BoekrecensieJonathan Franzen

De nieuwe roman van Jonathan Franzen steekt zijn beste werk naar de kroon ★★★★★

In zijn nieuwe roman is Jonathan Franzen op zijn best. De personages zijn virtuoos uitgewerkt, net als de vele verhaallijnen. Tussen alle ernst en drama valt er ook nog genoeg te lachen.

Jonathan Franzen Beeld Getty
Jonathan FranzenBeeld Getty

Toen Jonathan Franzen twintig jaar geleden De correcties (The Corrections) publiceerde, legde hij de lat daarmee bijna sadistisch hoog. Voor andere schrijvers, maar vooral ook voor zichzelf. De roman was een briljante, zowel hilarische als schrijnende beschrijving van de familie Lambert, die nog eenmaal bijeenkomt om kerst te vieren. Het betekende Franzens doorbraak als schrijver. Ook zijn opvolgers Vrijheid en Zuiverheid werden met lof ontvangen, zij het minder eenstemmig (zelf vond ik beide vijf sterren waard).

Nu is er Kruispunt (Crossroads): een roman die De correcties naar de kroon steekt. En het is pas het eerste deel in een trilogie.

Franzen gaat in dit boek terug naar de vroege jaren zeventig. Zoals al zijn romans heeft Kruispunt de complexe verhoudingen binnen een familie als onderwerp. Het gezin Hildebrandt woont in New Prospect, een buitenwijk van Chicago, waar vader Russ (47) hulppredikant is van de First Reformed Church. Via telkens van perspectief wisselende hoofdstukken volgen we zijn doen en denken op de voet, alsook dat van zijn vrouw Marion (50) en hun kinderen Clem (20), Becky (18) en Perry (15).

De manier waarop Franzen de lezer in de ziel van zijn personages laat kruipen is niet minder dan virtuoos. We leren de personages kennen in al hun onzekerheden, hun mooiweerspelerij en geveinsde stoerheid, hun zelfbegoocheling, hun kleine en grotere leugens, hun opportunisme, hun oprechtheid, hun idealisme, hun krachten, hun zwakheden, hun zelfhaat, hun afhankelijkheden, hun hunkeringen, hun schaamte, hun geheimen. Geen krocht van hun ziel is zo duister of Franzen werpt er licht op. Met alle dramatische gevolgen van dien.

Rijke portretten

Het resultaat is vijf buitengewoon rijke portretten van mensen die echt gaan leven. Je gelooft in ze en doordat je zo door en door vertrouwd raakt met hun strevingen – tout comprendre c’est tout pardonner – ga je met ze sympathiseren.

Vanaf de eerste bladzijde van de roman, die uit twee delen bestaat, gooit Franzen de lezer in het diepe. Via een zorgvuldig georkestreerde reeks gebeurtenissen, afgewisseld met uitstapjes terug in de tijd, komen de verlangens en frustraties van de personages boven tafel.

Russ gaat gebukt onder een vernederende gebeurtenis van enkele jaren eerder, die hij misschien wel nooit te boven zal komen. Hij heeft ernstige twijfels over zijn huwelijk met de – meent hij – superloyale Marion. Zij heeft een verleden dat Russ maar zeer ten dele kent, en de laatste tijd beginnen onvoltooide zaken uit dat verleden zich steeds nadrukkelijker op te dringen. Ze maakt plannen.

Clem is net het huis uit, studeert, zit midden in een eerste serieuze (?) liefdesrelatie en twijfelt over zijn toekomst. Als hij zijn studie afbreekt, wordt hij misschien opgeroepen voor Vietnam. De populaire cheerleader Becky besluit haar status te verhogen door voor local hero Tanner te gaan, knap en gitarist in een folkband. Maar in haar euforie begaat ze een vergissing. De hyperbegaafde maar onevenwichtige Perry zoekt soelaas in alcohol en drugs. Dat kost geld. Waar haal je dat als 15-jarige vandaan?

Hoewel alle personages fascineren, is Marion het mooist uitgewerkte karakter. Haar voorgeschiedenis is niet alleen dramatisch, maar vormt ook de ruggegraat van de sprekendste scènes in de roman. De manier waarop Marion probeert met het verleden en het heden in het reine te komen, laat je niet onberoerd. De vrouw die op het eerste gezicht een brave all American mom lijkt, blijkt een verrassend complexe en interessante persoonlijkheid.

Imponerend

Kruispunt imponeert niet alleen door de prachtige karakteriseringen, maar ook door de virtuositeit waarmee de verhaallijnen van de vijf hoofdpersonen met elkaar worden verweven. Het eerste deel, ‘Advent’, dat tweederde van het boek beslaat, speelt zich af gedurende de middag en avond van 23 december 1971. Elke gebeurtenis, groter of kleiner, heeft consequenties voor de andere verhaallijnen. De manier waarop Franzen hier vijf ballen steeds hoger en hoger in de lucht houdt, doet de lezer regelmatig naar adem happen.

Tussen ernst en drama door valt er wel degelijk te lachen. De scène waarin Perry en zijn jongere broertje Jason (die een bijrol vervult in dit boek) de honneurs waarnemen voor hun ouders op de kerstreceptie van de hoofdpredikant en zijn stijve echtgenote, heeft het in zich een klassieker te worden. Lees deze scène – waarin een aangeschoten Perry een theologische discussie aangaat met een predikant en een rabbi – in navolging van de jeugdige Hildebrandt-telg met een stevig glas gløgg onder handbereik. En breng een heildronk uit op deze hartverscheurend mooie roman.

null Beeld Prometheus
Beeld Prometheus

Jonathan Franzen: Kruispunt. Uit het Engels vertaald door Peter Abelsen. Prometheus; 576 pagina’s; € 25 (gebonden € 35).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden