Theaterrecensie Amadeus

De overdadige voorstelling Amadeus is een volmaakt voorbeeld van gesubsidieerde kunst voor een breed publiek ★★★★☆

Het acteerwerk is virtuoos en de satire op de nuffige culturele elite is raak. 

Yela de Koning en Sander Plukaard (Mozart) in Amadeus. Beeld Joris van Bennekom

De bejaarden in het verzorgingshuis waar componist Antonio Salieri zijn laatste dagen slijt, kijken op televisie naar een concert van André Rieu. Maar meteen daarna pakken ze hun instrumenten op en spelen een mopje Gluck. Zo gemakkelijk gaat dat in de voorstelling Amadeus van Het Nationale Theater en De Theateralliantie, in regie van Theu Boermans. De stokoude componist des vaderlands kijkt terug op zijn leven, en dan vooral op zijn relatie tot het wonderkind Wolfgang Amadeus Mozart. Oftewel: de ‘beschermheilige van de middelmatigen’ versus het muzikale genie. En ook: saaie, voorspelbare kunst versus ongebreideld avontuur. Over die tegenstelling gaat het toneelstuk Amadeus van Peter Shaffer, in 1984 grandioos verfilmd door Milos Forman.

Boermans, scenograaf Bernhard Hammer en kostuumontwerper Mattijs van Bergen hebben er een volle, soms iets te overdadige voorstelling van gemaakt: drie uur met een compleet orkest en een operakoor als muzikale ondergrond. Delen uit Mozarts composities en opera’s worden slim gebruikt om dit verhaal over jaloezie, onmacht en wraak te vertellen.

Amadeus speelt zich af op en rond het Weense hof van keizer Jozef. Salieri is daar de hofcomponist, Mozart de jonge brutale spring-in-het-veld die een steen in deze door traditie, mannetjesmakerij en gekonkel beheerste hofcultuur gooit. Het stuk is een vernuftig en schitterend verwoorde psychologische oorlogsvoering met de muziek als bindmiddel.

In deze bewerking is flink wat ruimte gemaakt voor een leuke satire op de kunstelite, met zijn intendanten, subsidiestelsels en beleidsnota’s. Amadeus gaat namelijk ook over de kloof tussen hoge kunst en entertainment. Dat wordt tamelijk briljant verbeeld in de scène waarin Mozart een ‘musicalette’ wil schrijven en vervolgens in een aftands parochiezaaltje met Die Zauberflöte komt aanzetten.

Mark Rietman is in de zware rol van Salieri soeverein. Vanuit zijn personage wordt het verhaal verteld en hij doet dat virtuoos – vlijmend, slijmend, boosaardig en met een paar angstaanjagende uithalen. Eerdere vertolkers als Willem Nijholt en Jeroen Krabbé lieten ook de tegenkant van Salieri zien – zijn eenzaamheid, zijn treurige middelmatigheid – maar Rietman maakt er een doodenge man van, vooral in een verleidingsscène die ronduit beklemmend is. Sander Plukaard is al even ideaal voor de rol van losbol Mozart. Met zijn blonde, blozende hoofd en beweeglijkheid is hij irritant, charmant, onberekenbaar en altijd gedreven. Zijn begeesterde monoloog over de kracht van de muziek, gloedvol gespeeld bovenop de piano – is er eentje om nog eens na te lezen.

Boermans gebruikt niet alleen dat grote podium optimaal, maar is ook een begenadigd acteursregisseur. Dat bewijzen de andere rollen, met een geweldig grappige Vincent Linthorst als keizer, en ook Yela de Koning is overrompelend als Mozart vrouw, de aardse Constanze. Esther Scheldwacht (gekleed als Beatrice Ruff), Yamill Jones en Jaap Spijkers zijn steengoed als de nuffige culturele elite. Hier en daar wordt het al te kluchtig, bijvoorbeeld als er ineens overdadig coke wordt gesnoven, de #MeToo-beweging wat al te voorspelbaar wordt aangehaald of de sopraan klaarkomt met een aantal schrikbarend hoge C’s. Maar verder is deze Amadeus een volmaakt voorbeeld van gesubsidieerd toneel voor een breed publiek. Zoals die malle Mozart het bedoeld heeft.

Amadeus 

★★★★☆

Theater

Van Peter Shaffer door Het Nationale Theater en De Theateralliantie. 

Regie: Theu Boermans

 15/6, Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden