De Week in Boeken Overlijden van Eva Biesheuvel-Gütlich

De muze is een interessant geval

Veel aandacht was er deze week voor het overlijden van Eva Biesheuvel-Gütlich, de vrouw achter schrijver Maarten.

Eva Biesheuvel met haar kat Schavuitje. Beeld Hollandse Hoogte

‘Goedendag. Ik ben dood’, luidde de openingszin van de overlijdens­advertentie van Eva Biesheuvel-­Gütlich, woensdag in NRC Handelsblad. Gütlich liet langs deze weg tevens weten dat ze Maarten, haar vrienden, de poezen, kauwtjes en de duiven miste.

Dat Eva Biesheuvel-Gütlich dood was wisten de lezers van NRC vermoedelijk al, want dat treurige nieuws hadden ze een paar pagina’s eerder kunnen lezen in de uitgebreide necro die Toef Jaeger over haar schreef. En anders hadden ze het wel vernomen via de Volkskrant of Trouw of Het Parool of Twitter of Facebook of de NOS of Nu.nl, want van het overlijden van Eva Gütlich, die maandag een hersenbloeding kreeg en donderdag is begraven, werd overal uitgebreid melding gedaan.

Gek genoeg niet omdat Eva Gütlich bij leven en welzijn een beroemd politicus, wetenschapper, sporter, kunstenaar of model was geweest, want dat was ze allemaal niet. Ze had Slavische talen gestudeerd in Leiden en was daarna de verzorgster geworden van talloze dieren in en om haar huis alsmede van haar echtgenoot, schrijver Maarten Biesheuvel, die een bipolaire stoornis heeft en geregeld in het gekkenhuis verblijft. Alle necro’s meldden hoezeer Eva Maartens steun en toeverlaat was geweest, en bijna allemaal gebruikten ze ook het woord ‘muze’.

Die muze is een interessant geval. Een muze is iemand die niet zozeer zichzelf maar vooral iemand anders inspireert, bijvoorbeeld door mooi te zijn, lekkere hapjes te koken, het huis schoon te houden en precies op tijd inspirerende dingen te zeggen of juist haar kop te houden. Het woord komt van het Griekse mousa en het Latijnse musa en verwijst naar de negen godinnen van de kunsten en wetenschappen, dochters van Zeus en Mnemosyne.

Veel schrijvers hebben/hadden muzes. Denk aan Babette van Jan Cremer, Karina van Jan Wolkers, Mieke van Simon Vestdijk, Tineke van Leo Vroman, Loesje van J.J. Voskuil, Mirjam van A.F.Th. van der Heijden en Ineke/ Sjoerdje/Kitty etc. van Harry Mulisch. Meestal zijn de muzes behalve bron van inspiratie tevens minnares en verzorgster, soms zijn ze moeder en verzorgster, zoals Hannelore Grünberg-Klein.

De relatie tussen schrijver en muze is niet per se evenwichtig. Zoals een van Mulisch’ vrouwen hem schreef: ‘Je hebt me egoïstisch nodig zoals een kind zijn moeder nodig heeft. Om te gebruiken, om liefde en aandacht en begrijpen en belangstelling en eerbied en bewondering van te krijgen en daarvoor in ruil zo nu en dan iets liefs te doen, uit dankbaarheid en beloning, maar niet uit wezenlijke belangstelling en echte liefde voor de ander.’

Ik las de necro van Eva Biesheuvel-Gütlich, wier overlijden het nieuws had gehaald om geen andere reden dan dat ze de vrouw achter een bekende mannelijke schrijver was geweest, en ik vroeg me af of ik ook namen kende van mannen achter bekende vrouwelijke schrijvers. Mannen die niet bekend waren geworden vanwege hun eigen prestaties, maar slechts doordat ze de muze van hun vrouw ­waren.

Er schoot me niemand te binnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden