recensie dans

De onnavolgbaar goede dansers van het Nederlands Dans Theater zijn de ware schat van het rariteitenkabinet ★★★★☆

Jubileumvoorstelling Kunstkamer van Nederlands Dans Theater 1 en 2. Beeld Rahi Rezvani

De vier choreografen zetten elk een heldere handtekening onder deze donker getinte Kunstkamer.

Als een curieus verzamelaar loopt hij door zijn ruime ‘kabinet’, murmelend in zichzelf, gesticulerend met zijn armen. Danser Jorge Nozal (41) opent en sluit gigantische deuren in de zwarte beweegbare wanden, met hoge lambrisering. Van daarachter schieten zijn ‘schatten’ tevoorschijn: 44 dansers van Nederlands Dans Theater 1 en 2. Ter ere van het 60-jarig bestaan van het wereldberoemde Haagse dansgezelschap zijn beide groepen samengebracht op één podium: 25 dansers uit de topgroep en 19 jongere collega’s. Dat gebeurt alleen bij bijzondere gelegenheden, zoals deze avondvullende jubileumvoorstelling, gemaakt door de vier huischoreografen Paul Lightfoot, Sol León, Crystal Pite en Marco Goecke.

De expressieve Spanjaard Nozal, al vijftien jaar boegbeeld van NDT, doet als veteraan met lange zwarte apothekersjas het meest denken aan zoöloog Albertus Seba (1665-1736), op wiens rariteitenkabinet deze Kunstkamer is geïnspireerd. We vangen uit zijn mond flarden op over butterflies, reptiles en fossils, die kunstzinnig zijn gedocumenteerd in Seba’s ‘Naaukeurige beschryving van het schatryke kabinet der voornaamste seldzaamheden der natuur’. Als kort voor de pauze ook nog alle dansers met razendsnel trillende armen spatgelijk neerstrijken op het podium, lijkt dat op een perfecte landing van een groep insecten met bibberende vliegspieren. 

De dansers zijn inderdaad de ware schat van dit rariteitenkabinet: ze zijn onnavolgbaar goed en smeden de negentien onderdelen, opgedragen aan verschillende dansgrootheden, aaneen tot een krachtige wervelstructuur. Daarbij worden ze gesteund door Het Balletorkest, dat in de orkestbak alle verschillende muziekstukken (van Beethoven tot Britten en van Gluck tot Schubert) soepel en sterk aan elkaar last.

Voor ingewijden zitten er in Kunstkamer subtiele verwijzingen verstopt naar zestig jaar Nederlands Dans Theater. Dat is wel puzzelen. Zo dansen Marne van Opstal en Chloé Albaret na de pauze het intense duet A Second Déjà Vu op Fratres van Arvo Pärt. De choreografie, gemaakt door León, is opgedragen aan Hans van Manen. De grootmeester maakte op Pärts beroemde strijkcompositie in 1995 tijdens het Holland Festival het inmiddels klassiek geworden duet Déjà Vu voor NDT2. Ook Nils Christe, Jirí Kylián, Ed Wubbe en Ohad Naharin choreografeerden op Pärts sleutelwerk.

Het sombere slotbeeld met videobeelden van witte dansgeesten op zwarte muren verwijst naar voormalig zakelijk directeur Carel Birnie (1926-1995), de drijvende kracht achter de oprichting van NDT. Hij wist kort voor zijn dood toch zijn droomopera Dido & Aeneas van Henry Purcell in Den Haag te realiseren. Daarom klinken de tragische woorden ‘When I’m laid in earth’ uit Dido’s Lament. Wie dat niet weet, verlaat dit jubileum wellicht in grafstemming, in plaats van feestgedruis. Zeker als ook nog een afbeelding verschijnt van het laatste mannetje van de noordelijke witte neushoorn, een bijna uitgestorven diersoort. Volgens de makers behoorde de zeldzaam vindingrijke en toegewijde Birnie wellicht ook tot een uitstervend ras.

Birnie is eveneens terug te zien op het fotografisch eerbetoon aan de dansers van het eerste uur, die zich rebels afsplitsten van het Nederlands Ballet (voorloper van Het Nationale Ballet), uit onvrede met de klassieke, despotische leiding van Sonia Gaskell. Met bijna niets begonnen ze in Den Haag het Nederlands Dans Theater, hongerig naar experiment. Kortstondig neemt het huidige ensemble hetzelfde groepsportret aan, stoelen incluis, zoals in 1965 vastgelegd in de kale studio aan de Koningstraat in Den Haag. Dit zou een passender slot zijn geweest van de jubileumvoorstelling dan de geestverschijningen.

Verder zetten de vier choreografen ieder een heldere handtekening onder deze donker getinte Kunstkamer. Je herkent ze allemaal: de nerveuze tremolo’s van Goecke (op de stem van Janis Joplin), de soepele formaties van Pite met lichamen die over schouders worden doorgegeven, Leóns emotioneel geladen theatraliteit en Lightfoots bevroren poses vol sardonische grijnzen. Het wordt spannend welke nieuwe periode aanbreekt, wanneer volgend seizoen de Canadese, in Nederland nog onbekende Emily Molnar de artistieke leiding van Lightfoot overneemt.

Wie is Emily Molnar?

Ze was voor het 60-jarig jubileum even overgevlogen uit Canada, met haar man, die verre Nederlandse wortels heeft in Twente. In augustus 2020 komt de Canadese Emily Molnar (46) definitief naar Den Haag, om Paul Lightfoot op te volgen als artistiek directeur van Nederlands Dans Theater. 

Molnar is in Nederland onbekend. Na een klassieke dansopleiding begon ze als danseres bij The National Ballet van Canada. Daarna danste en creëerde ze werk bij het beroemde Ballett Frankfurt van William Forsythe. In Canada richtte Molnar in 2009 een eigen dansgezelschap op, Ballet BC. Vanaf 2014 maakt ze zich als curator dans sterk voor vernieuwing bij het culturele onderwijsinstituut Banff Centre. Ze zegt geen plannen te hebben om in Den Haag zelf te gaan choreograferen, wel om het succesvolle gezelschap verder te innoveren.

Kunstkamer

★★★★☆

Dans

Door Nederlands Dans Theater 1 en 2 en Het Balletorkest, 

3/10, Zuiderstrandtheater, Den Haag. Aldaar op 11/10 en van 13 t/m 16/11. In Amsterdam op 15 en 16/10.

De begingroep van Nederlands Dans Theater, in 1965, in de studio op de Koningsstraat in Den Haag. Beeld Fotobureau Stokvis
Het huidige ensemble van NDT met op de achtergrond de foto van het ensemble uit 1965. Beeld Rahi Rezvani
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden