Interview Joseph Grima

‘De opvatting dat de iPhone het summum van goed design is, wil ik ter discussie stellen’

Joseph Grima, creatief directeur van de Design Academy Eindhoven, bij de expositie Born at Night.

Expositie Born at Night.

De elektronicamarkt in de Chinese industriestad Shenzhen is een van de grootste in zijn soort. Naast smartphones en huishoudapparaten worden er ook alle denkbare losse onderdelen verkocht. In de avonduren sleutelen informele teams van techneuten, fabriekswerkers en gebruikers daar aan nieuwe elektronische producten, die de volgende dag meteen op dezelfde markt worden aangeboden. Een selectie van deze producten en de losse bouwstenen zijn door Joseph Grima, de Italiaanse ontwerper die recent is aangesteld als creatief directeur van de Design Academy Eindhoven, verzameld op de expositie Born At Night in cultureel platform De Kazerne in Eindhoven.

Wat maakt dit doe-het-zelfdesign uit China interessant?

‘De gigantische elektronicamarkt van Shenzhen met zijn honderden stalletjes is een metafoor voor een economisch systeem dat snel en flexibel reageert op vraag uit de markt. De hele productieketen is aanwezig. Er wordt geëxperimenteerd, geproduceerd, gedistribueerd en verkocht. De ene marktkoopman verkoopt alleen maar usb-poortjes, een andere de bedrading, terwijl de buurman een compleet besturingssysteem verkoopt, waarvoor je verderop weer een behuizing kunt kopen. Ieder heeft zijn eigen expertise. Door spontane samenwerkingen worden in de markstallen of thuis aan de keukentafel nieuwe producten verzonnen. Door een microfoon en miniversterker te combineren, ontstaat bijvoorbeeld een snoerloos en draagbaar karaokesetje.’

Joseph Grima.

Wat levert deze organische productieketen op, behalve lelijke en triviale producten als radiootjes van karton of een gele zaklamp met belfunctie?

Deze Chinese elektronica is amateuristisch, opportunistisch en gaat inderdaad voorbij aan aspecten als schoonheid of de verhalende kwaliteiten van bijvoorbeeld Dutch design. Copyright of een herkenbaar handschrift van een beroemde ontwerper zijn ook irrelevant. Niet het eindproduct, maar de manier waarop nieuwe producten daar worden ontwikkeld is interessant. De toekomstige gebruikers worden nauw betrokken bij het ontwerp. Ze kunnen als het ware meebeslissen over hoe producten eruit gaan zien. Terwijl in Europa alle beslissingen voor de consument door de ontwerper worden genomen.’

Is er niet juist meer behoefte aan producten met een lange levensduur?

‘Deze markt is de optimale testplek voor prototypen. Bij voldoende vraag gaan deze meteen in productie. Neemt de vraag toe, dan verschuift de productie van de markt naar fabrieken. Zo niet, dan komt de marktkoopman ernaast met een verbeterde versie. Daardoor is de productie volledig afgesteld op de vraag, er is geen overproductie of schaarste. Producten die niet worden verkocht, worden weer uit elkaar gehaald, waarna de onderdelen opnieuw worden gebruikt. Wij denken altijd dat in China supermilieuonvriendelijk wordt geproduceerd. Dat is slechts ten dele waar. Wij kunnen ook van ze leren.’

Invloedrijk criticus

De Italiaan Joseph Grima (1970) is een invloedrijk design- en architectuurcriticus. Hij was hoofdredacteur van het vermaarde architectuurblad Domus en curator van de architectuurbiënnale van Chicago, het belangrijkste architectuurevenement in de VS. Sinds een half jaar geleden bepaalt hij als – eerste buitenlandse – creatief directeur de inhoudelijke koers van de Design Academy Eindhoven, ‘een school waar je niet leert ontwerpen, maar waar design zelf wordt ontworpen.’

Dit is de eerste keer dat u naar buiten treedt als creatief directeur van de Design Academy Eindhoven. Moeten we deze tentoonstelling zien als uw geloofsbrief voor deze wereldberoemde opleiding?

‘Deze expositie is in de eerste plaats een provocatie. Dat past in de kritische traditie van deze eigenzinnige academie, toch? De overtuiging dat alleen ontwerpers weten was goed design is, kan innovatie juist remmen. Het systeem van proberen, falen, opnieuw proberen, succes en dan toch weer falen op de markt in Shenzhen, kan een inspirerend voorbeeld zijn. Ik denk dat de ontwerper nog steeds onmisbaar is het ontwikkelen van duurzame en bruikbare producten. Maar de opvatting dat de iPhone het summum van goed design is, wil ik ter discussie stellen.’

Wat maakt de ontwerper dan onmisbaar?

‘De opvatting dat de ontwerper een kunstzinnig individu is, zoals gangbaar is op de Design Academy Eindhoven, is problematisch. Producten moeten reële waarde krijgen door ze efficiënt, praktisch en duurzaam te maken, zodat ze voorzien in een directe en universele behoefte van mensen. Dat is de dienstbare taak van een ontwerper.’

Born At Night. De Kazerne, Paradijslaan 2 in Eindhoven. T/m 17/9.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden