TV-recensie Max, een leven in tbs

De mooiste scène in Max, een leven in tbs is tegelijk de meest tragische

Max (35) is op dreef. Weg is zijn gepijnigde blik. De camera loopt met hem mee terwijl hij geestdriftig vertelt hoe hij het allemaal heeft bekokstoofd, zijn ontsnapping uit een tbs-kliniek tijdens begeleid verlof, in samenwerking met (ja echt) zijn therapeute. Dit is zíjn Escape from Alcatraz. Voor de reconstructie ter plaatse heeft hij zelfs de outfit van toen aangetrokken. ‘Hier ben ik in haar auto gesprongen’, zegt hij, en voor de slotzin schuift hij filmisch zijn spiegelende zonnebril omhoog: ‘We zijn direct naar haar huis gereden, waar ik 28 uur later ben gearresteerd door het bijzondere team van de KLPD.’

Niet gek dat Max zijn kans grijpt om met deze anekdote uit te pakken, want in de veertien jaar voor zijn vrijlating in 2016 heeft hij vooral stof zien dwarrelen. De scène vat de draaikolk van Max’ penarie beeldschoon samen: zijn ontkenning zorgde ervoor dat hij niet kon worden behandeld en dus niet vrij kon komen, wat leidde tot ‘irritant’ gedrag, waardoor hij langer moest zitten. Max ontkende vanaf het moment dat hij als minderjarige werd beschuldigd van twee pogingen tot aanranding. Even lijkt het alsof de documentaire Max, een leven in tbs (BNNVara, Roy Dames en Jos Driessen) een aanklacht wordt, het verhaal van de onterecht veroordeelde, maar zo simpel ligt het niet.

Halverwege de film merk je als kijker dat je over de middenlijn naar het perspectief van de behandelaar bent geschoven: hoe moet die het beoordelen, als hij moet uitgaan van een terechte veroordeling? In een nagesprek bij de film onder leiding van Paul Witteman bespraken psychiater Hjalmar van Marle, advocaat Jan-Jesse Lieftink en rechter Yvo van Kuijck hoe netelig risicotaxatie bij tbs’ers is. Tegenover cliënten die onterecht als ongevaarlijk worden gezien, zei Van Kuijck, staan altijd cliënten die onterecht als gevaarlijk worden gezien.

Zo zegt Van Marle (niet Max’ behandelaar) in de film tegen Max: ‘Als jij vertelt hoe je je in de kliniek gedraagt, dat is dermate antisociaal, dat er geen reden zou zijn om te zeggen: hij heeft geen antisociale persoonlijkheidsstoornis meer.’ Max geeft toe: ‘Bondjes sluiten, relaties aangaan, met drugshandel bezig zijn, seks in de kliniek met therapeuten, alles heb ik gedaan.’ En toch: ‘Ik ben niet antisociaal, maar ik heb me wel op een antisociale manier gedragen binnen het systeem.’

In 2009 al schreef HP/De Tijd dat een onterecht veroordeelde juist door te ontkennen zijn gekte bevestigt. Volgens rechtspsycholoog Willem Wagenaar kunnen de rechter en de tbs-kliniek elkaar gebruiken in een cirkelredenering. Zo schreef de psychiater die adviseerde Max te veroordelen met tbs: ‘Er is sprake van ernstige problematiek temeer omdat hij welke problematiek dan ook ontkent.’

Als je dat leest, en dan nog eens, dan lijkt het gedrag van Max misschien alweer iets logischer. Van zijn ontsnapping, die hem weer wat jaartjes brommen kostte, heeft hij geen spijt. ‘Ik heb genoten. Heerlijk. De nacht, sterren zien, de maan zien. Dat pakken ze me nooit meer af.’

Max, een leven in tbs is terug te zien via 2Doc.

Max, een leven in tbs.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden