film

De nieuwe ‘West Side Story’ rekent op geniale wijze af met vele gebreken van het origineel

Maria (Natalie Wood) zingt het lied 'I Feel Pretty' in 'West Side Story' uit 1961. Beeld Getty
Maria (Natalie Wood) zingt het lied 'I Feel Pretty' in 'West Side Story' uit 1961.Beeld Getty

Idealiseert Maria in het origineel zonder ironie de Amerikaanse droom, hier klinkt een zelfbewuste immigrante die een onbereikbaar ideaalbeeld op de hak neemt. Wie is scenarist Tony Kushner en hoe kwam deze bewonderenswaardige opfrisbeurt tot stand?

Herien Wensink

Wat moet je anno 2021 met I Feel Pretty, waarin Maria in West Side Story haar liefde voor Tony bezingt? Ja, het is een verrukkelijke uitbarsting van vreugde, huppelend euforisch, met die belletjes en blazers en een lichtvoetig extatisch orkest. Zo klinkt verliefd zijn, sprankelend en vrolijk – de muziek van Leonard Bernstein is in geen enkel opzicht verouderd. Maar sociaal-maatschappelijk doet de filmversie van het lied zestig jaar na dato op z’n minst ongemakkelijk aan.

We hoeven natuurlijk niet meer uit te leggen wat het probleem is met bruin geschminkte witte acteurs die zich een Puerto Ricaans accent aanmeten. Wie kan nog zonder gêne luisteren naar hoe Marni Nixon (nee, niet Natalie Wood) ‘I feel prrrrretty’ zingt, met die karikaturaal rollende R?

De naïeve premisse van het lied is dat alles goedkomt met de kansarme immigrante Maria, nu er een leuke jongen van haar houdt. De wereld ligt aan haar voeten, Miss America kan met pensioen! En die overfocus op uiterlijke schoonheid (‘Such a pretty face, such a pretty dress, such a pretty smile, such a pretty me!’) is natuurlijk ook dubieus, vooral door de suggestie dat de affectie van een man cruciaal zou zijn voor dit (oppervlakkige) gevoel van eigenwaarde.

Beeld uit de film ‘West Side Story’ (2021) van scenarist Tony Kushner en regisseur Steven Spielberg. Beeld
Beeld uit de film ‘West Side Story’ (2021) van scenarist Tony Kushner en regisseur Steven Spielberg.

Tekstschrijver Stephen Sondheim had al twijfels bij zijn creatie. Hij vond het uitgangspunt te simplistisch, en geneerde zich voor de opzichtige binnenrijm (‘It’s alarming how charming I feel’). Opschepperij van de schrijver, over de rug van het personage, vond hij achteraf. In de Broadway-remake van West Side Story door Ivo van Hove is het nummer zelfs helemaal gesneuveld.

Maar het kan ook anders. Scenarist Tony Kushner en regisseur Steven Spielberg rekenen in hun nieuwe West Side Story op geniale wijze af met (bijna) alle gebreken van het lied, terwijl het plezier fier overeind blijft. Het nummer kreeg een nieuwe, maatschappijkritische context, in een luxe warenhuis waar schoonmaakster Maria het zingt tussen de chique witte paspoppen. Zo wordt het opeens een gewiekst commentaar op een leven dat ze nooit zal leiden. Hoor hoe de (half-Colombiaanse) Rachel Zegler als Maria nu de beroemde strofe zingt: juist met vet Amerikaans accent. Idealiseert het origineel zonder ironie de Amerikaanse droom, hier klinkt een zelfbewuste immigrante die een onbereikbaar ideaalbeeld op de hak neemt. Het is de perfecte omkering: een intelligent en gelaagd antwoord op het origineel.

De uitvoering van het lied ‘I Feel Pretty’ in de nieuwe film ‘West Side Story’ (2021). Beeld
De uitvoering van het lied ‘I Feel Pretty’ in de nieuwe film ‘West Side Story’ (2021).

Die aanpak is exemplarisch voor de subtiele, bewonderenswaardige opfrisbeurt van dit klassieke materiaal, die in goede handen was bij Tony Kushner.

Kushner (New York, 1956) is misschien wel de belangrijkste levende Amerikaanse toneelschrijver. In Nederland is hij vooral bekend van Angels in America (1993), zijn even aardse als verheven verwerking van het aidstrauma van het Amerika van de jaren tachtig. Het werd bekroond met meerdere Tony Awards en de Pulitzerprijs, en wordt ook in Nederland geregeld opgevoerd.

Als toneelschrijver paart Kushner een grote theatrale verbeelding, superieure intelligentie en (zwarte) humor aan een scherp sociaal-maatschappelijk kompas. Momenteel speelt op Broadway een herneming van zijn eerste musical, Caroline, or Change (2003) over een wit Joods gezin met een zwart kindermeisje in 1963, bij de opkomst van de burgerrechtenbeweging.

In de filmwereld is hij geen vreemde: hij bewerkte zijn Angels zelf tot een succesvolle miniserie (2003) met Al Pacino en Meryl Streep en schreef voor Spielberg eerder de scenario’s voor de films Lincoln en Munich. Als kind kon hij de elpee van West Side Story uit zijn hoofd meezingen.

Voor zijn script baseerde Kushner zich op het originele Broadwayscenario uit 1957 van Arthur Laurents. Daarnaast raadpleegde hij historisch onderzoek naar Puerto Ricaanse immigranten in de New Yorkse Upper West Side in de jaren vijftig. Anders dan zijn voorgangers betrok hij Puerto Ricaanse adviseurs bij de ontwikkeling van het script. De Sharks worden dit keer wel gespeeld door acteurs met een migratieachtergrond, en er zijn zelfs hele scènes in het Spaans.

Tony Kushner Beeld Walter McBride/Getty
Tony KushnerBeeld Walter McBride/Getty

Waar het geweld tussen de witte Jets en de Puerto Ricaanse Sharks in de klassieke film soms wat arbitrair voelde, scherpt Kushner dit aan door het plaats te laten vinden tegen een decor van gentrificatie. De huizen van deze jongeren – witte onderklasse én migranten – worden gesloopt om plaats te maken voor luxe appartementen. Hun strijd gaat letterlijk om territorium, om levensruimte (‘There’s a place for us… Somewhere.’). Zo komen kwetsbare bevolkingsgroepen tegenover elkaar te staan, terwijl het eigenlijke onheil door machtige derden (overheid, vastgoedondernemers) is veroorzaakt – een mooi, ook actueel, accent.

In interviews verklaart Kushner dat hij het racisme van de Jets sterker aan wilde zetten. In de eerste film waren dat wel erg frisse, blozende, vingerknippende balletjongens. Hun xenofobie en woede zijn hier inderdaad explicieter. Maar tegelijk is er ook meer begrip voor hun beroerde levens. Het geniale Gee, Officer Krupke waarin de Jets zingen over hun kansloze thuissituatie en het falend gezag, is hier nog pijnlijker, mede doordat Kushner het chronologisch naar voren haalt. Als de jongens nu zingen ‘Our mothers all are junkies, our fathers all are drunks’, is dat nog voordat er doden zijn gevallen. Met andere woorden: hadden ouders of autoriteiten een beetje beter opgelet, dan had dit misschien voorkomen kunnen worden. Aandacht voor de de witte arbeidersklasse, de vergeten verliezers van de Amerikaanse droom: ook dat voelt relevant en eigentijds. De Puerto Ricanen zullen misschien nog portier worden in zo’n nieuw appartementsgebouw, bijt een agent de Jets toe, maar hen wacht enkel de goot.

Liedschrijver Stephen Sondheim, immer zelfkritisch, toonde zich ooit sceptisch over de eerste verfilming van West Side Story. ‘Dat was helemaal geen film,’ zei hij, ‘maar een foto van een toneelbeeld, met jeugddelinquenten op keurig op kleur gerangschikte gympen.’ Kushner zelf was minder kritisch over het origineel, en zelfs een onvervalste fan. Zijn bewerking is herinterpretatie en eerbetoon ineen. Liefdevol viert hij een onverwoestbare klassieker, terwijl hij tegelijk een gesprek voert over het nu.

Kort voor zijn dood eind november sprak Sondheim op filmwebsite IndieWire nog zijn goedkeuring uit over Kushners bewerking. Hoe die de liedjes in het verhaal had gebruikt, had zelfs hem verrast, zei hij. ‘Deze versie is sprankelend en energiek, en voelt volkomen fris aan.’ Als we dat van iemand mogen aannemen, dan van hem.

Beeld uit de nieuwe film ‘West Side Story’ (2021). Beeld
Beeld uit de nieuwe film ‘West Side Story’ (2021).

East Side Story: de strijd tussen katholieke Ieren en Joden

West Side Story begon als Broadwaymusical in 1957, en werd Amerikaans musicalerfgoed dankzij de met tien Oscars bekroonde film uit 1961. Choreograaf Jerome Robbins benaderde destijds scenarist Arthur Laurents en componist Leonard Bernstein met het plan voor een eigentijdse remake van Shakespeares Romeo & Julia. Deze East Side Story zou gaan over de strijd tussen katholieke Ieren en Joden in de Lower East Side op Manhattan. Later werden dat de witte arbeiders en Puerto Ricaanse immigranten in de Upper West Side.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden