De NCRV onder Kees Klop

Met enige regelmaat licht de Volkskrant een omroep en zijn bestuurders door. Vandaag de NCRV. Er is veel kritiek: het ledental loopt terug, jongeren worden genegeerd, de sympathie neemt af....

De NCRV, dat is toch respect, vertrouwen, liefde en fatsoen?

Op zaterdag 1 november wordt oud-directeur Harry Hemink van de NCRV begraven. In de Onze Lieve Vrouwe Kerk in Hilversum zitten talloze NCRV'ers en omroepbazen. Onder hen NCRV-voorzitter Kees Klop.

Hoewel Klop (55) de meest vooraanstaande NCRV'er is onder de aanwezigen, houdt hij geen toespraak in de kerk. Zittend op een van de voorste rijen kijkt hij toe hoe twee andere NCRV'ers dat wel doen: manager Informatief Cees Labeur en oud-directeur Aart Duijser.

De laatste houdt een liefdevolle speech over Hemink. Hij verhaalt over diens enthousiasme, oecumenische gedachtegoed, ambities, ongeduld en trots. Maar halverwege neemt het verhaal een andere wending.

'Ze laten de mensen in hun waarde bij de NCRV', aldus Duijser in de kerk. 'Een slogan, die een ronduit bittere smaak oproept nadat het bestuur van de NCRV hem (Hemink, red.) in januari met onmiddellijk ingang uit zijn functie zette. Dat een bestuur en een directeur tot de conclusie komen dat verdere samenwerking niet vruchtbaar is, kan men zich voorstellen, zij het met grote moeite als het gaat om iemand die zijn hele werkzame leven met grote toewijding en met veel successen heeft ingezet voor de organisatie. Maar de abrupte wijze waarop het besluit werd uitgevoerd, heb ik en velen met mij als beschamend en niet respectvol ervaren. Deze gebeurtenis heeft Harry diep gegriefd en niet meer losgelaten in de laatste maanden van zijn leven.'

Het is een opvallende uithaal naar NCRV-voorzitter Klop, de man die Hemink op 21 januari 2003 na 26 jaar werken bij de NCRV van de ene op de andere dag de wacht aanzegde. Achteraf wil Duijser niet veel kwijt over zijn verhaal in de kerk. Hij zegt alleen: 'De familie had geen behoefte aan een toespraak van het NCRV-bestuur. Daarom heb ik mijn verantwoordelijkheid genomen.'

Zijn toespraak werd niet integraal overgenomen in het interne NCRV-blad. Bovenstaande passage over de slogan werd geschrapt. Maar volgens Duijser gebeurde dat met zijn instemming. 'Daar is overleg over geweest.'

Na afloop van de rouwdienst van 1 november staat Klop er eenzaam bij in de kerk. Slechts weinig NCRV'ers spreken hem aan. Alleen Coen Abbenhuis, de opvolger van Hemink, houdt hem gezelschap.

Ook in de rouwadvertenties van de week ervoor neemt Klop een uitzonderlijke positie in. De voorzitter en zijn bestuur plaatsen geen aparte advertentie, zoals dat gebruikelijk is als een medewerker overlijdt. In de kolommen staat alleen een advertentie van 'de NCRV'. Klop krijgt ook nog een heimelijke veeg uit de pan in de advertentie van netcoördinatorenJoop Daalmeijer en Ton F. van Dijk van de Publieke Omroep. 'Harry Hemink', schrijven ze. 'Voor sommigen een maatje te groot.'

Drie weken later kijkt voorzitter Kees Klop van de NCRV glimlachend voor zich uit en zwijgt. Zijn woordvoerder naast hem heeft zojuist medegedeeld dat Klop niets meer wil zeggen over de zaak. 'Wat er tussen Harry Hemink en mij is gebeurd, kunnen maar twee mensen weten', heeft Klop gezegd. 'Eén van hen is overleden. Hij kan zich niet meer verdedigen. Daarom wil ik er niets over zeggen.'

Ook op het feit dat pas op 21 oktober, zes dagen voor zijn overlijden, een financiële regeling werd getroffen voor Heminks vrouw en kinderen, wil Klop niet reageren. De onderhandelingen over een eventuele afkoopsom hebben al die tijd geduurd. Een van de redenen was dat het NCRV-bestuur magere gronden had - gebrek aan communicatie - om Hemink te ontslaan.

De overeenkomst kwam uiteindelijk tot stand doordat van binnen en buiten de omroep interimdirecteur Guido van den Boorn (NCRV) onder druk werd gezet. Hij werd gewaarschuwd dat de toestand van Hemink zo ernstig was dat het niet langer fatsoenlijk zou zijn om te blijven touwtrekken. Een NCRV-woordvoerder: 'De redenen voor de vertraging hebben niet alleen aan de kant van de NCRV gelegen.' Volgens Heminks advocaat is de regeling die daarna werd gemaakt 'zeer ruimhartig'.

De oorzaken van de crisis rond Hemink zijn volgens sommige insiders niet het gevolg van een gebrek aan communicatie; ze hebben meer te maken met de bestuurlijke verhoudingen binnen de NCRV. Hemink, als directeur belast met de dagelijkse leiding binnen het bedrijf, hield de voorzitter en het bestuur van de protestants-christelijke vereniging al jarenlang zo veel mogelijk op afstand. Hij wilde zuivere verhoudingen: de voorzitter als toezichthouder, de directeur als operationeel verantwoordelijke. Bovendien wilde Hemink volgens NCRV'ers heel wat luchtiger met de C in de NCRV omgaan dan Klop.

Hemink slaagt lange tijd redelijk in die opzet, maar het loopt mis nadat Paul de Leeuw in 2001 wordt binnengehaald - overigens met goedkeurig van het NCRVbestuur. De Leeuw veroorzaakt met zijn Anneke-Grönloh-persiflage en zijn Smalhout-pesterijtjes zoveel opschudding - Grönloh en Smalhout stappen naar de rechter - dat de omroep moeite heeft de slogan Ze laten mensen in hun waarde bij de NCRV nog te verdedigen.

De Leeuw, aangetrokken onder verantwoordelijkheid van manager Cultuur en Godsdienst Roek Lips, moet in 2002 verdwijnen. Een paar jaar daarvoor raakte de NCRV ook al in crisis, toen in de documentaire Verborgen Moeders vrouwen hun vaders zonder kans op weerwoord beschuldigden van incest. Pas na jarenlang procederen van de familie keerde de omroep schadevergoeding uit.

Hoewel Hemink in een dik rapport verantwoording aflegt voor de crisis rond De Leeuw, vormt zijn vermeende gebrek aan communicatie de aanleiding voor zijn verwijdering. Het NCRV-bestuur onder leiding van Klop, die in 2001 aantrad, verstevigt daarmee weer zijn greep op de omroep, ondanks protesten van prominente NCRV'ers (Cees Grimbergen, Rik Felderhof, Sjors Fröhlich, Aart Zeeman) die het plotselinge ontslag 'onwijs' noemen en in strijd met het NCRV-thema 'respect'.

Kees Klop werkt naast zijn bijzonder hoogleraarschap ethiek van de politieke praktijk in Nijmegen vier dagen per week als voorzitter van de NCRV, waar andere voorzitters - zoals Martijn Sanders van de AVRO - het soms met één dag afkunnen. Maar die vier dagen zijn nodig, zegt Klop. 'Ik moet begrotingen en meerjarenbeleidsplannen goedkeuren. Eenderde van mijn werk is het onderhouden van mijn relatienetwerk. Ik bezoek kerken en onderhoud contacten met journalisten.'

Hij ontkent zich als toezichthouder direct met de inhoud van de radio-en televisieprogramma's te bemoeien. Toch komt er mede op zijn initiatief volgend jaar een televisieprogramma over de bijbel - 'Dat wordt spetterende televisie' -, initieerde hij naar eigen zeggen samen met de KRO een dramaserie en heeft hij commentaar op de inhoud van Netwerk. 'Ik vind dat TweeVandaag, Netwerk en NOVA te veel op elkaar zijn gaan lijken. Ook het onderscheid binnen Netwerk kan sterker. Als er nieuws is over de kerk, vind ik dat Netwerk daar aandacht aan moet besteden.'

Besteedt Netwerk volgens u wel voldoende aandacht aan religieuze zaken?

'Dat weet ik niet. Daar kijk ik niet systematisch genoeg voor.'

De NCRV wil vanuit protestantse inspiratie een toonaangevende bijdrage aan de samenleving leveren, zegt Klop. 'Dat vertaalt zich in respect, liefde, vertrouwen en fatsoen. Ik vind dat Netwerk systematischaandacht moet besteden aan zinloos geweld, aan de oplossingen daarvoor, en aan de verloedering van het publieke domein. Ook verwacht ik van hen dat ze krachtige items maken over natuur-en milieubeleid. Dat hebben ze zelf al geprobeerd met een serie over waterbeheer, maar ik wil dat nog sterker zien.'

Binnen de NCRV wil niemand onder zijn eigen naam iets vertellen over de plannen van de omroep, laat staan over voorzitter Kees Klop. Ook het management geeft niet thuis. Roek Lips, manager Cultuur en Godsdienst: 'Het lijkt me beter als u alles met Kees Klop bespreekt. Ik heb het veel te druk op dit moment.' En Cees Labeur, manager Informatief: 'Ik wil hier op geen enkele wijze verder in treden. Hemink is een veel te goede vriend van mij. Het voelt niet goed. Laat mij er verder buiten.'anoniem doen omroepmedewerkers en omroepbestuurders wel een boekje open over Klop. Uit de reacties rijst het beeld op van een steile, dominante man die solistisch opereert, zelden televisie kijkt en weinig verstand heeft van bedrijfsvoering. Volgens een Hilversumse bron zou hij Roek Lips van het managementteam na een uitzending hebben opgebeld met de mededeling: 'Wat was hier nou evangelisch aan?' Maar het is ook een man met een groot ideaal: zijn vereniging.

Het loopt niet zo lekker met de NCRV. In vijf tot zes jaar tijd daalde het aantal abonnees van de gids met zo'n 100 duizend leden, aldus de - eveneens ontslagen - manager Annelies Kaptein tijdens de rechtszaak die ze aanspande om haar ontslag te voorkomen. Het aantal leden bedraagt nu 395 duizend, aldus Klop.

In het interne visitatierapport Herkenbaar publiek dat de NCRV in 2002 op eigen initiatief door een onafhankelijke commissie (onder leiding van Trouw-commentator Willem Breedveld, met de huidige minister Piet Hein Donner als mede-lid) liet maken, wordt zware kritiek geuit op de omroep. 'Het valt de commissie op', aldus het rapport, 'dat de NCRV in haar missie (...) geen relatie legt met het publieke bestel als geheel. Het zou ook de missie van een 'stand alone' organisatie kunnen zijn. In elk geval ontbreekt dat de NCRV een bijdrage wil leveren aan het publieke bestel als geheel.'

Het aantal klachten van de commissie is aanzienlijk: het ledenbestand loopt terug en vergrijst en de sympathie voor de NCRV daalt, ook bij de traditionele achterban. Afspraken over netprofilering en samenwerking inzake aankoop worden 'niet of in beperkte mate nagekomen'. Ambities zijn 'in niet goed meetbare termen verwoord'. Bindingsactiviteiten bereiken maar een klein deel van de achterban (vijfduizend leden per jaar), en de NCRV laat jongeren en allochtonen 'bewust links liggen'. 'Dat kan een terechte keuze zijn, maar die keuze mag in de context van de huidige mediawet niet eenzijdig worden gemaakt', schrijven de onderzoekers.

Het rapport is positief over de sfeer op de werkvloer, de internetactiviteitenen de herkenbaarheid van de NCRV-producten. De bijdragen aan de zenderprofielen worden 'gewenst' en 'gewaardeerd' genoemd.

Maar de keuzes van de NCRV voor waarden en normen - respect, vertrouwen, liefde, fatsoen - zijn volgens het rapport 'onvoldoende onderscheidend van de keuzes van andere zendgemachtigden, ook al omdat ze niet exclusief zijn.' Bovendien zegde reclamegoeroe Frank Pels onlangs zijn samenwerking met de omroep op omdat die de slogans te vaak zou ontkrachten. Ten slotte trekken de godsdienstige programma's, waarmee de NCRV zich als protestants-christelijke omroep zou moeten onderscheiden, te weinig kijkers en luisteraars, en staan die programma's intern ter discusie.

Verkeert de NCRV in een imagocrisis? 'Nee', zegt Klop. 'Ik denk alleen dat ons imago braver is dan we zouden willen zijn.' Volgens een NCRV-woordvoerder vormt het rapport de basis voor het nieuwe beleid. Tegenover de kritiek van de commissie dat de NCRV een stand alone organisatie is, stelt Klop: 'Ze hebben hun conclusies getrokken op basis van de stukken die ze gelezen hebben. Dat heb ik ook tegen Piet Hein Donner gezegd.'

Maar u bent toch gei¿nterviewd voor dat rapport?

'Ja, maar aan mij is de vraag niet gesteld.'

Heeft die commissie zijn werk niet goed gedaan?

'De praktijk is dat wij al veel meer onze verantwoordelijkheid namen. De NCRV staat in het algemeen, voor zover ik weet, bekend als een constructieve partner in het geheel. We zijn minder stand alone dan de commissie opmerkt.'

Ook op de onlangs verschenen brief van staatssecretaris Medy van der Laan, die pleitte voor meer samenwerking tussen de omroepen, heeft hij kritiek. 'Ik ben het eens met haar brief en ik wil zonder te fuseren graag samen met de EO en de KRO bouwen aan een goed net, maar ik vind dat Van der Laan ons iets te veel als een rijksdienst behandelt. Als een afdeling van een ministerie. Die toon kun je tegen de media niet aanslaan. Dat vind ik gevaarlijk. Ik vind dat ze zich terughoudender moet opstellen. Het is een minor point, maar ze moet die toon niet verder doorzetten. Het is niet altijd zo dat wie betaalt, ook bepaalt.'

Hoe gaat u zorgen dat de NCRV zich meer onderscheidt? Uw interimdirecteur zei onlangs dat de NCRV een sterker accent gaat leggen op de protestants-christelijke waarden. Klopt dat?

'We willen ons krachtiger richten op de vier waarden die uit dat protestantisme voortkomen: respect, vertrouwen, liefde en fatsoen. Dat moet nog sterker in de programma's tot uiting komen.'

Maar ook uw eigen commissie meent dat die waarden niet onderscheidend genoeg zijn.

'Als dat zo is, verschil ik met hen van mening. Neem een waarde als liefde. Dat is toch hartstikke evangelisch?

Dus niet meer religieuze programma's?

'Nee. Ik zou zelfs wel wat meer amusement willen. Als die waarden er maar in zitten. Kijk, protestanten zijn altijd eigenzinnige mensen geweest. Al denkt de hele wereld er anders over, dan nog gaan wij voor die waarden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden