AchtergrondObama Documentaires

De Obama’s hebben Netflix ontdekt – als filmproducent

Vanaf links: Malia, Michelle en Barack Obama zwaaien vaarwel.Beeld Getty

De Netflix-documentaire Becoming  toont voormalig first lady Michelle Obama ná het Witte Huis, in haar leven als filmproducent. Met haar man Barack richt ze zich op sociale kwesties.  

Het is de eerste vraag op de eerste dag van Michelle Obama’s groots opgezette boekentoer twee jaar geleden, een tocht langs 34 steden in de Verenigde Staten, naar aanleiding van haar autobiografie Becoming. Hij klinkt uit de mond van Oprah Winfrey, in een tot de nok gevuld United Center – normaliter de speelplek van de Chicago Bulls en podium voor grote popsterren als Billie Eilish en The Weekend – in Obama’s thuisstad Chicago. ‘Kunnen we het hebben over jullie vertrek uit het Witte Huis?’

Specifieker nog: toen de first lady op 20 januari 2017 de helikopter instapte, vraagt Winfrey, dacht ze toen ‘eindelijk vrij’? Of was het afscheid bitterzoet?

Obama antwoordt met een anekdote – en met de juiste stiltes, stembuigingen en komische timing. Op de laatste avond in het Witte Huis, vertelt ze, sméékten de vriendinnen van haar dochters of ze nog één keer mochten blijven logeren. Het resulteerde erin dat ze hen op de dag van de verhuizing uit hun bed moest trekken: ‘Kom op, eruit! De Trumps komen eraan!’

De dag van vertrek, en de jaren die daaraan vooraf gingen – dat is het officiële onderwerp van Becoming, de nieuwe Netflix-documentaire over Michelle Obama. Het gaat over de al vaak vertelde ‘wording’ zoals ze die ook in haar bestseller-autobiografie beschrijft: van het meisje dat opgroeit in de South Side van Chicago, tegen de stroom van vooroordelen en ronduit racisme in haar rechtendiploma op een topuniversiteit haalt, Barack Obama ontmoet, en uiteindelijk als eerste zwarte first lady in het Witte Huis arriveert.

Michelle Obama in Oslo, vorig jaar.Beeld Getty

Maar de documentaire gaat ook, zo niet méér, over de jaren ná haar vertrek met haar man uit het Witte Huis. Dat blijkt uit de setting: de camera volgt Obama voor en achter de schermen tijdens die boekentournee in 2018 en 2019. Dat blijkt uit de wijze waarop de onderhoudende, maar iets al te gepolijste documentaire de former first lady in beeld brengt: als de megaster die moeiteloos op eigen titel arena’s vult en batterijen beroemdheden op de been brengt, maar tegelijkertijd nooit te beroerd is zich onder haar fans te begeven en hen tot hoop, doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen te inspireren (in een tikje vermoeiende opsomming van signeersessies en bezoekjes aan scholen, kerken en achterafzaaltjes).

En dat blijkt ook, met een soort Droste-effect, uit de oorsprong van de documentaire zelf: dit ‘zeldzame en intieme inkijkje’ is geproduceerd door de Obama’s in hoogst eigen persoon, middels hun bedrijf Higher Ground Productions.

Dus dat is wat de Obama’s zijn gaan doen, na hun vertrek. Na het presidentschap van Barack Obama – en gedurende de omkering van alle waarden door zijn opvolger – heeft het echtpaar zichzelf opnieuw moeten uitvinden. Er is nooit een weg terug uit het Witte Huis, antwoordt Michelle Obama in Becoming op de vraag van een scholier hoe ze haar leven ‘terug op het spoor heeft gekregen’. ‘Het enige wat je kunt proberen, is een nieuw spoor aanleggen.’

Dat betekende in hun geval in 2018 de oprichting van productiebedrijf Higher Ground, direct gevolgd door een megadeal met streaminggigant Netflix, die de Obama’s carte blanche geeft om de komende jaren films, documentaires en series te leveren. Hun eersteling was meteen een voltreffer. De documentaire American Factory, over de gevaren van globalisering van de arbeidsmarkt, die Higher Ground (de dagelijkse leiding is in handen van een drietal jonge vrouwelijke producenten en documentairemakers) en Netflix aankochten na de première op het Sundance Film Festival, won vorig jaar een Oscar. Ook Crip Camp, over de strijd voor gelijke rechten voor gehandicapten, waarvoor de Obama’s uitvoerend producent waren, ontving alom lof en prijzen.

Een dergelijke ambitieuze verbintenis met de entertainmentindustrie is een unicum voor oud-presidenten; zelfs acteur Ronald Reagan liet zich na zijn Witte Huis-jaren niet zo met film of televisie in. Wat bezielt de Obama’s?

Barack in 2019.Beeld GC Images

Sinds Barack Obama ruim drie jaar geleden het Witte Huis verliet, heeft hij zich opmerkelijk koest gehouden. Hij vermeed de politieke arena, ondanks oproepen van zijn aanhang om zich publiekelijk te verweren tegen de ramkoers die Trump op zijn nalatenschap had ingezet: van het afblazen van Obama’s benoeming van een liberale opperrechter tot het ontmantelen van Obamacare. Elke politieke inmenging zou hem alleen maar een makkelijk doelwit maken van de huidige president, zo was de gedachte. Niet onterecht: nu Obama steun heeft betuigd aan Joe Biden, en Trumps corona-aanpak een ‘chaotische ramp’ heeft genoemd, lijkt Trump de aanval op zijn voorganger met ongekende agressie (‘Obamagate’) te hebben geopend.

Dat de Obama’s Netflix zien als een platform om politiek mee te bedrijven, lijkt daarom uitgesloten. Doen de Obama’s het dan voor het geld? Geschat wordt dat de Netflix-deal Higher Ground rond de 300 miljoen heeft opgeleverd. En hoewel een fors deel daarvan ongetwijfeld in het bedrijf zal worden geïnvesteerd, blijft er vast iets leuks voor de Obama’s over – altijd handig als je post-presidentieel een hoge levenstanddaard wilt continueren.

Toch zal het vooral iets anders zijn dat de Obama’s heeft aangetrokken. Ze hebben altijd geloofd in de kracht van verhalen. ‘Ons vermogen verhalen te vertellen en ons te verhouden tot mensen’, zei Barack Obama eens tegen David Letterman, ‘heeft ons in het Witte Huis gebracht’. Michelle Obama, met haar afkeer van Washington en  achterkamertjespolitiek, zag het eerder dan hij: ‘Een land goed leiden heeft minder van doen met het maken van wetten en regels, dan met het veranderen van gedrag, het vormen van een cultuur, en het verhogen van bewustzijn.’ Maatschappelijke omwentelingen die je kunt bereiken met overtuigende verhalen.

En waar kun je je verhaal beter vertellen dan op Netflix, de streamingsdienst met 182 miljoen geabonneerde huishoudens in meer dan 190 landen? Het platform heeft bewezen dat verhalen maatschappelijke invloed kunnen hebben: kijk maar naar Ava DuVernays When They See Us, de serie die er voor zorgde dat de hoofdrolspelers in de onterechte veroordeling van de Central Park Five na 35 jaar alsnog ter verantwoording werden geroepen.

De Obama’s kiezen vaker voor baanbrekend gebruik van nieuwe media. Ze deden het in 2007, toen ze voor Baracks presidentscampagne als eersten zwaar inzetten op sociale media. En terwijl het usance is dat oud-presidenten hun erfenis veilig proberen te stellen door memoires te schrijven en speeches te houden, gaan de Obama’s nu voorop in hun inzet van streaming media: naast het verbond met Netflix heeft Higher Ground zijn media-aandeel al uitgebreid middels een contract met Spotify voor exclusieve podcasts.

Wie naar de producties kijkt die de Obama’s voor Netflix in de maak hebben (zie kader), ziet dat de boodschap er vooral een is van sociaal bewustzijn en aandacht voor minderheden. Van een biopic over de uit slavernij ontsnapte staatsman Frederick Douglas tot een serie over het ‘levensreddende werk van ambtenaren’ – thema’s als ras, klasse, burgerrechten en democratie domineren. Of die niet al te sexy en wereldschokkende onderwerpen toch meeslepend worden, hangt af van hoe ze verteld gaan worden.

Kijk naar Crip Camp, een overrompelend inspirerende documentaire over een zomerkamp uit de jaren zeventig die de opmaat is voor gelijke rechten voor gehandicapten in Amerika, ruim twintig jaar later. En die het gelijk van Obama’s mantra onderstreept: change happens one person at a time, verandering begint bij één persoon. Of in het geval van de Obama’s bij twee.

Al te zien

American Factory 

Met een Oscar bekroonde documentaire (van Steve Bognar en Julia Reichert) over de eerst komische, maar allengs steeds verontrustender bedrijfscultuurclash die ontstaat wanneer een Chinese firma de failliete fabriek van General Motors in Ohio overneemt.

American Factory.

Crip Camp  

Inspirerende documentaire (van Nicole Newnham en James LeBrecht) over een jarenzeventigzomerkamp buiten New York, dat de voedingsbodem blijkt voor de emancipatiebeweging van Amerikaanse gehandicapten en hun decennialange strijd voor gelijke rechten.

Crip Cramp.

Becoming

Onderhoudende, wat al te gepolijste documentaire volgt Michelle Obama tijdens haar monumentale boekentour rond de autobiografie Becoming. Gaat over ‘de wording’ van het meisje uit de South Side van Chicago tot de eerste Afro-Amerikaanse first lady. Maar toont vooral ook: de branding van de publieke figuur die ze ná het Witte Huis wil zijn.

Michelle Obama.Beeld Netflix

In de maak

Bloom

Dramaserie over de New Yorkse modewereld van na de Tweede Wereldoorlog, en ‘de barrières die vrouwen en gekleurde mensen moesten doorbreken’. Geschreven door Callie Khouri, die een Oscar won voor het script van de feministische roadmovie Thelma & Louise (1991).

Frederick Douglass: Prophet of Freedom

Speelfilm gebaseerd op de met een Pulitzer Prize bekroonde biografie van David W. Blight over de uit slavernij ontsnapte Amerikaanse abolitionist en staatsman Frederick Douglas (1818-1895). De geschriften en toespraken van Douglas hadden invloed op de afschaffing van de slavernij.

Listen to Your Vegetables & Eat Your Parents  

Serie voor kleuters, met verhalen over eten van over de hele wereld. Sluit aan bij de initiatieven van – toen nog – first lady Michelle Obama om kinderobesitas in Amerika te bestrijden.

Overlooked

Serie gebaseerd op een rubriek die The New York Times in 2018 in het leven riep om alsnog de levens te portretteren van belangrijke landgenoten wier dood de krant niet had gehaald, in een tijd dat necrologieën vooral door witte mannen werden geschreven. Denk: vrouwen (Emily Brontë, Diane Arbus) en gekleurde mensen (Bollywood-legende Madhubala, journalist Ida B. Welsh).

The Fifth Risk

Nonfictie-serie in samenwerking met bestseller-auteur Michael Lewis (The Big Short, Moneyball), gebaseerd op zijn boek over ‘het vaak onzichtbare maar cruciale en levensreddende werk van ambtenaren en overheidsinstanties die onze natie beschermen’.

Exit West

Boekverfilming van de bestseller van de Pakistaanse schrijver Mohsin Hamid, over een jong stel dat een stad in burgeroorlog ontvlucht via magische deuren die leiden naar verschillende plekken op de wereld. De Pakistaans-Britse acteur en rapper Riz Ahmed is gepolst voor de hoofdrol.

Stevie Wonder

Higher Ground, het productiebureau van Barack en Michelle Obama, is vernoemd naar de jarenzeventighit van die andere bezorger van hoop: Stevie Wonder, het idool van beide Obama’s. Toch lijkt het vooral ook te refereren aan de morele hoge grond waarnaar Michelle Obama zei te streven in haar fameus geworden slogan uit 2016: When they go low, we go high.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden