Recensie Let op mijn woorden

De nieuwe roman van Griet Op de Beeck wekt vooral irritatie ★★☆☆☆

In haar nieuwe roman trekt Griet Op de Beeck alle registers open om de lezer te doordringen van de ellende die de hoofdpersoon doormaakt. Met haar vlakke karakters en pathetische taal wekt ze vooral irritatie.

Beeld Silvia Celiberti

Let op mijn woorden. Griet Op de Beeck (1973) lijkt met de titel van haar nieuwe roman een leesaanwijzing te geven. Let op, anders lees je er zo overheen. Jawel, hoofdpersonage Lise krijgt de kriebels als ze een man zijn hand op de knie van zijn dochtertje ziet leggen. Een oudere halfzus beschuldigt haar vader van misbruik, maar niemand gelooft haar. En soms lees je een omineuze zin als: ‘Hoe noemde je dat, wanneer er iets wezenloos bezit van je nam, dat kleuren deed vervagen, verdonkerde wat licht gaf, beschadigde wat heel had geleken en jou aanwees als de schuld van alles?’ Veel meer hints krijgen we niet. Het is dat we het thema kennen van de trilogie waarvan dit boek het tweede deel is.

Het is passend, dat niet-benoemen-van. Want zo ís het immers – incest: verborgen en onbespreekbaar. Het siert Op de Beeck dat ze het taboe wil doorbreken, maar niet met de grote misbruikvlag gaat staan wapperen. De emotionele verlustiging in ellende, die bij zo’n precair thema op de loer ligt, wil je vermijden. De suggestie is genoeg en de verbeelding van de lezer doet de rest. Maar Griet zou Griet niet zijn als ze niet alsnog een natte dweil aan misère uitwringt.

We volgen Lise als 16-jarige scholier en als werkende twintiger. De trefwoorden van haar leven: onmogelijke ouders, zelfhaat, buitenbeentje, voortdurende schuld- en schaamtegevoelens, nare mannen en een eetstoornis. De oorsprong van dit alles ligt in de verziekte gezinsdynamiek, en dat zullen we weten ook: elke scène waarin Lises ouders voorkomen, moet expliciet duidelijk maken dat moeder een gekrenkte huilebalk is, vader een nurkse alcoholist en hun huwelijk een ramp. Lise zit er met een loei van een loyaliteitsprobleem tussenin.

Trucjes

Op de Beeck trekt alle registers open om de lezer te doordringen van de peilloosheid van Lises ellende en gebruikt daarvoor verschillende trucjes. Zo eindigt ze bijna élk hoofdstuk met een pathetische laatste zin, die de lezer op het nippertje nog een stomp in de maag moet geven: ‘De nacht was stil, en onbegrijpelijk’, ‘Ze hoorde auto’s toeteren, ze voelde niks’, ‘En in haar ogen schemerden alle kleuren grijs van wolken en regen’.

Ook helemaal à la Op de Beeck is de dramatische drietrapsraket: ‘De wind waaide. De vrouw was dood. De stad bleef stil’, ‘Lise (…) bevroor, door de woorden en de schaamte en het denken aan wat was’, ‘En tussen hen liepen wegen dood, stapelden verlamde stenen zich op, kleurden de luchten rood’ (laten we maar even niets opmerken over die ‘verlamde stenen’).

Beeld Prometheus

Wellicht in een poging zo nu en dan eens een lichtere toets aan te slaan, stapt ze soms over op een kwebbelige meisjesboekenstijl: ‘Lise beet verlegen op haar lip’, ‘Help. Hij was onderweg en hier stond ze. In een stinkend sportpakje’ en ‘Lise rolde schaterend met haar ogen’ (visualiseer dit even).

Los hiervan irriteert de gemakzucht – om niet te zeggen het seksisme – waarmee Op de Beeck haar bijfiguren in hokjes plaatst nog het meest. De meeste mannen zijn egoïstische klootzakken, de meeste vrouwen zijn zure trutten. De goeien van het verhaal zijn de lekker eigenzinnige types die wars zijn van conventies en daarom een gezellig rommelig huis hebben of op een receptie ongegeneerd veel nootjes eten.

Ook Op de Beecks heldin Lise ontsnapt niet aan de voorspelbare invulling van haar karakter. Ze blijft een consequent neurotisch geval, tot ze door de bevlogen speech van een zonderlinge buurvrouw (‘Vecht, godverdomme, want ge wilt niet worden zoals ik’) wakker wordt geschud en alsnog, ten langen leste, hulp zoekt. De lezer is reeds reddeloos verloren.

Griet Op de Beeck: Let op mijn woorden

Prometheus; 415 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden