De originele afdrukken van een meesterfotograaf

Dankzij een uniek verzamelproject zijn nu de originele afdrukken van de Amerikaanse meesterfotograaf Mike Disfarmer te zien.

Voor 50 cent had je drie foto's op ansichtkaartformaat. De fotograaf, die geboren was als Mike Meyer (1884-1959) maar als Mike Disfarmer door het leven ging - misschien om zich af te zetten tegen zijn boerenachtergrond - zette je voor een zwarte of een witte achtergrond. Er gebeurde weinig frivools voor de camera.

Soms werd een groep op lengte gezet. Een militair, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, heeft zijn arm om zijn vrouw geslagen; hun drie dochters staan voor hen. De kleinste weet niet wat ze met haar armen moet doen en houdt ze wat hulpeloos omhoog voor haar buik. De oudste dochter draagt een horloge; het zal haar grootste bezit zijn. Vader draagt zijn uniform, de rest van de familie de zondagse jurk. Ze staren strak voor zich uit, lippen op elkaar geklemd.

Ja, denkt de moderne kijker, de wereld staat in brand en vader gaat naar het front. En de vrouwen blijven achter in Heber Springs, een klein plattelandsstadje in het zuiden van de Amerikaanse staat Arkansas. Geen wonder dat de sfeer grimmig lijkt.

Rechttoe-rechtaanstijl

Maar dat is een te moderne manier om naar deze foto's te kijken. Het was de rechttoe-rechtaanstijl van fotostudio Disfarmer. Als een jong meisje de zomen van haar wijdvallende rok omhoog houdt, is de kans groot dat dit een ingeving was van de geportretteerde.

De reputatie van Disfarmer als een van de beste Amerikaanse portretfotografen, volgens The New York Times staat hij op gelijke hoogte met August Sander, Diane Arbus en Irving Penn, ontstond pas na zijn dood. Hij fotografeerde tussen 1915 en 1959, het jaar dat hij overleed, de inwoners van Heber Springs, dwars door de Depressiejaren en twee wereldoorlogen heen. Hij laat ze recht in de camera kijken en vraagt weinig van ze, behalve stille aandacht. Na zijn dood komen de glasnegatieven uit het Disfarmer-archief in handen van fotografieliefhebber Peter Miller.

Als Julia Scully, uitgever van het blad Modern Photograhy, ze ziet, markeert dat het begin van de ontdekking van Disfarmer door de fotografiewereld. In 1976 verschijnt Disfarmer: The Heber Springs Portraits, 1939 - 1946. De nieuwe prints van de glasnegatieven zijn vierkant uitgesneden. Daarmee komen ze in de buurt van het idioom van de kunstfotografie. Een jaar later volgt een grote expositie van Disfarmer-prints (vergrotingen) in het International Center of Photography in New York.

Herwaardering van Disfarmer

De beroemde fotograaf Richard Avedon is een van de velen uit de fotografiewereld die Disfarmer als een groot kunstenaar binnenhaalt. En als Avedon in 1985 In the American West publiceert, is het duidelijk dat hij het werk van Disfarmer in zijn achterhoofd heeft.

En zo kunnen we ook een connectie maken tussen de Amerikaanse roadtrip van de jonge Nederlandse fotografe Robin de Puy (wier werk nu te zien is in het Fotomuseum Den Haag), die op haar beurt in de sporen van Richard Avedon trad, en de lokale fotograaf Disfarmer, die een halve eeuw op dezelfde plek bleef en alleen de mensen vastlegde die hij als klanten in zijn studio ontving.

De fraaie expositie Disfarmer: The vintage prints in het Amsterdamse fotografiemuseum Foam, bestaat uit vintage prints: het is de ontbrekende schakel in de herwaardering van Disfarmer. Die was immers gebaseerd op nieuwe prints van glasnegatieven uit een betrekkelijk korte periode. De originele prints waren verspreid in talloze familiealbums in Cleburne County, het gebied waar Heber Springs ligt. Toen verzamelaar Michael Mattis in 2004 een aantal originele afdrukjes kreeg aangeboden, was dit het begin van een uniek verzamelproject, waarbij hij langsging bij vrijwel elk huis in de omgeving van Heber Springs, op zoek naar de Disfarmer-prints.

Formeel

De laatste jaren groeit de belangstelling voor werk dat fotografen in een studio hebben gemaakt. De formele kenmerken van het poseren en het scherp vastleggen van het alledaagse over langere perioden, maakt deze oeuvres uniek. In Nederland is het werk van Studio Merkelbach en To Sang Fotostudio bekend. Disfarmer is de laatste in een reeks in Foam over studiowerk. Eerder presenteerde het museum Portraits from Isfahan, Fotogalatasaray en Miryam Sahinyan's Photo Studio.

'Ons geluk is omgeslagen in smart'

Een deel van de oorspronkelijke, en dus kleine, afdrukjes hangt nu in Foam. Kleiner dan eerdere afbeeldingen van Disfarmer-foto's, maar ook intiemer, dichterbij. We moeten ons vooroverbuigen en zien andere dingen: de gepoetste schoenen, een pleister op een been. 'Mom + Dad' staat geschreven boven een portret dat tientallen jaren een herinnering heeft bewaard.

Soms zijn de teksten op de achterzijde geschreven: '18 juni 1938. Twee die heel gelukkig waren op dat moment. Maar ons geluk is omgeslagen in smart. Maar misschien zal dit op een dag weer veranderen.' En zo krijgen de portretten die door de Amerikaanse kunst- en fotowereld als tijdloze meesterwerken waren ontdekt, hun oorspronkelijke verhaal terug.

Disfarmer: The vintage prints, t/m 5/6 in Foam, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden