Wetenschap Hagashuttle

De opkomst van het autonoom rijdende autootje. ‘Dit wordt echt een alternatief voor lopen’

Zelfrijdende shuttles zijn ideaal om passagiers van een ov-halte naar hun bestemming te brengen. In theorie althans, want tijdens de testritten loopt nog niet alles op rolletjes.

De Hagashuttle is de zelfrijdende shuttle van de HTM die rijdt tussen het Hagaziekenhuis en de bus- en tramhalte op de Leyweg. Zwakken, ouderen of minder valide mensen kunnen deze shuttle kosteloos gebruiken. Beeld Najib Nafid

Wie het wagentje richting het Haagse Hagaziekenhuis ziet rijden, zou haast denken dat de bestuurder een glaasje te veel op heeft; het voertuig rijdt stapvoets en licht schommelend tussen de lijnen, laat zijn bel geregeld klingelen en remt om de haverklap. Alleen is de ‘bestuurder’ geen chauffeur, maar een toezichthouder. Het voertuig vervoert namelijk zelfstandig maximaal acht passagiers tussen de ov-haltes aan de Leyweg en de ingang van het ziekenhuis.

Operationeel manager Peter Jillissen hoeft alleen maar toe te zien of alles goed gaat en in te grijpen indien nodig. Dit laatste is één keer gebeurd sinds de Hagashuttle op proef rijdt. ‘En eigenlijk was die ingreep overbodig’, zegt Jillissen. ‘De dienstdoende steward zette hem stil om het zekere voor het onzekere te nemen.’

Veiligheid staat voorop bij het project. De regels zijn hier een stuk strenger dan in de Verenigde Staten, waar grote robot-SUV’s zich al autonoom door het verkeer bewegen. Zo mag de Hagashuttle alleen rijden op het trajectje van de paar honderd meter tussen halte en ziekenhuisingang. Voor dit deel heeft de RDW ontheffing verleend. De toezichthouder heeft op zijn testcentrum in Lelystad het Haagse baantje exact nagebouwd, waarna uitgebreid is getest voordat de Hagashuttle in het wild werd losgelaten. 

De komende vier jaar zal hij hier rijden, met uitzicht op nog eens twee jaar. Het doel: het vergemakkelijken van de first en last mile, jargon voor de eerste en laatste anderhalve kilometer tussen de plaats van bestemming en het openbaar vervoer. Maak dit stukje makkelijker te overbruggen, en mensen zullen meer gebruik gaan maken van het ov, is de droom van veel beleidsmakers.

In de Hagashuttle. Beeld Najib Nafid

Een mooie droom, met zoals zo vaak een weerbarstige praktijk. Eerdere projecten met zelfrijdende shuttles verliepen weinig succesvol. Zo werd de Wepod, die al eerder is getest en na de zomer in Ede moest gaan rijden tussen het station en het Technova College, voortijdig van de weg gehaald. Volgens een woordvoerder vanwege vertraging van een tweede pilot bij vliegveld Weeze. Nu staat een van de twee Wepods in de school en kunnen leerlingen er hun technische kennis mee vergroten. De tweede rijdt tot oktober bij het vliegveld Weeze om passagiers van de parkeerplaats naar de terminal te brengen. Een vergelijkbaar project in Appelscha werd eveneens gestaakt, toen bleek dat de autonome voertuigen soms fietsers van de weg duwden. Een autonome bus die komend najaar dertien passagiers tussen Aken en Vaalst zou gaan vervoeren, heeft vertraging opgelopen: de techniek bleek niet betrouwbaar genoeg. Volgens de woordvoerder gaat hij vermoedelijk toch rijden op de openbare weg in 2020.

Herma Harmelink, projectleider van Interreg I-AT, een Europees project om praktijkkennis op te doen met zelfstandig rijdend personenvervoer, erkent dat met de Wepods geen werkend en betrouwbaar vervoersysteem is gerealiseerd. ‘Maar dat was ook nooit niet de bedoeling.’ Harmelink trekt de vergelijking met het eerste vliegtuig: ‘Dat vloog ook maar honderd meter.’ Het vliegtuig werd destijds ook niet direct als een mislukking afgedaan, aldus Harmelink. ‘Veel innovaties hebben vele jaren nodig voor ze bruikbaar zijn.’

Beeld Najib Nafid

Arthur Scheltes, adviseur Openbaar Vervoer en zelfrijdende voertuigen van bureau Goudappel Coffeng, is het daarmee eens: ‘Als een project wordt gestaakt terwijl het onderzoeksdoel is bereikt, is het gewoon een succes, al mag dat in de ogen van het publiek soms anders lijken.’ We staan aan het begin van een ontwikkeling, zegt hij. Bovendien zijn er ook successen, zoals de Parkshuttle, die al bijna vijftien jaar zelfstandig pendelt tussen het Rotterdamse metrostation Kralingse Zoom en bedrijvenpark Rivium in Capelle aan den IJssel, waarvan eind dit jaar een verbeterde versie gaat rijden op een langere route.

Na de aanloopproblemen gaan de ontwikkelingen nu ook echt sneller, stelt Scheltes, die een vliegwieleffect ziet. Over vijf jaar zullen de snelheden hoger liggen, 20 tot 25 km uur, schat hij. ‘Dan zijn deze voertuigen echt een alternatief voor lopen.’ Ook kan de menselijke toezichthouder binnenkort van de bok. Nederland kent sinds de zomer een wet die dit toestaat, al heeft nog geen enkele partij zich gemeld voor personenvervoer zonder menselijke bijrijder, aldus de RDW. De partijen achter de Hagashuttle – onder meer de Haagse vervoerder HTM, de metropoolregio Rotterdam Den Haag en The Future Mobility Network – denken over twee jaar zonder te kunnen.

In de Hagashuttle. Beeld Najib Nafid

Momenteel is de Haagse robotwagen nauwelijks een alternatief voor lopen, omdat hij om de haverklap stopt. Bijvoorbeeld als een wandelaar verderop langs de baan haar paraplu iets over de belijning steekt. Ook heeft het voertuig last van onkruid dat onder de hekken doorgroeit en stopt daar geregeld voor. ‘Dat moet even worden weggemaaid’, zegt Jillissen.

Dat klinkt niet erg hightech. De reden is dat het computersysteem niet zelflerend is, zegt de operationeel manager. Dat mag nog niet van de RDW. ‘De auto wordt toegelaten met een bepaalde stand der techniek. Als hij dingen bijleert, is het niet meer hetzelfde voertuig, en dat mag nog niet.’ 

Beeld Najib Nafid

Bij de ziekenhuisingang stapt intussen Henk Freyters in. Hij is slecht ter been en is blij dat de shuttle hem van en naar de ov-halte brengt. ‘Heen ben ik gaan lopen omdat-ie er niet stond’, zegt hij terwijl hij zich in het bankje laat zakken. ‘Maar nu neem ik hem graag, want ik heb slecht nieuws gehoord en moet dat even verwerken.’

Daar blijkt een ander voordeel van een menselijke toezichthouder: die is ook een vooruitgeschoven post van het ziekenhuis, zegt Jillissen, die informatie kan geven aan bezoekers. Of een woord van steun, zoals nu. Twee minuten later arriveert de shuttle bij de halte en dankt Freyters de steward voor de rit. ‘Weer een tevreden klant.’

83 tests sinds 2013

Sinds 2013 heeft toezichthouder RDW in Nederland toestemming verleend aan 83 tests met semi-autonoom rijden op de openbare weg. Soms ging het om eenvoudige tests met systemen die auto’s zelfstandig binnen de rijstroken houden, in andere gevallen om robotauto’s met verregaande rijondersteunende taken.

Stapvoets

De Wepod moest de zelfrijdende toekomst zijn op de openbare weg, maar zover kwam het niet. Het karretje rijdt nu stapvoets rond op de luchthaven van Weeze – als het niet stilstaat. ‘Als het misgaat, moet de mens het oplossen.’ 

Als een bezienswaardigheid hobbelden de twee knalrode wagentjes tussen Appelscha en natuurgebied het Drents-Friese Wold. Dé oplossing voor de bereikbaarheidsproblemen van het platteland zouden ze zijn. Maar ze werden al snel van de weg gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden