Wakkerlandsjan Kuitenbrouwer

De morele remsporen van John en Johan

null Beeld

Meepraten voor beginners: Jan Kuitenbrouwer schrijft het woordenboek van de verbale burgeroorlog die we het ‘openbaar debat’ noemen. Deze week: heeft de zaak Derksen iets te maken met —> cancelcultuur? (Spoiler: nee.)

Jan Kuitenbrouwer

De verontwaardiging die opstak toen Johan Derksen onlangs op televisie een ‘ondeugende anekdote uit zijn wilde jaren’ opbiechtte, werd door het slachtoffer zelf getypeerd als de ‘woke- en cancelcultuur’.

—> Cancelcultuur, je hoort het vaak, maar wat is het eigenlijk? Een goed voorbeeld is misschien wat Ian Buruma overkwam, als hoofdredacteur van The New York Review of Books. Hij publiceerde een essay van de Canadese radiopresentator Jian Ghomeshi, die was beschuldigd en vrijgesproken van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Er ontstond —> ophef op de sociale media, de redactie keerde zich tegen Buruma en de directie van TNYRB ontsloeg hem. Ghomeshi’s stuk was geen apologie of tegenaanval, maar een tamelijk bezonken beschouwing over verantwoordelijkheid, schuld en rehabilitatie. Buruma vond dat een zinvolle bijdrage aan het debat, anderen vonden dat die stem geen podium verdient. ‘Cancelcultuur’ bestaat dus uit drie elementen: iemand die een norm overtreedt, omstanders die daar woedend om worden en een organisatie die zich van de verdachte distantieert. Dat kan ontslag zijn, zoals bij Buruma, het niet verlengen van een contract, het uit de handel halen van een boek, het intrekken van een uitnodiging, enzovoorts.

Wakkerlands kan geen recent geval bedenken waarbij iemand puur op basis van woke woedend werd —> kaltgestellt, sociaal en/of professioneel. De bekendste gevallen dateren van lang tot middellang geleden: de politicoloog Hans Daudt was volgens zijn studenten niet ‘maatschappijkrities’ genoeg en kreeg geen steun van het universiteitsbestuur (1969), de criminoloog Wouter Buikhuisen werd het mikpunt van een haatcampagne en koos een veilig heenkomen (1978), W.F. Hermans werd door de gemeente Amsterdam persona non grata verklaard vanwege zijn banden met Zuid-Afrika (1986) en de socioloog J.A.A. van Doorn werd door NRC ontslagen als columnist wegens vermeend antisemitisme (1990).

In het Nederland van nu lijkt het vooral te blijven bij oproepen. Om columnisten te ontslaan, sprekers geen podium te geven of auteurs niet uit te geven, maar er wordt zelden gehoor aan gegeven. De genderbeweging heeft een broertje dood aan Wakkerlands, maar de hoofdredactie ziet de Volkskrant als een volière voor vogels van alle pluimage: woke, wakker en alles daartussenin.

Cancelen heeft iets weg van —> lynchen. Een boze meute trapt de deur van een instituut in, sleept iemand naar buiten en knuppelt hem dood. Tegenwoordig zit de boze meute thuis achter het toetsenbord en vormt een virtuele stormram. Als het instituut zijn koelbloedigheid bewaart, gebeurt er niets. Zonder slappe knieën geen cancelcultuur.

Nederlandse instituten zijn kennelijk nogal stoïcijns. Ook Den Haag is niet erg —> cancelhappy. Met twintig parlementaire fracties wordt het een hele boekhouding, al die zwarte lijsten, terwijl je even later toch weer met elkaar aan tafel zit om een coalitie te vormen. Wij hadden al een cancelsysteem, de —> verzuiling.

Johan Derksens klacht over ‘cancelcultuur’ slaat nergens op. Hij kan tegenover een miljoen televisiekijkers jolig over een aanranding vertellen, zijn baas excuses beloven en die vervolgens ostentatief níét maken, er boos de brui aan geven en na een paar weken gewoon weer op het scherm terugkeren! Dat zou Wakkerlands geen ‘cancelcultuur’ willen noemen. Het enige dat hier gecanceld werd (lees: door de wc gespoeld), is het laatste beetje moreel krediet van Talpa, SBS en John de Mol. Wat rest is een —> remspoor.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden