InterviewWillem Dafoe & Robert Pattinson

De omstandigheden op de set waren zwaar, maar misschien maakte dat The Lighthouse wel beter

Willem Dafoe (links) en Robert Pattinson in The Lighthouse

Twee mannen in een vuurtoren op een verlaten eiland, eind 19de eeuw.  Zoals te verwachten maakt regisseur en scenarist Robert Eggers daarmee historisch onderbouwde horror. 

Het is eind 2018 en de sterke verhalen over de loeizware productie van The Lighthouse zijn de film vooruit gesneld. Er wordt op dat moment veel verwacht van de tweede film van de getalenteerde Amerikaanse regisseur en scenarist Robert Eggers (36), die steracteurs Willem Dafoe (64) en Robert Pattinson (33) heeft gestrikt voor de hoofdrollen in zijn mysterieuze, in zwart-wit gedraaide film waarin twee vuurtorenwachters op een verlaten rotseiland in gekte verzanden.

Eggers’ debuutfilm The Witch (2015), een met strakke hand geregisseerd horrordrama dat hij baseerde op grondige historische research naar heksenvervolgingen, leverde de filmmaker groots aanzien op in specifieke kringen. Liefhebbers van de betere horrorfilm herkenden in de regisseur het zoveelste voorbeeld van de creatieve opleving van hun favoriete genre. Acteurs van naam, onder wie Dafoe en Pattinson, meldden zich bij de filmmaker met een verzoek tot samenwerking.

De verwachtingen raken nog hoger gespannen wanneer Pattinson begin november 2018 op filmwebsite IndieWire spreekt over de barre omstandigheden op de set van The Lighthouse, op het schiereiland Cape Forchu in Nova Scotia, een provincie aan de Canadese oostkust. Eindeloze regenbuien, ijzige kou en een barre wind geselden cast en crew. Eggers vergde het uiterste van zijn hoofdrolspelers. Een opname waarvoor Pattinson in de stromende regen over een modderig paadje glibbert, terwijl een crewlid hem met een brandweerslang in zijn gezicht spuit, moest vijf keer opnieuw. Het had weinig gescheeld, liet Pattinson optekenen, of hij had de regisseur een klap verkocht.

Glibberende horror

Volkskrant-recensent Kevin Toma is lovend over The Lighthouse. ‘Eggers schiet raak met een onder de huid glibberende kostuumhorrorfilm, die met één locatie en twee weergaloze hoofdrolspelers een complete, ziltige hel oproept.’ ★★★★★ Lees hier de recensie.

Willem Dafoe in The Lighthouse

‘Het was een grapje’

Een jaar later, in een hotelkamer in Londen, barst Pattinson in lachen uit als hij naar het voorval wordt gevraagd. ‘Robert Eggers had het stuk ook gelezen en kwam bezorgd naar me toe: wilde je mij écht slaan? Neeee, zei ik. Het was een grapje!’

Hoe zat het dan? ‘Het ging er vooral om dat ik op de set vaak niet wist wat er aan de hand was’, zegt Pattinson. ‘We draaiden met speciale cameralenzen, maar ik wist niet dat die lenzen blijkbaar moeite hadden om regen te registreren. Dus zelfs als het al keihard regende, spoot er nog een crewlid met een brandweerslang in mijn gezicht. Ik kreeg mijn ogen nauwelijks open, het was verschrikkelijk.’ Hij begint steeds harder te lachen. ‘De straal uit een brandweerslang is nogal krachtig en ik dacht alleen maar: wat de fuck gebeurt hier? Hoe wordt dit ooit een bruikbare take?’ Schaterend: ‘En wanneer regent het nou ooit zó hard recht in iemands gezicht? Aaargh!’

Dan: ‘Het moment zit nog in de film ook.’

The Lighthouse maakte de verwachtingen waar: van festivalhype tijdens de wereldpremière in Cannes, waar de film werd bekroond met de prijs van de internationale filmkritiek, tot een Oscarnominatie voor het op bijna vierkant beeldformaat gedraaide zwart-witcamerawerk van Jarin Blaschke. Volgens Eggers is dit formaat ideaal om vuurtorens te filmen en om de claustrofobie van de krappe bijwoning te verbeelden. Het spel van beide acteurs, die zich het dialect eigen maakten van boeren en zeelui uit de late 19de eeuw, wordt alom geroemd. De regie van Eggers is feilloos – weer filmt hij veredelde horror op een fundament van stevig historisch onderzoek. Waar The Witch de angst voor hekserij in de 18de eeuw tot leven bracht, daar laat hij de personages in The Lighthouse verdwalen in 19de-eeuwse zeevaardersmythen, een verhaal waarin een lonkende zeemeermin, bezeten meeuwen en een betoverend vuurtorenlicht beide mannen tot waanzin drijven.

Willem Dafoe, ook aanwezig in Londen, beaamt de uitputtingsslag tijdens de opnamen. In de apotheose van de film – een heftige en potentieel klassieke scène die omwille van het verrassingseffect niet kan worden beschreven – heeft de acteur het ogenschijnlijk nog veel zwaarder te verduren dan Pattinson. Dafoe: ‘Ik dacht op de zwaarste momenten op de set aan het gezegde ‘pijn is onvermijdelijk, lijden is een keuze’. Ja, de opnamen waren zwaar, soms zelfs pijnlijk, maar als acteur verwelkom je die pijn. Ik ben geen masochist, maar pijn kan een sleutel zijn als je iets van betekenis wilt maken.’

Die betekenis motiveerde hem ook om voor de rol te kiezen, zegt Dafoe. ‘The Lighthouse is een reflectie op een door mannen gedomineerde samenleving waarin door mannen opgestelde regels gelden – interessante thematiek. Robert Eggers zei het mooi: deze film laat zien dat er niets goeds kan ontstaan wanneer twee mannen gevangen zitten in een reusachtige fallus.’

Robert Pattinson: ‘Vaak wist ik gewoon niet wat er precies aan de hand was op de set.’

Uitdagende rol

Ze zouden vader en zoon kunnen zijn, Dafoe en Pattinson. Hoewel hun achtergrond verschilt – Amerikaan Dafoe verdiende zijn sporen in het theater, Engelsman Pattinson is filmacteur bij uitstek – speelden ze vergelijkbaar gevarieerde oeuvres bij elkaar. Dafoe brak door in de filmwereld met een Oscarnominatie voor Vietnamdrama Platoon (1986), Pattinson begon als tieneridool dankzij de vampierfilmreeks Twilight. Dafoe groeide uit tot beeldbepalend karakteracteur met blockbusteruitstapjes (hij was de Green Goblin, een van de vijanden van Spider-Man). Pattinson reeg na de laatste Twilight (2012) de tegendraadse rollen aan elkaar om van zijn tieneridoolimago af te komen. Zo speelde hij onder meer in Cosmopolis (2012) van David Cronenberg en in Good Time (2017). Volgend jaar duikt ook hij op in het onvermijdelijke superheldenterritorium, als de nieuwe Batman.

Beiden benaderden Eggers in hun zoektocht naar een uitdagende, avontuurlijke rol. Dafoe: ‘The Witch is een periodefilm, gesproken in een zwaar accent, zoiets duwt je als kijker eerder een film úít dan erin, maar Robert maakt het je heel makkelijk om zijn wereld te betreden. Hij deed ook iets zichtbaar goed met zijn acteurs: ik kon niet zien of het geschoolde acteurs waren of gewone mensen. Ik zag geen techniek, maar verdween in de film.’

Ook Pattinson klopte na het zien van The Witch aan bij Eggers: ‘The Witch is overduidelijk goed geresearcht. De hele film is gesproken in oud-Engels dialect, dat klinkt heel streng en formeel, maar tijdens het kijken voelt het als een authentieke spreektaal. Als ik het zo zeg klinkt het allemaal zwaar en ingewikkeld, maar de film is vooral doodeng en ook nog entertainend.’ Toen hij het scenario van The Lighthouse onder ogen kreeg, herkende hij vergelijkbare kwaliteiten. ‘Weer die gewichtige dialogen, surrealistische, Buñuel-achtige beelden, humor. Een bizarre combinatie.’

De dialoog in The Lighthouse is een soort poëzie, zegt Dafoe. ‘Elk woord ligt vast, het is zeer… geschréven.’ Zijn personage verliest zich onophoudelijk in bloemrijke gebeden en woede-uitbarstingen. Zelfs een eenvoudige vraag aan zijn jonge collega-vuurtorenwachter klinkt uitzonderlijk gedragen. ‘What brung such a one as ye to this damned rock?’ Eggers (en zijn co-scenarist, broer Max) lieten zich voor de dialoog onder meer inspireren door de verhalen van Herman Melville (Moby Dick), zeemansdagboeken en het werk van schrijver Sarah Orne Jewett, die schreef in de taal van zeelui en boeren in de late 19de eeuw.

‘Een enorme rijkdom om mee te werken’, zegt Dafoe. ‘Ik oefen mijn tekst net zo lang tot ik de woorden als het ware bij me draag – dán begin ik met het inkleuren van je tekst. Je wilt dat je zinnen op de een of andere manier, ook al zijn ze nogal uitvergroot en poëtisch, klinken als een normale manier van spreken.’

‘Je kunt geen verkoudheid acteren’

‘Tja’, zegt Pattinson, ‘hoe bereid je je voor op een rol als deze? Ik merk dat mijn lichaam vaak aangeeft welke kant ik met een rol op moet. Het voelde goed toen ik tijdens het praten mijn mond een beetje scheef liet zakken. Ik begon anders te lopen. Ik ontdekte dat een specifiek accent voldoende kan zijn om in de mentale staat van je personage te belanden.’

Dafoe: ‘Als de wereld waarin je speelt zo volledig is, als het volkomen duidelijk is hoe je je in die wereld moet bewegen, dan hoef je nergens meer over na te denken en lééf je je personage op een gegeven moment. De zware omstandigheden maakten de rol wat dat betreft ook weer eenvoudiger: je kunt geen verkoudheid acteren, geen loopneus, geen rilling terwijl je op de ijskoude grond ligt.’

Pattinson vult aan: ‘Soms was het schrijfwerk zó goed dat ik me zorgen maakte dat het als een toneelstuk zou klinken. Zeker tegen het einde, wanneer onze personages mentaal helemaal instorten, blijft onze tekst zo gecompliceerd en vol detail. Het was lastig om het op die momenten nog steeds als spreektaal te laten klinken. Dan hielp de ruige natuur enorm. De fysieke reactie die nodig is voor deze rol werd door de omgeving afgedwongen.’

Af en toe gooide Pattinson daar eigenhandig een schep bovenop. Dan draaide hij vlak voor de opnamen snel wat rondjes om een dronkenmansscène nog beter te kunnen spelen. ‘Ik ben graag reactief. Als er niets is om op te reageren, creëer ik graag zelf een reactie. Dan sla ik mezelf bijvoorbeeld. Iets om je tijdelijk minder zelfbewust te maken. Ik hou niet van het moment waarop iedereen op de set heel stil wordt kort voor er ‘actie!’ wordt geroepen. Ik wil dan iets geks doen om de zenuwen te verdrijven. Dingetjes van de grond eten enzo. Ik stel me voor dat de camera al een paar seconden draait voor het begin van elke opname en dat dus bijna ál mijn scènes beginnen met mijn gedoe. Dat moet geestig zijn geweest tijdens de montage.’

Vampier wordt Batman

De vampierfilmreeks Twilight maakte van Robert Pattinson een tieneridool en hij leek de afgelopen jaren bewust te kiezen voor eigenzinnige filmrollen om van dat imago af te komen. Volgend jaar speelt hij echter de nieuwe Batman, hoe zit dat? ‘Er kleeft een geschiedenis aan die rol die me altijd heeft aangesproken’, zegt Pattinson. ‘Al is Batman wat mij betreft gewoon vergelijkbaar met mijn personages in kleinere films. Ik kijk maar naar één ding: wat is écht lastig om tot een goed einde te brengen en wat is zo ongeveer het tegenovergestelde van wat ik hiervoor heb gedaan? Dát vind ik opwindend. Ik ben een behoorlijke adrenalinejunkie. Het fascineert me echt hoe dit uit gaat pakken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden