De nieuwe Piet is allesbehalve zwart

In de aanloop naar 5 december verschijnen anders gekleurde Pieten in de boekwinkels. Uitgevers experimenteren, maar blijven voorzichtig. 'We hopen op een verandering die niet opvalt.'

Schrijvers hebben gemakkelijk praten. Piet blijft Piet, ook als je 'Zwarte' weglaat. Het Sinterklaasjournaal doet dat al jaren, door iedere Piet een eigen naam te geven. Vergeetpiet. Zeurpiet. Pietje Paniek. Het zijn de illustratoren die met de billen bloot moeten. Kun je Piet nog met goed fatsoen een zwart gezicht geven? Voor een groot deel van de prentenboekenmakers is het een lastig te beantwoorden vraag, blijkt tijdens een rondje langs uitgeverijen en illustratoren.

De Sinterklaasboeken van 2014 werden getekend terwijl de rest van het land nog gebukt ging onder voorjaarsgriepjes en hittegolven. Het was op dat moment afwachten of mét de eerste pepernoten in augustus ook het Zwarte Pietendebat zich weer zou aandienen. Veel illustratoren werken in opdracht en hebben er geen behoefte aan om de barricaden op te gaan.

Dat verklaart mede waarom dit jaar een niet gering aantal Sinterklaasboeken met traditionele Zwarte Pieten verschijnt, zoals Thais Vanderheydens Een heel jaar Spiekpietjes (uitgeverij Clavis), al zijn diens roetzwarte knechtjes heel eigentijds uitgerust met mobieltjes. Wél nieuw en anders worden Alleen maar stoute kinderen van Robert Vuijsje en De vrienden van Sinterklaas van Sjoerd Kuyper (beide te verschijnen in oktober) twee auteurs die beweren de oplossing voor het Pietenprobleem te hebben gevonden.

Een kwestie apart vormen de oudere, succesvolle Sinterklaasboeken die jaar in jaar uit worden herdrukt. Moeten die opnieuw worden ingekleurd of anderszins aangepast?

Buiten de discussie
Charlotte Dematons, maakster van de bekroonde bestseller Sinterklaas (Lemniscaat; 2007), wil niet op die vraag reageren. Ze is niet de enige illustrator die laat weten zich liever buiten de discussie te houden. Ook haar uitgever geeft de voorkeur aan 'geen commentaar'.

Dematons' tekstloze klassieker blijft overigens gewoon leverbaar, inmiddels ook als 'vloerboek': een grote poster waarop kinderen haar vrolijk krioelende Zwarte Pietjes liggend kunnen bestuderen.

Het aantal nieuwe titels is dit jaar niet bijzonder groot. Koffiebrander Douwe Egberts, die zijn klanten de afgelopen decennia liet sparen voor een lange reeks Sinterklaasboeken van bekende prentenboekenmakers (oplage: een half miljoen per uitgave), is er zelfs helemaal mee gestopt. 'Nee, het Zwarte Pietendebat staat hier helemaal los van', meldt een woordvoerder.

Hoewel de meeste uitgevers zich beperken tot herdrukken en een enkele nieuwe titel in traditionele vorm, trekken de uitgaven met alternatieve Pieten vanzelf de aandacht naar zich toe. 'Maar', haasten de uitgevers te verzekeren, 'wat we maken is geen pamflet.'

Heleen Brulot, illustrator van de Kleurenpieten in Robert Vuijsjes Alleen maar stoute kinderen:

'Nee, ik heb er niet diep over nagedacht en ik vond het ook niet eng om te doen. Ik heb gewoon de strekking van Robert Vuijsjes verhaal gevolgd. Ik ben erg voor tradities, maar ik kan me voorstellen dat het vervelend is als je de hele tijd voor Zwarte Piet wordt uitgemaakt. Tradities zijn moeilijk te veranderen, maar ze veranderen wél. Vijftig jaar geleden was Piet een boeman die kinderen bang maakte. En niemand leest Sjors en Sjimmie toch nog in de oude vorm?

Kleurenpieten
'Ik kijk hoe ver we het beeld van Piet kunnen oprekken en ik ben benieuwd wat er dan gebeurt. Persoonlijk vind ik Kleurenpieten veel vrolijker dan Zwarte. Ik denk dat kinderen dat ook zullen vinden. Laten we horen wat zij ervan zeggen. De geschiedenis kun je niet veranderen. De toekomst wel. Over tien jaar weten we waarschijnlijk niet beter. Ik hoop dat we dan zullen zeggen dat dit zo'n verhitte discussie niet waard was.'

Manja Heerze, uitgever bij Leopold, publiceert naast Alleen maar stoute kinderen ook klassieke Sinterklaasboeken:

'Uit onderzoek blijkt dat 96 procent van de Nederlanders Sinterklaas hetzelfde wil laten. Dat is inclusief niet-oorspronkelijk Nederlandse Nederlanders. Dat wil niet zeggen dat er niets moet veranderen. Wij geven zowel de nieuwe als de vertrouwde Piet uit. Wij zijn een open uitgeverij. Onder leiding van Miep Diekmann, die kinderboeken schreef over slavernij en racisme, gaven we al in de jaren zeventig 'gekleurde' auteurs uit en besteedden we aandacht aan andere culturen in onze boeken.

'Robert Vuijsjes idee voor een aangepaste Piet vonden we meteen sympathiek. Het is geen pamflet, het is gewoon een speels prentenboek dat nog een hele tijd mee kan. Eerlijk gezegd denk ik dat uitgevers nog even afwachten wat de markt doet. Wij blijven de traditionele boeken gewoon uitgeven, zolang daar vraag naar is. En in de boeken die we herdrukken, wordt niets overgeschilderd.'

Susanne van Dijk van Van Holkema & Warendorf en Van Goor, uitgeefster van Het vrolijke Sinterklaas-voorleesboek:

'Hier op kantoor maken we wel eens flauwe grapjes over die discussie. Als Piet allerlei kleuren mag hebben, wordt Sinterklaas dan ook eens een tijdje vrouw? Je kunt kinderen heel goed uitleggen waarom sommige mensen bezwaar hebben tegen Zwarte Piet, maar kinderen kijken zo niet naar Sinterklaas.

'Begin november verschijnt bij ons Het vrolijke Sinterklaas-voorleesboek van Marianne Busser en Ron Schröder. Daarin ogen de Pieten traditioneel, omdat de auteurs willen appelleren aan het klassieke Sinterklaasgevoel. Maar ze hebben ook een hoofdstuk geschreven over Kleurenpieten. Een soort overgangshoofdstuk, waarin kleuters aan het idee kunnen wennen. In Arend van Dams nieuwe boek Op een dag... staat ook een Sinterklaasverhaal, en de bijbehorende afbeelding van Piet is een kindertekening. Dat vonden wij wel een mooie oplossing.

'Ik snap dat dit over kan komen alsof wij onze adem zitten in te houden, maar ik vind dat het niet aan het kinderboek is om een lans te breken in een debat dat speelt in alle lagen van de bevolking.'

Marieke Spaans, redacteur bij Gottmer, uitgever van het liedjesboek Snelle Piet ging uit fietsen:

'We hebben er over nagedacht en besloten onze bestaande titels te laten zoals ze zijn. We hebben trouwens ook Sinterklaasboeken waarin Zwarte Piet niet voorkomt, zoals Dikkie Dik viert Sinterklaas, of waarin hij anders wordt genoemd, Zeurpiet, Pakjespiet. We willen niet roepen: zo moet het. Het kan ook vanzelf gaan. Mathilde Santing maakte een liedjesboek met cd, Snelle Piet ging uit fietsen, met alternatieve sinterklaasteksten van Koos Meinderts. Als je het niet weet, merk je het bijna niet: 'Snelle Piet ging uit fietsen/ toen klapte zijn band.' De knipkunstenares Geertje Aalders heeft er Pieten bij gemaakt met verschillende huidskleuren en sproetjes van roet. Onze boodschap: het moet een feest blijven. De verandering, áls die komt, zou wat ons betreft heel onopvallend moeten gaan.'

Illustratie van Heleen Brulot uit Alleen maar stoute kinderen van Robert Vuijsje (2014). Beeld Leopold
Uit De Pieten maken het bont van Pimm van Heste en Nynke Talsma. Beeld Clavis
Uit Sinterklaas van Charlotte Dematons (2007). Beeld Lemniscaat
Uit Aadje Piraatje en de Stoomboot van Sinterklaas van Marjet Huiberts & Sieb Posthuma. Beeld Gottmer

Feestthema

Het thema van de 60ste Kinderboekenweek (1 t/m 12 oktober) is Feest! Harm de Jonge schrijft het Kinderboekenweekgeschenk Zestig spiegels, het prentenboek van de Kinderboekenweek, Fabians feest, is van de hand van Marit Törnqvist. Alle informatie op kinderboekenweek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden