De onthaastingsregio van Nederland

De Stichting Erfgoed Logies hoopt vanuit het noorden het hele land te veroveren. Erfgoedlogies heet de nieuwe trend om historische, karakteristieke panden de functie van verblijfsaccommodatie te geven....

Niet dat de historie van de huidige Piloersema- of Hamsterborg altijd zo voornaam is geweest. Want de jonkersfamilie De Mepsche die de borg enige eeuwen in bezit had, telde een paar telgen die zich niet altijd even geliefd wisten te maken. Johan de Mepsche verwierf zich vanwege zijn vurige trouw aan Spanje een slechte naam, en een rechtstreekse afstammeling van deze overloper, Rudolf de Mepsche, bouwde zo mogelijk een nog slechtere reputatie op als homofielen-jager. We schrijven het jaar 1731 wanneer nog 22 als sodomieters gebrandmerkten door toedoen van deze beruchte jonker ter dood worden gebracht. Wellicht dat de Witte Wieven, die volgens de Groninger sagen rond de oude muren van de borg spoken, uit die tijd stammen.

Wynetta Themmen, de huidige bewoonster en exploitante van de inmiddels tot cultuur-toeristische trekpleister gebombardeerde 'parel' van het Groninger land, is ze nog niet tegengekomen. 'Bent u een echte freule?', vroegen de kinderen van haar eerste hotelgasten, Zaankanters, haar onlangs. Die titel klonk haar als 'te hoogdravend' in de oren. Themmen: 'Mijn buurman, een oude boer, kwam niet zo lang geleden langs en vroeg: hoe gaat het met de borgvrouwe? Dat klonk goed, want dat ben ik ook. Bovendien is het een benaming die niemand ooit weer vergeet.'

De elegante borgvrouwe bewoont een apartement op de eerste verdieping van de uit 1633 stammende borg. Het uitzicht is weids. 'Een karrenspoor leidt naar de einder/ daarachter / oneindigheid', schreef de dichter. De rust en de stilte zijn bijna overweldigend. Wat te horen is, zijn slechts de geluiden van de levende have - zwanen, ganzen, schapen, geiten en Groninger blaarkoppers - in de schuur, die het pand nu al bijna twee eeuwen het unieke karakter van boerderijborg verleent. Want in die soort is het nog de enige in Groningen.

Enkele kilometers naar het oosten ligt de bijzondere dertiende-eeuwse zaalkerk van Fransum, waarover de Groninger dichter C.O. Jellema onder meer schreef: 'Stille klankkast voor buiten, voor grutto's/ in juni, het loeiende melkvee bij 't hek - / zo gesloten, een avond, ik zit in het gras/ tussen jouw zerken, zo ben je het mooist:/ dicht, van het uitblijvend antwoord de schrijn.'

De Piloersemaborg ligt midden in Middag-Humsterland in het Reitdiepgebied, een van de oudste cultuurlandschappen van Noord-Europa. Begin jaren negentig werd de boerderijborg door de provincie Groningen als voorbeeldproject voor cultuurtoerisme aangemerkt. In de verbouwplannen werden monumentenbehoud, recreatie en toerisme, leefbaarheid en imagoversterking van het platteland en een opleidingsproject voor leerling restauratie-ambachtslieden gecombineerd.

Dit betekende onder meer dat het project in aanmerking kwam voor zogenoemde Leader-gelden. Dit Europese programma ter versterking van het platteland ondersteunt cultuurtoeristische projecten die een bijdrage leveren aan het imago van de streek en de regionale economie. In Noord-Nederland richt het programma zich op het gebied Lauwersland, een regio die uit vier Friese en drie Groningse gemeenten bestaat en waarvoor in de periode 1995 - 2000 veertig miljoen gulden uit Brussel beschikbaar is.

OOK rijk, provincie, gemeente Zuidhorn, de Groninger Borgen Stichting en particuliere geldschieters droegen bij aan de omvangrijke verbouwing, die bijna twee miljoen gulden heeft gekost. In het schuurgedeelte zijn faciliteiten gerealiseerd voor vergaderingen, congressen, seminars, recepties en excursies. Het borggedeelte is in oude luister blijven bestaan. De kamers - opkamer, sael en bibliotheek - zijn geschikt voor kleine bijeenkomsten en intieme diners en lijken nog door jonkers te worden bewoond.

In de hooischuur en op de zolder van de borg zijn vijf luxe en sfeervolle logementen ingericht. Zij vormen het pièce de résistance van het project. Erfgoedlogies heet de nieuwe trend om historische, karakteristieke panden de functie van verblijfsaccommodatie te geven. Voor de promotie en marketing is inmiddels een Stichting Erfgoed Logies opgericht, die vanuit het noorden het hele land hoopt te veroveren.

Onderzoekers van de faculteit ruimtelijke wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen voorspellen dat het een hype wordt onder inwoners van de steeds vollere randstad. Voorwaarde is dat het exclusief blijft. Grote delen van Friesland en Drenthe zijn eigenlijk al te toeristisch; Groningen gaat het op dit terrein helemaal maken. Wie op een bijeenkomst in het westen kan verhalen over een nachtje slapen op een historische Groninger borg, al of niet lastig gevallen door Witte Wieven, heeft de rest van het gezelschap aan zijn lippen hangen. Zo luidt, vrij vertaald, de conclusie van het rapport Heritage: nieuwe rage?

Het idee is afkomstig van de Portugese graaf Francesco de Calheiros. Zijn niet geringe bezit aan onroerend goed werd na de Anjerrevolutie in de jaren zeventig door de toenmalige socialistische regering onteigend. Sindsdien beijvert de graaf zich in diverse Europese landen voor het in stand houden van monumentale boerderijen en landhuizen als 'familiehuizen'. Niet uitgaan van massatoerisme, maar van kwaliteitstoerisme, zo luidde zijn devies als eregast bij de opening van de Piloersemaborg in februari.

NIET te veel logementen, wel luxe accommodatie. Een authentieke uitstraling (het liefst met streekeigen architectuur, voedsel en dranken), persoonlijke benadering, kleinschaligheid en hoge kwaliteit zijn de ingrediënten voor succes. Want de doelgroep is bemiddeld, maar wil zich op korte vakanties zo ver mogelijk uit de voeten maken van vakantieparken met subtropische zwemparadijzen. In de provincie Groningen is ruimte voor ongeveer tachtig kamers in twintig logementen, goed voor een nieuwe inkomstenbron van tussen de dertig en veertig miljoen gulden per jaar. Zo hebben de onderzoekers becijferd.

Uiteraard gaat het niet alleen om de accommodatie. Wynetta Themmen somt in rap tempo enkele tot nu toe verborgen toeristische schatten in de buurt op waarmee een verblijf in haar borg kan worden gecombineerd: het Kostuummuseum in Noordhorn, het Kloostermuseum in Aduard, een restaurant met een ster in Aduard, het kerkje in Fransum dat voor feestjes, concerten en bijeenkomsten kan worden gehuurd, het terpdorpje Niehove, het Lauwersmeergebied, het Wad, het Theemuseum in Houwerzijl, Dokkum en niet te vergeten natuurlijk, de stad Groningen.

Stilte en leegte. De kenmerken die zich eens tegen de regio Noordoost-Friesland/Noordwest-Groningen keerden, bewijzen langzaam maar zeker hun aantrekkingskracht voor de (cultuur)toerist, die zijn grenzen steeds meer wenst te verleggen. Het Projectbureau Lauwersland speelt er handig op in door het gebied te promoten als 'de onthaastingsregio van Nederland'. Het bureau heeft het Pronkkamerproject ontwikkeld, genoemd naar de vroegere 'zondagse' kamer op de boerderijen in deze contreien.

Henk Beishuizen van het bureau voorspelt een groot succes. Achttien pronkkamers in Friesland en Groningen zijn al ingericht; het moeten er zo'n vijftig worden. Samenwerking met de Stichting Erfgoed Logies moet nog van de grond komen, maar kan volgens Beishuizen in de vorm van een Marketing bv 'die het logiesproduct als totaal in de markt zet' niet uitblijven. En wat hem betreft wordt het project via Noord-Duitsland tot aan Esbjerg in Denemarken uitgebreid, 'want de invloed van het Wad is overal'. Beishuizen: 'Overnachten in onze logementen moet een avontuur zijn. De mensen moeten wat te vertellen hebben als ze thuiskomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden