De muzikale nachtmerries van John Carpenter

Horrorfilmmaker John Carpenter, die vaak ook de soundtrack voor zijn films schreef, brengt een nieuw album uit. Zonder film, want die maakt hij niet meer. Maar beeldend blijft het.

Kim Richards als Kathy in Assault on Precinct 13 (1976).Beeld CKK Corporation

Pompende electrobeats. Precies in elkaar grijpende, repetitieve synthesizerklanken. IJle keyboardkoortjes. Weinig regisseurs kun je zo gemakkelijk met je oren herkennen als horrorgrootmeester John Carpenter (67).

Carpenters beste werk (Halloween, The Thing, The Fog, om een paar klassiekers te noemen) omspant in zowel beeld als geluid hetzelfde universum: zijn films zijn onderkoeld en hard. Denk bijvoorbeeld aan de onvergetelijk naargeestige scène uit Assault on Precinct 13 (1976), waarin een jong meisje genadeloos door criminelen wordt afgeslacht nadat ze net een ijsje bij de ijscoboer heeft gekocht.
(tekst loopt verder na video)

Ijzigheid

Diezelfde spanning en ijzigheid wist Carpenter te leggen in zijn beste soundtracks, die hij niet met akoestische instrumenten vormgaf maar, als een van de eersten van zijn tijd, met de kunstmatige klanken van synthesizers en keyboards. Verreweg de meeste van zijn producties voorzag Carpenter zelf op die manier van muziek. En ook als bijvoorbeeld Ennio Morricone het werk deed (voor The Thing, 1982), zorgde Carpenter ervoor dat de muziek kaal en strak bleef. Carpenter, in een recent interview in het Amerikaanse muziektijdschrift Rolling Stone: Minder noten', zei ik dan tegen hem.'

Op een nieuwe film van Carpenter hoeven we niet meer te rekenen: Carpenter is wat de filmset betreft op en uitgewerkt. 'Ik hou nog wel van films, maar niet meer van vroeg opstaan', zei hij tegen Rolling Stone. Bijzonder nieuws dus dat Carpenter nu met het prachtige, vertrouwd aanvoelende Lost Themes zijn puur muzikale, niet aan een film gerelateerde debuut heeft afgeleverd.

Negen instrumentale, omineus getitelde composities van tussen de vier en acht minuten zijn het, ieder drijvend op de vaste ingrediënten van een Carpenter-soundtrack. Liefhebbers zullen in deze strak georganiseerde draaikolk al snel naar verwijzingen en citaten zoeken: is dat het complexe pianoriedeltje uit Halloween (1978)? Hoor ik nu de elektronische vrouwenkoren uit Prince of Darkness (1987)?

Filmposter van Halloween (1978).Beeld Compass International Pictures

Schatplichtig

Meer nog dan Carpenters soundtracks verraadt Lost Themes hoe schatplichtig zijn geluid is aan dat van Italiaanse horrorfilms uit de jaren zeventig. Vaak klinkt het album naar een nooit vertoonde productie van de belangrijke Italiaanse horrorregisseur Dario Argento. De soundtrack die de progressieve rockband Goblin maakte voor Argento's kakelbonte heksenfilm Suspiria (1977) was van grote invloed op Carpenters eigen Halloween-muziek. Ook op Lost Themes lijkt Goblin regelmatig stiekem achter de knoppen te schuiven, met al die bijna primitieve bassen, demonische themaatjes, exotische tokkels en abrupte stemmingswisselingen. 'Ik ben een gigantische Goblin-fan', zei Carpenter in een recent interview met billboard.com. 'Dus elke keer als ik ook maar in de verte als Goblin klink, ben ik gelukkig.'

Dat is het mooie van Lost Themes: dat Carpenter geen enkele behoefte heeft om nog vernieuwend te klinken. Geen filmcomponist die zo belangrijk was voor de emancipatie van de synthesizer als soundtrack-instrument en die met zijn stijl ook buiten de cinema grote invloed uitoefende. Zo wordt Carpenters filmmuziek voor de thriller Assault on Precinct 13 door deskundigen beschouwd als een onmiskenbare inspiratiebron voor vroege techno en electro.

Filmposter van Assault on Precinct 13 (1976).Beeld CKK Corporation

Pretentieloos plezier

Carpenter wil nu gewoon pretentieloos plezier maken en dat is aan zijn muziek te horen. De totstandkoming van het album ging dan ook helemaal vanzelf, zoals Carpenter in het gesprek met billboard.com bekende. Het gebeurde in zijn eigen huis, tijdens het videogamen met zoon Cody en peetzoon Daniel Davies.

Om niet helemaal in couch potatoes te veranderen, gingen de drie tussen het gamen door de zolder op, waar ze op synthesizers, slagwerk en gitaar het ene Carpentereske nummer na het andere improviseerden. Dus toen Carpenters entertainment advocate vroeg of hij nog wat leuks had liggen, kon Carpenter gemakkelijk iets tevoorschijn toveren. 'Zo'n gelukkige samenloop van omstandigheden was het.'

Dat het door fijnproevers-label Sacred Bones uitgebrachte eindresultaat Lost Themes werd gedoopt, is een tikje misleidend. Je zou kunnen denken dat die titel op nooit voltooide filmprojecten van Carpenter slaat, waarvan de muziek ongebruikt dreigde te verstoffen. Maar het gaat Carpenter om 'verloren' beelden en scènes die in het hoofd van de toehoorder verscholen liggen en tijdens het luisteren naar boven komen. 'Lost Themes nodigt Carpenter-acolieten uit om hun eigen nachtmerries te visualiseren', schrijft soundtrack-editor Daniel Schweiger in de toelichting bij Lost Themes.

In het interview met Rolling Stone gaf Carpenter zelf nog wat tips. 'De perfecte manier om te luisteren zou zijn met een mooi meisje naast je. Als dat niet mogelijk is, doe dan de lichten uit, zet het album aan en laat de muziek verzinken met de imaginaire films in je hoofd.'

Inmiddels hebben Carpenter en de zijnen de smaak te pakken en werken ze aan een nieuw album (Dark Blues), dat hopelijk eveneens zal worden uitgebracht. Iets om naar uit te zien, nu Carpenter de stress van het filmmaken vaarwel lijkt te hebben gezegd.

'Hier voelde ik geen druk', zegt hij in het Lost Themes-boekje. 'Geen acteurs die me vroegen wat ze moesten doen. Geen crew die wachtte. Geen montagekamer. Geen aanstaande release. Alleen maar pret.'
(Tekst loopt verder na Spotify-lijst)

Halloween

Een van John Carpenters beroemdste deuntjes is het onregelmatig gepingelde pianothema uit Halloween (1978). Terwijl standaard-horrormuziek meestal beetje bij beetje opbouwt naar een climax, creëerde Carpenter met het Halloween-thema juist een beklemmende sfeer door de niet aflatende herhaling. Carpenter in een radiointerview: 'Het was simpel en repetitief en (...) riep spanning op in de toeschouwer. Die wacht af tot er iets verandert.'

Horrorsoundtracks op vinyl

Horrorfilmmuziek leent zich uitstekend voor vinyl, bewijst de soundtrack-collectie van vinylfabriek Record Industry.

De soundtrack doet het goed op geluidsdrager en zelfs op het aloude vinyl. Het Nederlandse label Music on Vinyl heeft een uitgebreide soundtrack-collectie uit de Haarlemse vinylfabriek Record Industry laten persen, van de soundtrack bij de tv-serie Game of Thrones tot nieuwe films als Godzilla, Hercules, Lawless en een serie klassiekers.

In die laatste categorie is de horrorsoundtrack goed vertegenwoordigd. Zo is er een vinyluitgave van de soundtrack bij de Britse culthorrorfilm The Wicker Man uit 1973, huiveringwekkende filmmuziek van componist Paul Giovanni. Opvallend is een nieuwe soundtrack bij de remake van Stephen Kings Carrie uit 2013, van de Amerikaanse horrorcomponist Marco Beltrami, die eerder al veel samenwerkte met horrorregisseur Wes Craven. Zijn muziek voor de nieuwe Carrie is een gitzwarte orkestrale nachtmerrie, die toepasselijk is geperst op bloedrood vinyl.

Een hoogtepunt in de horrorsoundtrack-collectie op vinyl is de klassieke filmmuziek van Franz Waxman bij The Bride of Frankenstein uit 1935. De orkestrale filmmuziek, met een leitmotiv voor ieder hoofdpersonage, klinkt knisperend vers dankzij deels nieuwe orkestraties en een verfijnde opname. En hoe komt die beter tot zijn recht dan zacht ruisend van een dikke, gifgroene vinylschijf.

Zie: Musiconvinyl.com
Door: Robert van Gijssel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden