Terugblik Cabaretprijzen

De olifant in de zaal – wie maakte dit jaar de beste cabaretvoorstelling?

Maandag worden de belangrijkste cabaretprijzen uitgereikt. De Volkskrant blikt terug op het voorbije seizoen, waarin Trump vaak – indirect – een rol speelde.

Cabaretier Paulien Cornelisse in haar voorstelling ‘Om mij moverende redenen’ Beeld Mam van Dam

Het is een prachtig beeld halverwege de voorstelling Om mij moverende redenen: cabaretier Paulien Cornelisse kruipt weg in een met stukken mos gevuld tuinkasje, dat al de hele avond prominent op het toneel staat. Cornelisse gaat op haar rug in het mos liggen, er klinkt pianomuziek en er dwarrelen sneeuwvlokjes uit de nok van het theater. Het leven bestaat voornamelijk uit chaos, verzucht Cornelisse, maar heel soms zijn er van die momenten dat alles klopt en dat er rust is. De naam Trump valt niet één keer, en toch kun je merken dat deze voorstelling is geschreven tijdens het eerste jaar van Trumps presidentschap. Cornelisse vertelt hoe zij het nieuws niet goed aankan en daardoor rust vindt bij korstmos, dat al 15 miljoen jaar op aarde leeft en daardoor al het gedoe van de mensheid zo mooi relativeert.

Het is een misser dat deze originele voorstelling van Cornelisse over het hoofd is gezien door de jury van de VSCD Cabaretprijzen, die maandag worden uitgereikt. Wellicht is het een direct gevolg van de nieuwe opzet van de Poelifinario, want de komische observaties van Cornelisse zijn niet eenvoudig in een hokje te plaatsen. Met de opsplitsing van de Poelifinario in entertainment, kleinkunst en engagement doet de jury op zich een sympathieke poging om het cabaret in al zijn verscheidenheid te eren, maar zij creëert er ook problemen mee. De categorieën hoeven elkaar namelijk niet uit te sluiten. Een écht sterke cabaretvoorstelling is vermakelijk, muzikaal en geëngageerd ineen. 

Neem nu de zinderende ‘identiteitsrevue’ Showponies van Alex Klaasen en zijn acht getalenteerde collega-pony’s. Die voorstelling is grappig, snel en muzikaal van hoog niveau, maar tegelijk geeft Klaasen een persoonlijk inkijkje in zijn worsteling met zijn (seksuele) identiteit. Richard Groenendijk brengt in Voor alles! hoogstaand amusement, maar kraakt ook nog een aantal harde noten over maatschappelijke onderwerpen.

Een beetje jammer ook wel dat de term engagement weer uit de mottenballen is gevist, want wat verstaan we daar anno 2018 nog onder? De jury erkent dat engagement zowel maatschappelijke als persoonlijke betrokkenheid kan betekenen, maar toch wordt de term al snel geassocieerd met cabaretiers die zich over het nieuws buigen. Juist dat type cabaretier had het soms lastig in het afgelopen seizoen. Claudia de Breij met haar voorstelling #NU en Jasper van Kuijk met zijn solo Janus kregen allebei uit diverse hoeken de kritiek dat hun actuele grappen op de première alweer achterhaald aanvoelden. 

Niet verwonderlijk in tijden waarin grappen over de actualiteit meteen op Twitter worden gemaakt, of anders wel in Amerikaanse latenightshows of Nederlandse programma’s als Zondag met Lubach. Cabaretiers die een jaar of langer met één show langs theaters trekken, komen daarmee in de problemen, zij moeten hun materiaal continu blijven updaten.

Nieuwe opzet voor cabaretprijzen
Voor het eerst wordt de Poelifinario, de cabaretprijs voor de indrukwekkendste voorstelling van het seizoen, uitgereikt in drie categorieën. Volgens organisator VSCD (Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties) wordt er zo minder appels met peren vergeleken. De categorie ‘entertainment’ is voor voorstellingen die in hoofdzaak willen amuseren. De categorie ‘kleinkunst’ voor voorstellingen die voor minimaal de helft uit liedjes bestaan. De categorie ‘engagement’ voor voorstellingen die worden gekenmerkt door persoonlijke en/of maatschappelijke betrokkenheid bij de samenleving. De Neerlands Hoop-prijs blijft in de nieuwe opzet zoals-ie was: de prijs voor cabaretier met het grootste toekomstperspectief.

Dat je overigens wel degelijk brandend actueel kunt zijn in het theater, bewees de Zuid-Afrikaanse komiek Trevor Noah (The Daily Show). Hij speelde dit voorjaar de Ziggo Dome plat met grappen die hij dezelfde middag nog bij elkaar leek te hebben geschreven – en waarschijnlijk was dat ook zo.

Terugblikkend op het seizoen 2017/2018 bestonden de hoogtepunten in het Nederlandse cabaret juist uit voorstellingen die een stapje terug deden, die zich afkeerden van nieuws en politiek en op zoek gingen naar een groter plaatje. Soms was dat terugtrekken zelfs letterlijk: neem de eerder genoemde Paulien Cornelisse. Maar ook Claudia de Breij heeft in #NU een mooie verhaallijn waarin ze zich schuilhoudt in haar huis, lekker veilig tussen haar boeken en muziekinstrumenten, tot de storm buiten weer over is.

Ook het duo Van der Laan en Woe en de solist Lebbis, cabaretiers die een naam hebben op het gebied van actuele satire, maakten indruk met hun nieuwe theatershows, juist door uit te zoomen en de tijd waarin we leven niet heel direct te benaderen, maar via een originele omweg. Hans Sibbel (alias Lebbis) schetst in zijn sterke programma De bovengrens de geschiedenis van de mensheid die steeds meer wil. Wanneer is de bovengrens van de welvaart bereikt? Niels van der Laan en Jeroen Woe onderzoeken in hun vernieuwende multimediale show Pesetas of het nu wel of niet terecht is om terug te verlangen naar vroeger, toen het leven eenvoudiger was en nog niet werd beheerst door de smartphone.

De VSCD Cabaretprijzen, uitreiking maandag 1 oktober, Theater Diligentia, Den Haag. De besproken voorstellingen zijn allemaal dit seizoen nog te zien in reprise.

Tim Fransen stopt zijn commentaar op de actualiteit weg in een overzichtelijk blokje aan het begin van zijn tweede programma Het kromme hout der mensheid. Hier schetst hij welke rampen er op de mensheid afkomen in de vorm van klimaatverandering, migratiestromen en de groeiende kloof tussen boven- en onderklasse. Hij concludeert: ‘Omdat ik in de toekomst geen hoop kon vinden, ben ik die maar in het verleden gaan zoeken.’ Daarop volgt een mooi verhaal over de Verlichting, waarin Fransen de levens van filosoof Immanuel Kant, componist Ludwig van Beethoven en keizer Napoleon Bonaparte aan elkaar verbindt. 

Aan de hand van deze drie mannen gaat de cabaretier op zoek naar wat beschaving is, en hoe deze beschaving er in onze tijd voorstaat. Fransen stelt grote vragen, maar het wordt geen college, daarvoor heeft zijn verhaal te veel gortdroge humor – hij zingt zelfs nog een nieuwe versie van John Ewbanks Koningslied. Het zou dan ook niet verbazen als de 30-jarige Fransen na de Neerlands Hoop-prijs voor zijn debuut in 2016 nu ook zijn eerste Poelifinario in ontvangst mag nemen.

De cabaretprijzen 2018 - een voorspelling door
Volkskrant-cabaretrecensent Joris Henquet

Poelifinario ‘entertainment’
Genomineerden:
Jochem Myjer – Adem in, adem uit
De Alex Klaasen Revue - Showponies

Favoriet voor de winst: De Alex Klaasen Revue –
Showponies

Had moeten worden genomineerd: Van der Laan en Woe -
Pesetas

Poelifinario ‘kleinkunst’
Genomineerden:
Joost Spijkers – Spijkers II

Gaat winnen (in deze categorie is maar één nominatie): Joost Spijkers – Spijkers II

Poelifinario ‘engagement’
Genomineerden:
Tim Fransen – Het kromme hout der mensheid
Richard Groenendijk – Om alles!
Veldhuis & Kemper – Geloof ons nou maar

Favoriet voor de winst: Tim Fransen –
Het kromme hout der mensheid

Had moeten worden genomineerd: Paulien Cornelisse –
Om mij moverende redenen

Neerlands Hoop
Genomineerden:
Johan Fretz – De zachtmoedige radicaal
Martijn Kardol – Bang
Stefano Keizers – Erg heel
René van Meurs – Ik beloof niks
Rundfunk - Wachstumsschmerzen
Favoriet voor de winst: Rundfunk – Wachstumsschmerzen

Had moeten worden genomineerd: geen, er zijn zelfs te veel nominaties

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden