Interview

'De paarden zijn een link naar een gemeenschappelijk verleden'

Het zijn niet zomaar pony's, die de Nederlandse fotograaf Charlotte Dumas aantrof in Japan. Ze zijn een wandelende schakel tussen ons en wat wij zijn kwijtgeraakt.

Beeld Charlotte Dumas

Op een van haar reizen door Japan, waar ze met uitsterven bedreigde paardenrassen fotografeert, staat Charlotte Dumas op een dag op het terrein van een vervallen resort in National Park Cape Toi. Het is zo'n deprimerende plek, waar je nooit zou komen als je niet op zoek was naar de Misaki paardjes die hier in het wild rondlopen. De setting is een desolaat hotel - op de kamers liggen de futonmatrassen nog waarop ooit gasten sliepen. Op het terrein ligt een zwembad vol drabbig groen water, paardenpoep op het zonnedek.

Dumas maakt een foto waarop we twee paarden voorbij de ingang van het hotel zien sjokken. Ze maakt er ook een van het zwembad - het eerste beeld uit haar oeuvre waarop geen dier te zien is. Samen leveren ze een van de mooiste spreads op in Stay, het fotoboek dat onlangs als catalogus verscheen bij haar tentoonstelling in de Japanse galerie 916 Press.

Charlotte Dumas (39), een van de topfotografen van Nederland, is bekend om haar portretten van paarden en honden. Haar foto's hingen in museum De Pont in Tilburg en in fotomuseum Foam in Amsterdam, galeries in New York en Tokio verkopen haar werk. In 2011 brak ze door met Retrieved, een serie portretten van de reddingshonden die na 11/9 mensen onder het puin van het World Trade Center in New York vonden. Een jaar later volgde de serie Anima, waarvoor ze paarden fotografeerde die op de militaire begraafplaats Arlington Amerikaanse militairen naar hun laatste rustplaats brachten.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Charlotte Dumas

Dat ze enkel dieren fotografeert, is voor haar de normaalste zaak van de wereld. Ze vindt het fijn te kijken naar levende wezens die niet lijken op haar zelf, want: 'Fotograferen is toch uit je eigen cirkel stappen. Niet dat ik me niet serieus genomen voel, maar nog steeds voel ik bij sommige mensen weerstand bij het onderwerp. Een kunstenaar die dieren fotografeert: dan ben je toch al snel iemand die ook met bomen praat. Terwijl iedereen affiniteit met dieren heeft.

'Het enige is: er zit niks tussen aan de ene kant dieren opeten en aan de andere kant dieren op een voetstuk zetten, zoals we doen met huisdieren. Ik wil de relatie tussen mens en dier, zoals hij er was toen ze nog samenwerkten, zoals in de landbouw, herstellen. Ik geloof namelijk dat we van dieren kunnen leren. Door dicht bij ze te staan, boren we ons vermogen om empathisch te zijn aan en blijven we meer in contact met de natuur.'

In 2014 hoort Dumas over wilde Japanse paardenrassen die met uitsterven worden bedreigd. Haar eerste reis maakt ze naar de provincie Nagano, thuisland van de Kisopaarden. Honderdvierenveertig zijn er nog van over, op een paardenboerderij wordt de soort in stand gehouden. Vandaar gaat het naar Hokkaido, waar nog tweeduizend Dosankopaarden leven - de grootste populatie oerpaarden in Japan. Ze reist naar eilanden als Miyako en Yonaguni, en fotografeert de Tokarapony op het piepkleine eiland Nakanoshima.

Paardenmuseum

Tijdens het Amsterdam Art Weekend is in galerie Andriesse Eyck de film Nanae van Charlotte Dumas te zien. Ze maakte hem in opdracht van Paard Musée, een ecologische ranch annex boerderij annex hotel in de provincie Hokkaido, qua klimaat en natuur bijna identiek aan Nederland. Paard Musée is een plek waar bezoekers kunnen leren van het verleden: door met paarden te werken op het land. De paarden worden ook ingezet voor therapieën. De eigenaren zagen Dumas' fotoserie en film Anima in Tokio en vroegen haar een film te maken voor hun 'museum'. Nanae bestaat uit lange shots van paarden en heeft een vaste plek gekregen in Paard Musée, dat zijn naam overigens dankt aan het feit dat er behalve Japanse paarden ook Friese paarden en paarden uit de Franse Camargue staan.

Of ze aan de paarden kan zien dat ze Japans zijn? 'Behalve dat ze allemaal klein zijn, zo klein als een pony, is het uiteindelijk de omgeving die hen definieert. Er staat een foto in het boek van een Tokarapaardje, een fotogeniek paard, wild, stuurs, aandoenlijk, met dunne beentjes, tegen een achtergrond van de heuvels op het eiland, en het is net of zijn vormen zich herhalen in het landschap.'

Haar foto's bieden troost, zegt ze. 'Het project gaat voor mij over waarde; dat iets simpelweg verdwijnt als het zijn economische waarde voor de maatschappij verliest. De paardjes worden niet meer gebruikt in het productieproces, ze bestaan alleen nog als levend monument. Door de paarden te fotograferen, wil ik ook iets vasthouden. De tijd stilzetten. Zij zijn een link naar een gemeenschappelijk verleden. Die melancholie zit in mij, daarom heb ik het boek ook Stay genoemd.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Charlotte Dumas

'Wat ik het onverwachte vond van dit project, en wat me ook heeft ontroerd, zijn alle veulens die ik heb gezien. Dat stemde hoopvol. De bravoure van de jeugd, de lef, de kracht, dat zit allemaal in die veulens. Het is een parallel met de wereld van ons: hoe hard wij mensen ook bezig zijn de natuur om ons heen te vernietigen, het leven lijkt altijd zijn weg te vinden.'

Ze is alweer met iets nieuws bezig. Een lange film. Ze draait hem in Japan, en voor het eerst zullen er ook mensen in te zien zijn. 'Twee meisjes van 11. Jong genoeg om onbevangen te zijn. Net als de veulens leven ze in het nu. Het is jaloersmakend dat zij niet met het einde bezig zijn. Als kijker stemt het je mild: kijk dat paardje nou eens drinken bij zijn moeder. Het doet een beroep op ons empathisch vermogen, op onze intuïtie, en geeft ons een way out van ons rationele perspectief.'

Stay, t/m 3/12 bij Galerie Andriesse Eyck te Amsterdam. Het gelijknamige boek is te bestellen via charlottedumas.nl, 120 pagina's, €35.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden