DE PAVILJOENS Monument met helm, telefoon en theemuts

Wat aan de uitstalling kan worden toegevoegd: een sigaar. Drie maal raden ter karakterisering van welke staatsman - of presidentiële minnares....

Het museum van de Belgische kunstenaar Guillaume Bijl (1946), opgericht voor het behoud van Souvenirs of the 20th Century, omvat 45 historische objecten: stuk voor stuk net iets minder actueel dan deze twee herinneringen die op de valreep de eeuwwende markeren. En wel zodanig dat iedereen er zich alles bij kan voorstellen zonder ze feitelijk voor zich te zien.

De blauwe jurk die wel deel uitmaakt van Bijls 'Herfsttij der Postmodernen', een zwierig, schoongewassen en gestreken elfenmodelletje met zomerhemelse zijdeglans, hangt naast het fotoportret van Isadora Duncan (1878-1927). 'Zij is de meest legendarische pionier van de moderne dans. Duncans dans heeft een extatisch karakter en verbeeldt de, door muziek losgemaakte, gevoelens en stemmingen.'

Bijl op zijn beurt maakt gevoelens en stemmingen los, in het bijzonder een sfeer van nostalgie die inspeelt op het cultuurtoerisme, door middel van het beeld: een serieuze portrettengalerij van kopstukken uit de twintigste eeuw, inclusief verklarend onderschrift, vergezeld van historische voorwerpen zogenaamd uit hun nalatenschap.

Het is een fabuleuze schijnvertoning in een voor de gelegenheid boudoirrode ruimte, een van De Paviljoens nabij het centrum van Almere. De door Bijl heringerichte kunstkamer behelst, als 'rariteitenkabinet van de moderne samenleving', een exposé niet minder waar- dan leugenachtig.

Isadora Duncan hád kunnen vlinderen in dat hemelsblauwe jurkje, al deed zij het niet. George Bush, 'president van Amerika van 1988 tot 1992', hád een partijtje golf kunnen slaan met de club aan de muur naast zijn portret, al deed hij het niet. Een 'verwoed golfer' wás hij, zoals het bijschrift toelicht ('Leidt de Verenigde Staten tijdens de Golfoorlog tegen Irak'), correct, zij het in een beetje melige samenhang.

Maar wat is melig? Het grapje van Bijl is een voetnoot bij de honderden pagina's crap over Clinton. Beken het maar, impliceert Bijl: onze helden doen dienst als speelbal. Ze gaan de geschiedenis in als mythe of model, en leven voort in een decor. Hun kledingstukken veranderen in kostuums; hun meubels in requisieten; hun spulletjes in magische hebbedingen - de rode lippenstift van Marilyn Monroe, de witte sportschoen van Diana, de zwarte typmachine van Agatha Christie.

In het decor van Bijl staan twee lege fauteuils tegenover elkaar, die van de Britse staatsman Winston Churchill en die van de Weense psychiater Sigmund Freud; de één het symbool van militaire macht en onverzettelijkheid, de ander van mentale manifestaties en spookbeelden.

Bijls museum met Souvenirs of the 20th Century is tegelijk een monument voor de daadkracht en de droom, een dubbelzinnig eerbetoon.

In een en dezelfde vitrine, tussen 'de telefoon van Stalin' en 'de gevechtshelm van Mussolini', twee zwarte bakbeesten van overeenkomstig formaat, is plaats voor 'de theemuts van Mao Tse Toeng'. Dat is een precieus gebruiksvoorwerp van Chinese zijde, prachtig, maar in deze rij van dictatoriale overblijfselen ook bespottelijk: eerder dan een theemuts een narrenkap, die de ernst van de verzamelde materie relativeert.

Wilma Sütö

Guillaume Bijl, t/m 31 december in De Paviljoens, Odeonstraat 5, Almere, open: di-zo 12-17 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden