In beeld Congo Tales

De orale traditie van Congo in beeld: de magische spiegeldoos van fotograaf Pieter Henket

Alle foto's uit de serie Congo Tales, 2017 © Pieter Henket, Kahmann Gallery. Geproduceerd door Tales of Us. Beeld Pieter Henket

Traditionele verhalen in foto’s vangen lijkt een onmogelijke opdracht. Fotograaf Pieter Henket slaagt daar  wonderwel in.

Het eerste dat in het oog springt is de kleur van de aarde: diep roodbruin. De fotograaf heeft een hoog standpunt ingenomen en kijkt neer op een groep kinderen en jonge mensen, die een kronkelende slang door het landschap lijkt te vormen. Sommigen zitten op hun hurken, anderen op hun knieën. Ze houden elkaar vast, alsof ze achter op de brommer zitten, soms ligt een hoofd op een rug. De slang is veelkleurig door de bonte shirts die hier worden gedragen. Heeft de fotograaf daarover nagedacht? In een bocht dragen vier jongens een felrood shirt, maar verder lijkt er geen systeem in te zitten. We herkennen wat oude sportshirts, soms met de naam van een speler die hier heel ver vandaan speelt. Op een ander – oranje – shirt lezen we nog net het woord milieu.

Er hoort een verhaal bij deze foto van Pieter Henket en het is niet het verhaal van de fotograaf zelf. De foto is uit het nieuwe boek van Henket, Congo Tales, ook de titel van een expositie die vanaf 14 september in Museum de Fundatie is te zien. Ondertitel: Told by the people of Mbomo

The Rainbow Python. Beeld Pieter Henket
Butterfly. Beeld Pieter Henket
The Elders. Beeld Pieter Henket

Henket werd gevraagd aan te haken bij een project van producenten Eva Vonk en Stefanie Plattner, die de verhalen en de mythen van de inwoners van het Mbomo District, onderdeel van het immense Congobekken, vastleggen. Het zijn doorvertelde verhalen, een orale traditie die generaties teruggrijpt en die zelden of nooit werd vastgelegd. In sommige van deze verhalen fungeert de python als mythisch wezen en als onderdeel van een serie scheppingsverhalen. Mbomo, de naam van het centrale dorp, betekent ook ‘python’.

Verre echo

Het optekenen van verhalen die mondeling zijn overgedragen is een lastige kwestie. Er ontbreekt nogal wat: de oorspronkelijke taal, de verteller die de brug met de voorouderen slaat, de omstandigheden waaronder het verhaal werd verteld, de locatie, de geuren, de geluiden: het geknetter van het vuur, de geluiden van het woud en de savanne. 

The Antelope Family. Beeld Pieter Henket
The Elephant. Beeld Pieter Henket
The Crab 2. Beeld Pieter Henket

En al hebben Vonk en Plattner lokale schrijvers ingeschakeld en kunnen hun bedoelingen – red een bedreigde cultuur – niet anders dan nobel worden genoemd, de verhalen zijn slechts een verre echo (en dan nog in het Engels en Frans) van hun oorspronkelijke lading. Een soort ambtelijke weergave, notulen uit het regenwoud. Orale geschiedenis, je had erbij moeten zijn.

En dan komt de Nederlandse fotograaf Pieter Henket die deze verhalen voorziet van beelden. Je zou denken dat er dan nog een filter wordt aangebracht, maar zo pakte het gelukkig niet uit. Henket gebruikt de mensen uit Mbomo als zijn acteurs, als zijn modellen en de spectaculaire omgeving waarin ze leven als een decor zonder weerga. Waar in de uitgeschreven verhalen de couleur locale lijkt te verdwijnen keert in de foto’s van Henket de kleur machtig terug. Daarbij krijgt het imponerende natuurrijk af en toe een steuntje in de rug door middel van een theatrale mis-en-scène of een uitgelichte tropennacht. De fotograaf gebuikt de verhalen en thema’s als een katalysator voor de eigen verbeelding, waardoor de beelden zo veel meer zijn dan illustraties.

The Woman on the Moon. Beeld Pieter Henket
The Lizard. Beeld Pieter Henket
Bird. Beeld Pieter Henket

Terwijl we veel horen (niets dan slecht nieuws) over het grootste regenwoud (de Amazone) zullen vermoedelijk weinig mensen weten dat het Congobekken het tweede regenwoud op de planeet is. Het woud beslaat 20 procent van het totale regenwoud, of handzamer geformuleerd: een regenwoud met de oppervlakte van Mexico – en dat zijn veel voetbalvelden.

Pieter Henket (1979) lijkt wellicht niet de meest voor de hand liggende keuze voor een project in deze contreien. Hij woont en werkt een groot deel van zijn werkende leven in New York, waar hij werkt in de hoogste regionen van de Amerikaanse filmindustrie en showbusiness. Internationaal is het coverportret dat hij maakte voor The Fame, het Grammy-winnende debuutalbum van Lady Gaga uit 2008, zijn visitekaartje. Maar hij neemt hetzelfde gevoel voor stijl mee naar Mbomo.

Henket is natuurlijk niet de eerste fotograaf die gebruikmaakt van lokale modellen en/of het adembenemende Afrikaanse landschap. Een heterogene groep fotografen, onder wie Jan Hoek, Scarlett Hooft Graaffland en Jimmy ‘Before They Pass Away’ Nelson om er een paar te noemen, gingen hem voor.

Henket zet een hele boom vol met kinderen. De boom, niet zo verwonderlijk in deze omgeving, is een ‘boom die verhalen vertelt’. En aan de foto zie je dat Henket, de blonde Hollander uit New York die midden in het woud een scène staat te regisseren, nu zelf een van de verhalen uit Congo Tales is geworden.

Expositie: Pieter Henket: Congo Tales – Told by the People of Mbomo, 14 september t/m 5 januari, Museum de Fundatie, Zwolle.

Boek: Stefanie Plattner, Eva Vonk: Congo Tales – Told by the People of Mbomo. Prestel; 176 pagina’s; € 45.

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden