recensie LocHal (vijf sterren)

De nieuwe bibliotheek LocHal Tilburg biedt een geweldige sfeer en talloze gebruiksmogelijkheden (vijf sterren)

LocHal, de nieuwe bibliotheek van Tilburg. Beeld Stijn Bollaert

De bibliotheek van de 21ste eeuw is meer dan een bewaarplaats voor boeken. Het is de kerk waar we in deze tijd van secularisatie en digitalisering bij elkaar komen, het platform waar we, op zoek naar duiding binnen de eindeloze informatiestroom op onze smartphone, kennis met elkaar delen. Architect Francine Houben van bureau Mecanoo, expert op het gebied van bibliotheken en onder meer verantwoordelijk voor de renovatie van de New York Public Library, spreekt van ‘de kathedralen van deze tijd’.

De LocHal, zoals de nieuwe bibliotheek van Tilburg heet, die op 24 januari feestelijk geopend wordt, is zo’n kathedraal. De voormalige locomotiefhal achter het centraal station, gebouwd in 1932, is een industriële basiliek: een metershoge dubbele kapconstructie van staal en beton boven een gigantische kraanbaan met twee kranen, met gevels van mat draadglas waardoor het daglicht gefilterd binnenvalt. Als je door je oogharen naar de verweerde stalen spanten en de rails in de betonnen vloer kijkt, kun je je voorstellen hoe hier ooit stoomlocomotieven in elkaar werden gezet. Voortbouwend op het verleden hebben de ontwerpers van Civic, Braaksma & Roos, Arup, Inside Outside en Mecanoo de hal omgetoverd in een geweldige ‘werkplaats’ rond een gigantische tribunetrap, waarop studenten en zzp’ers achter laptops werken en kinderen rondspringen. Vanuit het leescafé op de begane grond voeren de houten zittreden, geflankeerd door de vloeren met boekenkasten, langs hippe loungeplekken en fraaie ‘stijlkamers’ voor presentaties en workshops. Bovenin, rond de hangende tuin, vind je stiltewerkplekken, achter de trap kun je een flexplek huren bij Seats2meet. Voor het ultieme corner-officegevoel ga ja naar het glazen ‘stadsbalkon’ dat aan de voorgevel is gebouwd, waar je prachtig uitzicht hebt over de binnenstad en het spoor.

Geklimatiseerde ‘doos’

Een meneer leest zijn krantje, een bruidspaar gaat op de foto – het voelt alsof het altijd zo is geweest; de LocHal lijkt voorbestemd voor zijn nieuwe functie. Lijkt, want aanvankelijk zou de gemeente het gebouw slopen, samen met de andere oude panden op het voormalige rangeerterrein. Een compleet nieuwe wijk moest er verrijzen, maar door de economische crisis verdween dat plan in de prullenbak. In 2014 werd de hal een monument en ontstond het idee om deze te transformeren tot een ‘stadscampus’. Er werd een prijsvraag uitgeschreven met instructies om onder de rechterkap een geklimatiseerde ‘doos’ te bouwen met de bibliotheek. De linkerhelft zou grotendeels open blijven voor debatten en seminars; hiervoor had de gemeente in 2015 (voor het symbolische bedrag van één euro) de glazen concertzaal aangekocht, die vroeger in de Amsterdamse Beurs van Berlage stond.

De ontwerpers vonden het zonde van de flexibele open ruimte – dé kwaliteit van het gebouw. Ze wonnen met een slim tegenvoorstel: stook niet de hele bibliotheek warm, maar benader de hal als een overdekt plein dat plaatselijk verwarmd is. Gebruikmakend van de heldere gebouwstructuur, met de spanten in de noord-zuidrichting en de rails in de oost-westrichting, hebben ze de nieuwe functies geordend, waarbij de nieuwe vloeren, trappen, liften en de glazen zaal zo veel mogelijk op en aan de bestaande constructie zijn geplaatst. De gesloten voorgevel is geopend, met de hoofdentree aan de zijkant, zodat je direct dwars door de hal kijkt, en de grootsheid ervaart. Om in de open ruimte tijdelijk plekken voor evenementen af te bakenen, ontwierpen ze enorme gordijnen, die ook helpen het geluid te dempen. Dat geroezemoes is het enige dat op den duur stoort; ruimte voor verstilling ontbreekt.

Met zijn open, uitnodigende sfeer en verschillende plekken en hoekjes is de LocHal een uitgesproken publiek gebouw geworden, dat voor ieder wat wils biedt en talloze gebruiksmogelijkheden aanreikt. Een mooi voorbeeld is de enorme verrijdbare leestafel, gemaakt van een oud treinonderstel en een dik houten tafelblad, die in een handomdraai te veranderen is in een podium voor een dansvoorstelling, of een expositieruimte. Zo kan de bibliotheek van vandaag mee bewegen met de Tilburgenaren en de tijd.

Tilburgs textiel

Toen ontwerper Petra Blaisse van Inside Outside voorstelde om beweegbare binnenwanden te maken in de vorm van gigantische, automatische gordijnen, besloot de gemeente dat die gordijnen – 15 meter hoog, 47 meter breed – dan wel van Tilburgse makelij moesten zijn; Tilburg is immers een textielstad. Samen met het TextielLab ontwikkelden Blaisse en haar team speciale stoffen voor de zes gordijnen, ontworpen als tweelingparen, waarbij elk paar anders is. De gordijnen bestaan voor de ene helft uit zwaar ‘canvasdoek’ dat met metalen ringen aan elkaar is bevestigd, en voor de andere helft uit een transparante stof die is geïnspireerd op het draadglas van de LocHal. De transparante stof is vervaardigd uit visdraad, het canvasdoek is driedubbel (jacquard) geweven: een doek is aan de ene kant diep donkergrijs, en aan de andere kant fluo-geel. De ingewikkelde codes van de gebruikte weefprogramma’s heeft Blaisse als ‘decoraties’ in de doeken verwerkt.

LocHal, Tilburg (2015-2019)

Functie: openbare bibliotheek, co-werkruimtes, kantoren, restaurant.

Ontwerp renovatie: CIVIC architects, Braaksma & Roos Architecten Bureau, Arup en Inside Outside

Ontwerp doeken en interieur concept: Inside Outside/Petra Blaisse

Opdrachtgever: Gemeente Tilburg

Ontwerp inrichting: Mecanoo architecten (in opdracht van Openbare Bibliotheek Tilburg)

Adres: Burgemeester Brokxlaan 1000, Tilburg

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden