De Week in Boeken Stella

De oorlogsroman Stella leverde in Duitsland furieuze en vernietigende kritieken op. Terecht?

Een jonge Duitse schrijver schreef een roman over de oorlog en de Holocaust en de kritiek is niet misselijk. Maar is dat terecht?

Beeld Getty

Ze heette Stella Goldschlag, ze was een telg uit een gegoede Joodse familie in Berlijn. Ze verried andere Joden aan de nazi’s om haar ouders voor deportatie te behoeden – tevergeefs. Ze werd ‘De Grijpster’ genoemd. Na de oorlog wist ze aan bestraffing door een Russisch militair tribunaal te ontsnappen. In 1994 pleegde Stella Goldschlag zelfmoord.

Het is een waargebeurde geschiedenis. Sinds een paar weken bestaat het leven van Goldschlag ook in romanvorm; daar kon je op wachten. Stella heet het boek, geschreven door de Spiegel-journalist, Takis Würger (33). Het verscheen bij de toonaangevende uitgeverij Hanser.

De kritieken zijn vernietigend. In kranten als Die Zeit, de Süddeutsche Zeitung en de Frankfurter Allgemeine, spuiden furieuze recensenten hun gal in paginalange stukken. En een pagina in een Duitse krant, dat is veel tekst.

Via kritiek op de stijl – grotesk en kitscherig – en de opzet (Würger vertelt het verhaal van Stella Goldschlag vanuit het perspectief van een fictieve minnaar, een zachtaardige Zwitser genaamd Friedrich, die niet gelooft in het concept ‘schuld’), komen alle recensenten uit bij de zelfde, en in Duitsland welbekende, kernverwijten.

In Stella zou de geschiedenis van de Holocaust zijn gebagatelliseerd, schaamteloos ingezet als achtergrond voor een liefdesdrama. Het boek is ‘een belediging en een misdraging’, volgens de Süddeutsche Zeitung en staat symbool voor een branche waarin ‘alle ethische en esthetische maatstaven verloren zijn gegaan.’

Zo’n boek kan alleen geschreven worden door jonge mensen die ‘te veel naar de serie Unsere Mütter, unsere Väter hebben gekeken’, aldus Die Zeit, refererend aan de internationaal succesvolle Duitse dramaserie uit 2013 over een jonge, gemêleerde, Berlijnse vriendengroep in de nazitijd. De serie kreeg in Duitsland en de VS zware kritiek omdat het verschil tussen daders en slachtoffers erin vervaagt. Die Zeit vindt dat Würger op een vergelijkbare manier ‘alle muizen grijs maakt.’

Ja, er valt veel op Stella aan te merken. Zeker stilistisch – Würger heeft nogal de neiging zich te verliezen in clichématige beschrijvingen van uiterlijkheden, of het nu om de schoonheid van Stella gaat of over bandeloos zuipende SS-ers.

Toch roept, bij mij als buitenlander, ook de starre houding van de recensenten vragen op. Is het niet logisch dat mensen zoals Takis Würger, geboren in 1985, op een andere manier naar de zwartste bladzijde uit de Duitse geschiedenis kijken dan hun voorvaderen? En zou het, in het belang van de literatuur, ook niet een beter idee zijn daar op een minder krampachtige manier over te discussiëren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.