De obsessie met class leeft in Engeland meer dan ooit

Arrogant, wereldvreemd en walgelijk, zo zet de Deense filmmaakster Lone Scherfig de elitesociëteit Bullingdon neer in de film The Riot Club. Toch lijkt de Britse hang naar precies dit ouderwetse, classy gedrag onverwoestbaar en breed gedeeld.

Still uit The Riot Club.Beeld Nicola Dove

The Riot Club, een film over 's lands elitairste studentensociëteit, is veelbesproken in Engeland. Niet zo gek, want de oud-leden van The Bullingdon Club regeren het eiland.

Met de kreet 'we zijn nu allemaal middle class' kondigde Tony Blairs Labour-regering een jaar of vijftien geleden het einde van de Britse klassenmaatschappij aan. Het bleek te voorbarig. De obsessie met class leeft meer dan ooit. De oogst van afgelopen weken: een elitaire Labour-politica twitterde vol dedain een foto van een met Engelse vlaggen gedrapeerde arbeiderswoning, een rechter achtte bewezen dat een ex-minister een politieagent voor 'plebejer' had uitgemaakt en een snobistische Conservatief behandelde een taxichauffeur als voetveeg. Intussen heeft Labour de aanval op de privéscholen heropend.

De klassenstrijd naar de bioscoop

Met The Riot Club heeft de klassenstrijd nu de bioscoop bereikt. De film van de Deense regisseur Lone Scherfig is losjes gebaseerd op The Bullingdon Club, de exclusiefste eet- en vooral drankclub van Oxford. De luidruchtige leden, gekleed in rokkostuums waar alleen al een prijskaartje van omgerekend zo'n 4.000 euro aan hangt, zijn de vrees van elke waard in en rond de universiteitsstad. De 'Bullers' eten, zuipen en snuiven en tegen sluitingstijd gedragen ze zich als de muzikanten van The Who in een hotelkamer, alvorens de gastheer ter compensatie een genereuze cheque te overhandigen.

'Zo'n fenomeen heb je niet in Denemarken', zegt Scherfig, die als een soort antropologe veldonderzoek deed op kostschool Eton en in Oxford. 'En in Nederland denk ik ook niet, toch?'

Still uit The Riot Club.Beeld Nicola Dove

Verleiding en afstoting 

De Dogma-cineaste kwam voor het eerst met dit corporale fenomeen in aanraking toen ze vier jaar geleden Laura Wades toneelstuk Posh bezocht, waarop The Riot Club is gebaseerd. 'Het is een wereld die tegelijk verleidt en afstoot. Dat probeer ik te laten zien. De grootste vraag was voor mij het einde: kies ik voor een happy end of voor een einde dat vragen opwerpt. Ik heb voor dat laatste gekozen.'

De rode lijn in de film is de romance tussen Bullingdonian Miles en zijn vriendin Lauren, die twijfels koestert over de decadente subcultuur. Hilarisch hoogtepunt is de ondergekotste Aston Martin die de jongens achterlaten voor de deur van een goededoelenwinkel. 'De asbak was toch vol', staat op een briefje. 'We hebben veel aandacht besteed aan de details, tot en met de kapsels en lengte van de schoenveters', zegt Scherfig. Ze had het geluk dat enkele mensen uit het filmteam, zoals de producer en de kostuumontwerper, de Oxfordiaanse corpscultuur hebben meegemaakt. 'En Max Irons is natuurlijk de zoon van Jeremy, bekend als Charles Ryder in Brideshead Revisited.'

Desondanks is er in de Engelse pers gemopperd over de details. De Bullers zouden geen stropdas dragen wanneer ze informeel gekleed gaan. Ze scheppen niet op over de vraag welke kostschool de beste van het land is. En ze schieten niet op kleiduiven in de toeristische straten van de universiteitsstad. Ex-Bullingdonian Harry Mount (een achterneefje van premier Cameron) schreef in The Daily Telegraph dat ook iets mis is met de veronderstelling dat de Bullers van het begin af aan uit zijn op regeringsmacht. 'Als dat zo is', vroeg hij zich af, 'zouden ze dan zo dom zijn zich te laten fotograferen in malle rokkostuums, in weinig flatterende poses?'

Macht

Daarmee doelt Mount op de iconische foto van lichting 1987, een goed champagnejaar voor de Bullingdon Club. Op de foto, waarop inmiddels een verspreidingsverbod rust, staan onder anderen David Cameron en Boris Johnson, de burgemeester van Londen. Vijf jaar later liep George Osborne, een baronet, rond in de marineblauwe rokjas met mosterdkleurig gilet en hemelsblauwe vlinderdas. Hij is nu minister van Financiën en heeft nog steeds last van een schandaaltje waarbij jaargenoot Nathan de Rothschild betrokken was. 'Het lijkt me een bewijs dat sociale mobiliteit nog steeds ontbreekt in Groot-Brittannië', zegt Scherfig misprijzend.

De macht van de Bullers is de reden dat het 234 jaar oude genootschap, ooit opgericht als cricket- en paardenraceclub, zo in de belangstelling staat. Niet iedereen is daar blij mee. Waar de zorgeloze levensgenieter Johnson nog gewoon enthousiast 'Buller! Buller!' roept als hij een jaargenoot tegenkomt, proberen Cameron en Osborne de jeugdzonde zo veel mogelijk te verdringen. De timide en bedachtzame Cameron zou zich indertijd hebben aangesloten voor de goede gesprekken bij een glas wijn en een schoteltje kaviaar. Maar volgens zijn biograaf Frances Elliott is dat net zoiets als 'een man die de Playboy koopt voor de interviews'.

Still uit The Riot Club.Beeld Nicola Dove

Gevoelig

Politiek gezien ligt dit onderdeel van hun cv dan ook gevoelig. Bij de verkiezingen van 2010 zette de linkse tabloid The Daily Mirror een foto van Cameron in Bullingdonkloffie op de voorpagina met de vraag 'Onze minister-president? ECHT?' De krant kreeg een boete voor het schenden van het copyright. Tijdens de Londense rellen ruim een jaar later vroeg een BBC-verslaggever zich af wat eigenlijk het verschil is tussen de grauw geklede relschoppers die winkels plunderen en in brand steken en de bekakte musketiers van de Bullingdon Club in hun Ede & Ravenscroft.

Voor progressieve theater- en filmmakers is de Bullingdon Club een godsgeschenk. Wade's gememoreerde toneelstuk Posh was kort voor de genoemde verkiezingen te zien op het West End. Volgens de regisseur, die zelf naar een openbare school ging, was het niet zozeer een socialistische oproep de wapenen op te pakken, maar een theatrale vraag of haar landgenoten zich zorgen moeten maken dat het land wordt bestuurd door mannen die niet alleen dezelfde kostschool (Eton) en universiteit (Oxford) bezochten, maar ook nog eens bij dezelfde sociëteit zaten. De vraag stellen is hem beantwoorden.

Still uit The Riot Club.Beeld Nicola Dove

Na het zien van het toneelstuk in het Royal Theatre merkte Rachel Johnson, Boris' rebelse zusje, op dat als elke kiezer gedwongen wordt Posh te zien, de Tories nooit meer aan de macht komen en zeker geen 'Bullingdonian Old Etionian' premier. Vier jaar later krijgt het verhaal dus een groter publiek, dankzij Scherfigs verfilming. Volgens sommige Conservatieven is deze timing, een klein half jaar voor de parlementsverkiezingen in Groot-Brittannië, geen toeval. Lagerhuislid Angie Bray ziet het zelfs als een revanche op minister Osborne's bezuinigingen op kunst, temeer daar de film deels met belastinggeld tot stand is gekomen.

Maar bovenal beantwoordt The Riot Club toch aan de heimelijke fascinatie van veel Britten voor de aristocratie en bijbehorend kostuumdrama. Of het nu gaat om Brideshead Revisited, Downton Abbey of The Duchess. 'Iedereen bewondert de prachtige tapijten in de landhuizen, wil weten hoe de keukens eruit zien, hoe de rijken leven', zegt de Deense filmmaakster en wijst daarbij op de kastelein in haar film. 'Hij wil de wereld koesteren zoals deze was, verlangt naar vroeger, naar class. Daarom probeert hij zijn kroeg er zo deftig en klassiek te laten uitzien. Zelf ben ik ook gevoelig voor de humor en de charme, maar tegelijk verafschuw ik de achterliggende arrogantie.'

Voor altijd Bullingdonian

Tot de fameuze alumni van de Bullingdon Club behoren koning Edward VII (tot afkeuring van moeder Victoria), Randolph Churchill (vader van), John Profumo (inderdaad, van die affaire), de rokkenjagende politicus Alan Clark, tv-presentator David Dimbleby en de graaf van Longford, de strafrechthervormer. Schrijver Evelyn Waugh bespotte ze ooit in Decline and Fall als The Bollinger Club, waarvan de leden er niet voor terugdeinzen een vos met lege champagneflessen te stenigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden