De opkomst van Miles Davis in Newport, nu in een verzamelbox

Zijn optreden op Newport betekende de ommekeer voor Miles Davis. Op de nu verschenen verzamelbox hoor je de opkomst uit 1955 tot de neergang in 1975.

Miles Davis rond 1970.Beeld Getty Images

Het Newport Jazz Festival had één keer plaatsgevonden, in 1954 op Rhode Island, toen impresario George Wein in New York Miles Davis tegen het lijf liep. Een volgende editie zonder hem organiseren zou geen optie zijn, liet de trompettist hem fijntjes weten.

Typisch Davis, zou je denken. Valse bescheidenheid daar deed hij niet aan. Maar de toen 29-jarige trompettist was destijds, zomer 1955, bepaald niet de beroemdheid die hij een jaar later zou zijn. Het kostte hem de grootst mogelijke moeite optredens te krijgen, berucht om zijn reputatie als junk. Hoewel hij was afgekickt en voor het kleine label Prestige weer platen opnam, zag het New Yorkse clubcircuit hem nauwelijks staan.

Davis wist echter dat hij in een grootse vorm stak en koesterde ambities. Hij wilde bij een groot label als Columbia opnemen, en dat zou een stuk gemakkelijker gaan als hij zichzelf op Newport in de kijker kon spelen. Daar was namelijk iedereen die hem een stap verder kon helpen.

Wein had makkelijk aan Davis voorbij kunnen gaan. Zijn affiche was immers vol. Maar zijn intuïtie zei hem dat Davis misschien toch nog een goede toevoeging kon zijn. Hij had immers al een all-starband geformeerd rond pianist Thelonious Monk, op dat moment zonder vaste band, en daar kon Davis eigenlijk best bij, besloot Wein.

Jazzgeschiedenis

Dus meldde Davis zich op 17 juli 1955 in Newport bij Monk en de saxofonisten Zoot Sims en Gerry Mulligan. Ze worden aangekondigd door Duke Ellington en beginnen met Monks Hackensack. Davis vindt meteen zijn plek in de gelegenheidsband en zal in het daaropvolgende Round Midnight zelfs het voortouw nemen. Kraakhelder, zuiver en hard klinkt zijn trompet wanneer hij de melodie inzet. Zes minuten later is het applaus overdonderend. Het zijn ook deze zes minuten die George Avakian, platenbaas van Columbia, overtuigen. Miles Davis moest naar zijn label komen. Zo geschiedde. De trompettist zou er dertig jaar blijven en in die periode met diverse bands om zich heen de jazzgeschiedenis naar zijn hand zetten.

Ook Newport bleef hij frequenteren, al waren het niet altijd de beste optredens die hij daar gaf. Dat kun je in ieder geval wel vaststellen nu de Newport-concerten die Davis tussen 1955 en 1975 gaf zijn verzameld op de vier cd's tellende compilatie Miles Davis At Newport 1955-1975, The Bootleg Series Vol. 4.

Davis op zijn allerbest

Dit vierde deel van een in 2009 door Sony opgezette reeks verzamelboxen met liveopnamen van de trompettist laat Davis op zijn allerbest horen. Zoals in 1966 en 1967, toen hij met zijn kwintet bestaande uit onder anderen saxofonist Wayne Shorter en pianist Herbie Hancock optrad. Maar de opnamen uit 1958 klinken nogal vlak. Altsaxofonist Cannonball Adderley lijkt als enige echt goed in vorm. Tenorsaxofonist John Coltrane en Davis zelf zijn niet in goeden doen, terwijl pianist Bill Evans zelfs een beetje afwezig klinkt.

Sterk daarentegen zijn de opnamen uit 1969, toen Davis werk van het dan nog te verschijnen Bitches Brew speelde. Jammer is alleen dat deze opnamen vier jaar geleden al eens zijn uitgebracht, wat een beetje afbreuk doet aan de exclusiviteit van de nieuwe box.

Ook vreemd is dat de Europese festivaledities - die weliswaar vernoemd werden naar Newport, maar plaatsvonden in bijvoorbeeld Zwitserland en Duitsland - alle ruimte krijgen. Maar goed, het levert een mooie registratie op van Davis' band in 1971, waarin Keith Jarrett op elektrische piano schitterende muzikale duels met de trompettist uitvecht. Scherp, funky en opzwepend. Kortom, alles wat Davis in 1975 niet meer was. Want au, het doet bijna pijn, Mtume, dat ene stuk uit dat jaar waarmee de box afsluit.

Wezenloos

Davis kwakkelde toen weer met zijn gezondheid en zocht zijn toevlucht steeds vaker in drank en cocaïne. Blazen ging nauwelijks meer, waardoor hij zichzelf vanaf 1973 steeds meer omringde met orgels en andere elektronica.

Zelden klonk hij zo wezenloos als op Newport 1975. Vlak erna zou hij zijn trompet dan ook wegzetten om hem vijf jaar lang nauwelijks meer aan te raken.

Hij tobde niet alleen met zijn gezondheid, ook mentaal zat hij in de knoop, vertelde hij in 1989 in zijn autobiografie. De ideeën waren op, hij wist domweg niet meer hoe hij zich muzikaal moest ontwikkelen en gaf er de brui aan.

Vanaf 1981 zou hij de draad weer oppakken en ook Newport weer aandoen, maar daaraan gaat deze box voorbij. Vermoedelijk bewaart Sony die opnamen tot een later tijdstip. Op deze uitgave wordt vooral het verhaal verteld van de opkomst en toch ook een beetje de ondergang van Miles Davis als jazz-superster.

Hoge toppen en een paar diepe dalen komen in vijf uur muziek voorbij, al is het jammer dat niet alles zo 'nieuw' is als wordt gesuggereerd.

Ruzie

Zo is het eerder genoemde, historisch belangwekkende Round Midnight uit 1955 al eerder door Sony zelf uitgebracht, in 2005 op de luxe editie van het album Round About Midnight uit 1957. Niet zo heel erg, want het is mooi om het goed in de context van de festivalset te horen, maar het had wel even vermeld mogen worden.

Overigens was niet iedereen even gelukkig met het spel van Davis in dat nummer. De componist zelf, Thelonious Monk, vond dat de trompettist er naast zat met zijn melodie, zo mopperde hij na afloop tijdens een autorit. Waarop Davis zei dat Monks pianospel hem ook niet beviel. Boos stapt Monk uit de auto. Davis schreef in zijn autobiografie dat het de enige keer was dat ze ruzie hadden. De geschiedenis gaf Davis in elk geval gelijk in dezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden