BESCHOUWING

De ontsporing van Yahya Hassan

De Deense dichter Yahya Hassan (20) werd na zijn debuut in 2013 beschouwd als hét Europese poëzietalent. Onlangs werd hij gearresteerd op verdenking van mishandeling en verboden wapenbezit. Wat is er in hem gevaren?

Yahya Hassan.Beeld Robin De Puy

Nog geen twee jaar geleden werd de Deens-Palestijnse dichter Yahya Hassan (20) als een wonderkind onthaald in de Europese literaire wereld. Door de publicatie van zijn dichtbundel Digte (Gedichten in de Nederlandse vertaling) werd hij zelfs beschouwd als een held, zeker toen hij naar aanleiding van zijn omstreden gedichten over Allah met de dood werd bedreigd door islamitische extremisten. In het Westen stonden festivals en media in de rij voor een gesprek met deze literaire sensatie die uitgroeide tot het nieuwe symbool van de vrijheid van meningsuiting.

De carrière van Yahya Hassan - in zijn dichtbundel rekende hij keihard af met zijn islamitische milieu - verloopt vanaf het begin turbulent. Sinds kort lijkt zijn leven echter grilliger dan ooit, getuige de foto's op zijn Facebookpagina. Hij poseert met wapens en toont de bloederige wonden die hij tijdens vechtpartijen zou hebben opgelopen. En alsof dat niet genoeg is, daagt hij zijn vijanden continu uit om een potje te knokken - of erger.

Op 20 maart raakt hij betrokken bij een schietpartij en wordt gearresteerd. Vijf schoten op een groep jongeren gelost. Twee kogels treffen de voet van de 17-jarige Tolunay Yildiz. Het slachtoffer wijst Yahya Hassan aan als de dader, waarop de dichter onmiddellijk wordt opgepakt op verdenking van zware mishandeling en verboden wapenbezit. Vrijlating kan hij voorlopig vergeten: in afwachting van het politieonderzoek blijft hij de komende weken in voorarrest.

Dichter onder vuur

Yahya Hassan is een Deens-Palestijnse dichter (20) die in 2013 wereldberoemd werd door publicatie van zijn dichtbundel Gedichten. De jonge dichter kwam onder zware bewaking te staan toen moslimextremisten hem met de dood bedreigden. Onlangs werd hij gearresteerd op verdenking van mishandeling en verboden wapenbezit. Een dag na die arrestatie liet zijn Deense uitgever Gyldendal weten dat de langverwachte, nieuwe dichtbundel van Hassan komend najaar uitkomt.

Geen lieverdje

Eén ding staat vast: hij is nooit een lieverdje geweest. Hij groeit op in Aarhus, een havenstad in het noordoosten van Denemarken. Thuis wordt zijn vertrouwen in volwassenen vermorzeld door huiselijk geweld en geestelijke mishandeling, op straat lonkt de criminaliteit. Het duurt niet lang voordat Hassan zich ontwikkelt tot een onhandelbaar kind dat een spoor van ellende achterlaat. Als hij 13 is, belandt hij in een internaat waar het niet veel beter is dan thuis.

In een reportage van de Groene Amsterdammer (oktober 2014) herinnert een jeugdvriend de dichter als een intelligente en getalenteerde jongen. Maar Hassan zou ook iemand zijn die inbraken pleegde en graag de confrontatie opzocht. 'Hij was altijd bezig om mensen te tarten', zegt de vriend tegenover het weekblad. 'Dan zei hij hier in de buurt dat hij homo was, om iedereen uit de tent te lokken.' Toch schept Hassan niet alleen sardonisch genoegen uit de provocaties - hij wil met het gesar vooral de hypocrisie en de verstikkende onverdraagzaamheid in zijn gemeenschap aan de kaak stellen. Het zijn juist die misstanden die later een grote inspiratiebron vormden.

Woedend

In zijn gedichten mag iedereen het weten: Hassan is woedend. Over de religieuze onderdrukking in zijn gemeenschap, de hardvochtige hulpverleners van het internaat, zijn gewelddadige vader en op zijn moeder die toekeek. Geschreven in hoofdletters, walst hij heilige huisjes plat:

MIJ, IK SCHIJT OP ALLAH EN ZIJN BOODSCHAPPER

EN OP ZIJN ALLE MOGELIJK ONDEUGDELIJKE DISCIPELEN

De controversiële teksten blijven niet onopgemerkt. Een Deense politicus klaagt hem aan voor racisme. Ernstige dreigementen van extremisten stromen binnen. In november 2013 wordt Hassan - die dan nog een tiener is - op het station van Kopenhagen mishandeld door een vrijgekomen terreurverdachte. Vanaf dat moment krijgt hij permanente bewaking. Ondertussen verkoopt hij in Denemarken meer dan 100 duizend exemplaren van zijn dichtbundel en verwerft hij internationale bekendheid. Yahya Hassan is in korte tijd een literair fenomeen geworden.

Maar de demonen blijven de dichter achtervolgen. Interviewers en organisatoren van literaire evenementen in binnen- en buitenland kunnen het beamen: Hassan kan zich gedragen als een onmogelijke eikel. Hij komt geregeld te laat of zelfs helemaal niet opdagen voor optredens. Tijdens interviews reageert hij ongeduldig en horkerig. Fotografe Robin de Puy die hem in 2014 voor een Volkskrant-interview fotografeert, memoreert de fotosessie met Hassan later als een van de moeizaamste klussen uit haar carrière. 'Hij was nog moeilijker dan Louis van Gaal', twittert ze.

Verveeld

Lammie Post, die zijn dichtbundel naar het Nederlands vertaalde en hem tijdens Nederlandse interviews als tolk ondersteunde, beschrijft haar eerste ontmoeting met Hassan als een 'vreemde gewaarwording'. Volgens Post maakte hij een nette en beleefde indruk op haar. 'Onder al die beleefdheid was hij wel een verveelde jongen van 19. En het broeide ook. Van de ene op de andere dag was hij wereldberoemd en niet gauw daarna sleepte uitgever Gyldendal hem van hort naar her. Ik kan me heel goed voorstellen dat je daar op een gegeven moment poepflauw van bent.'

Verveling is niet de enige mogelijke verklaring voor het dwarse gedrag van de tiener. Enkele maanden na zijn debuut begint Hassan zich steeds ongemakkelijker te voelen onder de politisering van zijn gedichten. Rechtse populisten omarmen zijn gebeuk op moslims maar al te graag: geen betere marketing om de vermeende kwaadaardigheid van de islam aan te tonen dan een insider die spuugt op die religie. Het zint Hassan allerminst. In een interview met het NRC Handelsblad (juni 2014) laat hij de journaliste optekenen dat hij vooral géén islamcriticus is. Hij is alleen boos op 'hypocriete moslims die de waarden van de islam kapotmaken'.

Beeld Robin de Puy

Politieke ambities

In april 2015 verrast hij vriend en vijand met de aankondiging dat hij zich kandidaat heeft gesteld voor de Deense Nationalpartiet, opgericht door drie Deens-Pakistaanse broers. Deze politieke partij verzet zich voornamelijk tegen verrechtsing van de samenleving en pleit voor een milder vluchtelingenbeleid. Het is een onnavolgbaar besluit. Was hij als artiest niet juist wars van het politieke debat? Of houdt de piepjonge en onervaren dichter iedereen voor de gek?

Maar de politieke ambities van Hassan zijn serieus. Hij meet zich een net pak aan, poseert vriendelijk lachend tijdens zijn campagne tussen het publiek en gooit bijna dagelijks filmpjes van zijn politieke betogen online. Door zijn engagement lijkt het er zelfs even op dat zijn demonen eindelijk zijn getemd.

Even maar, want in mei 2015 neemt hij opnieuw een merkwaardig besluit: hij stuurt al zijn lijfwachten de laan uit. Wederom via Facebook, met een foto van een papiertje waarop hij officieel verklaart geen bescherming meer nodig te hebben. De bodyguards kunnen toch niks voor hem doen, luidt zijn simpele verklaring. Ze zijn een sta-in-de-weg. Alles moet ruim van tevoren gepland, hij kan niet 'zomaar' campagne voeren en als er dan wat gebeurt, zijn ze er toch te laat bij. Zegt hij zelf.

Fiasco

Ondanks zijn grote schare fans weet Hassan uiteindelijk slechts 944 mensen te overtuigen om een stem op hem uit te brengen. Hij heeft er 20 duizend nodig om een zetel te bemachtigen, wat erop neerkomt dat zijn kortstondige politieke carrière in een fiasco eindigt. Eind december is nog een driedelige tv-serie over zijn dagelijks leven te zien, daarna is het even stil.

In februari dit jaar begint het gedonder: in een interview met het Deense medium MetroXpress beweert hij in conflict te zijn met The Black Army, een Deense straatbende. De ruzie zou niet over drugs of geld gaan: nee, volgens de dichter heeft de bende het op hem voorzien vanwege zijn omstreden gedichten. 'Deze bendeoorlog gaat over de vrijheid van expressie', waarschuwt hij. 'Ze willen me het zwijgen opleggen.'

In hetzelfde interview vertelt Hassan dat hij in twee maanden tijd aan drie moordaanslagen is ontsnapt. Bij een van die aanslagen zou hij naar eigen zeggen door drie mannen met 'ISIS-achtige zwaarden en stokken' zijn opgejaagd, waarna hij op de vlucht sloeg en vervolgens werd aangereden. Op Facebook doet hij nog eens uitgebreid verslag van het incident dat een scène uit een thriller had kunnen zijn.

Ontkenning

Hij slaat vervolgens wekenlang dreigende taal uit op sociale media. Zijn nette pakken heeft hij intussen verruild voor trainingsbroeken en kogelvrije vesten. Een dag voor de schietpartij deelt Hassan een gruwelijke foto van zijn gehavende gezicht: het verse bloed druipt in dikke slierten van zijn kin terwijl hij woest in de lens kijkt.

Op dit moment zit hij nog steeds in voorarrest. Wat er tijdens die schietpartij is gebeurd, is onduidelijk. Slachtoffer Tolunay Yildiz (17) heeft een deel van de ruzie met zijn smartphone gefilmd. Op de korrelige beelden is een schreeuwende jongeman te zien die veel op Hassan lijkt. De man zwaait met een wapen, nadert de jongen dreigend. Dan is een flits uit het wapen te zien en hoor je een dof geluid.

Hij ontkent alle aantijgingen. Als hij inderdaad de man op de beelden blijkt te zijn, dan zou het misdrijf funest kunnen zijn voor zijn literaire carrière, zegt Post. Bij veroordeling hangt hem een straf van zes jaar boven het hoofd. 'Voor mij krijgt hij zo langzamerhand een Jekyll-Hyde-randje', zegt Post.

Ze is voorzichtig met het geven van verklaringen voor Hassans ontsporing, maar ze is wel van mening dat uitgever Gyldendal hem, gezien zijn leeftijd en veelbewogen verleden, niet groot had moeten brengen in Europa. 'Gyldendal wilde flink cashen met hun nieuwe supersterdichter, maar voor hem is het niet goed geweest.'

Kaspar Colling Nielsen, een Deense schrijver die Hassans stormachtige carrière vanaf het begin heeft gevolgd, ziet vooral de tragiek. 'Ik weet dat Hassan niet altijd slim heeft gehandeld', zegt hij in een interview met het Deense medium Politiken. 'Maar dit is ook het destructieve verhaal van een jonge moslim die tegen zijn omgeving rebelleert en het vervolgens niet lijkt te redden. Zelfs talent, vaardigheden en geluk waren niet voldoende om aan zijn milieu te ontsnappen. En dat is buitengewoon verdrietig.'

Gedichten, Het levensverhaal van Yahya Hassan. Uitgegeven door de Bezige Bij, 15.00 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden