AchtergrondFilmfestival Berlinale

De nieuwe festivaldirecteuren van de Berlinale sturen aan op een voorzichtige koerswijziging

Kersverse festivaldirecteuren van de Berlinale Carlo Chatrian en Mariette Rissenbeek. Beeld NurPhoto via Getty Images

De 70ste Berlinale opent donderdagavond met de boekverfilming My Salinger Year. Belangrijkste vraag tijdens deze jubileumeditie: welke kant willen de twee nieuwe directeuren op dit belangrijke Europese filmfestival op?

Wat gaat het coronavirus betekenen voor de 70ste Berlinale? Hoeveel invloed gaat het hebben op het prominente filmfestival in Berlijn, waar de internationale filmelite vanaf vandaag tegen elkaar aanschurkt om de nieuwste films te zien en in de markt te zetten?

Het geijkte antwoord in de interviews met Carlo Chatrian en Mariette Rissenbeek, de kersverse festivaldirecteuren van de Berlinale: het heeft invloed, maar vooralsnog niet zo veel. Zo’n zestig van de totaal 21 duizend filmprofessionals blijven thuis vanwege het virus. De Chinese filmauteur Jia Zhangke heeft plechtig beloofd te komen voor de galapremière van zijn Swimming Out Till the Sea Turns Blue, al heeft die documentaire door het virus vertraging opgelopen in de postproductie. O, en op de wc’s zal voldoende desinfectiemiddel te vinden zijn.

Corona – alsof artistiek directeur Chatrian en uitvoerend directeur Rissenbeek nog niet genoeg aan hun hoofd hadden. Want bij deze jubileumeditie van de Berlinale, het belangrijkste Europese filmfestival na dat van Cannes en Venetië, liggen hun keuzen onder een vergrootglas. Na achttien jaar heeft het duo het stokje overgenomen van Dieter Kosslick, onder wiens leiding het festival enorm groeide maar de laatste jaren leek te worstelen met het vinden van de juiste koers. 

Problematisch bleek vooral de timing van het festival: de films die de programmeurs liefst in competitie zien, hoogwaardige arthousecinema, kiezen steeds vaker voor een wereldpremière op het iets eerdere Amerikaanse Sundance. De grote filmauteurs houden hun kruit liever droog voor Cannes. En de sterren die de pers, de sponsors en het Berlijnse filmpubliek zo graag op de rode loper willen zien, waren vaak druk of net klaar met hun Oscarcampagnes. Het gevolg was een steeds teleurstellender competitie, met de laatste editie als flets dieptepunt.

De Italiaan Chatrian, voormalige artistiek directeur van het filmfestival van Locarno, en de Nederlandse Rissenbeek, die jarenlang een promotiebedrijf voor Duitse films runde, hielden lang spannend welke richting ze op zouden gaan. Relatief laat werd de openingsfilm aangekondigd: My Salinger Year, een boekverfilming van Philippe Falardeau, over een twintiger (Margaret Qualley) die bij een literair agentschap gaat werken en daar de fanmail voor de in afzondering levende auteur J.D. Salinger moet beantwoorden.

De film My Salinger Year opent het festival op 20 februari.

De film doet niet mee in de hoofdcompetitie, waarin films van onder anderen Sally Potter (The Roads Not Taken), Philippe Garrel (Le sel des larmes) en Abel Ferrara (Siberia) kans maken op de belangrijkste prijzen van het festival, de Gouden Beren. Het zijn vaak films met een donkere ondertoon, die de ogen willen openen, zei Chatrian toen hij de competitie – ook al laat – bekendmaakte.

Voor wie het programma bestudeert, is de boodschap duidelijk: maatschappelijke betrokkenheid blijft belangrijk voor dit traditioneel politiek georiënteerde festival. Sterren lijken bijzaak, al komt bijvoorbeeld Johnny Depp voor Minamata, een waargebeurd drama over een Amerikaanse oorlogsfotograaf, ontvangt Helen Mirren een ere-Gouden Beer en is Cate Blanchett in Berlijn voor de televisieserie Stateless. De grootse naam die het festival wist te strikken, is Hillary Clinton, die komt om de vierdelige documentaireserie Hillary te promoten. Een andere beoogde publiekstrekker is de wereldpremière van de Pixar-film Onward, een animatiefilm over twee broers die hun overleden vader tot leven wekken in een magische queeste.

Verder opmerkelijk: zes van de achttien competitiefilms zijn geregisseerd door een vrouw – veel, vergeleken met Cannes en Venetië. Dit soort diversiteit is een speerpunt voor de Berlinale en is blijkbaar zo belangrijk dat het niet bezwaarlijk werd geacht dat twee door vrouwen geregisseerde competitiefilms, First Cow (Kelly Reichardt) en Never Rarely Sometimes Always (Eliza Hittman), al in wereldpremière waren gegaan tijdens Sundance. ‘Ik geef liever een competitieplaats aan een sterke film die al eerder in première is gegaan dan aan een kwalitatief zwakkere film’, legde Chatrian de keuze uit aan Deadline.com.

Dat Berlijn zich profileert als het vrouwvriendelijkste festival van Europa is tegelijkertijd de reden dat er kritiek kwam toen werd bekendgemaakt dat Jeremy Irons juryvoorzitter is. De Britse acteur had een paar jaar geleden onhandige opmerkingen gemaakt over het homohuwelijk en vrouwen – een hand op een bil moest je volgens hem bijvoorbeeld zien als een vriendelijke begroeting. Daarvoor had hij al zijn excuses aangeboden, maar de Duitse pers vond de keuze desalniettemin ongelukkig.

Een ander brandje dat de twee nieuwe directeuren moesten blussen, was dat rondom Alfred Bauer, voormalig directeur van het festival (van 1951 tot 1976). Hij bleek een hogere positie te hebben gehad binnen de nazipartij dan werd gedacht, ontdekte Die Zeit. De belangrijke prijs die naar hem is genoemd, een die vernieuwing beloont, wordt daarom niet meer uitgereikt.

Vanaf dit jaar worden juist vernieuwende films uitgelicht in een nieuw, apart competitieprogramma, Encounters. Speciaal voor films die ‘esthetisch en verhaaltechnisch gedurfd zijn’, van ‘onafhankelijke, innovatieve regisseurs’. Zouden die niet thuishoren in de hoofdcompetitie? En waren die niet altijd al te vinden in het avontuurlijkste programmaonderdeel, Forum? Hoe dan ook, de Encounters-selectie ziet er intrigerend uit en opent met Malmkrog van Cristi Puiu (The Death of Mr. Lazarescu).

De 70ste Berlinale belooft op papier dus geen drastische koerswijziging. Toch overheersen bij de internationale pers voorzichtig optimisme en nieuwsgierigheid: waar Chatrian en Rissenbeek op inzetten met hun selectie, is verrassing. De komende tien dagen zal blijken of ze daarin zijn geslaagd.

Nederlands aandeel op de Berlinale

De 20-jarige acteur Bilal Wahib is dit jaar een van de European Shooting Stars, tien jonge Europese acteurs die tijdens de Berlinale de kans krijgen zich internationaal in de kijker te spelen. Paradise Drifters, de film van regisseur Mees Peijnenburg waarin hij een hoofdrol speelt, wordt in Berlijn vertoond in het prestigieuze en op een jong publiek mikkende Generations-programma. Ook opgenomen in dat programma zijn de korte films En route (Marit Weerheijm) en Onderhuids (Emma Branderhorst).

Ook in de hoofdcompetitie vinden we een film met een Nederlands tintje: Berlin Alexanderplatz van Burhan Qurbani is een Nederlandse coproductie met een belangrijke rol voor acteur Nils Verkooijen. Het is een hedendaagse herinterpretatie van het – eerder ook al door Rainer Werner Fassbinder verfilmde – gelijknamige boek over een illegale vluchteling die het hoofd boven water moet zien te houden in Berlijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden