De moeder van de sciencefictionfilm

PROFIEL..

BERLIJN De jongen van de Berlijnse videotheek kent de film niet. Hij bekijkt de robot op de dvd-cover, en vraagt nieuwsgierig: ‘Is dit een soort Blade Runner, oder was?’ Nee, dit is geen moderne Amerikaanse science-fictionblockbuster. Dit is Metropolis, een film van meer dan tachtig jaar oud. En: gewoon een Duitse productie.

Over een paar dagen zal de film ook voor hem onontkoombaar zijn. Dan draait Metropolis op een enorm filmdoek op de Brandenburger Tor, parallel aan vertoningen in bioscopen in Frankfurt en Berlijn, en op televisie. Nu al zijn in de Duitse kranten heroïsche verhalen te lezen over de herontdekking en restauratie van de ‘zo goed als originele versie’, twee jaar geleden in Buenos Aires; in plaats van de ingekorte ‘Amerikaanse’ versie.

Met andere woorden: een van de sterren op de première van het filmfestival Berlinale, die het juist graag van Hollywoodsterren wil hebben, is daarmee een Duitse ‘stomme’ zwartwit-productie uit 1927.

Niet slecht, voor een film die bij zijn verschijning helemaal geen succes was. Zelfs regisseur Fritz Lang zei later de film nogal ‘dom’ te vinden. De eerste jaren waren het eigenlijk vooral Hitler en Goebbels die hem enthousiast ontvingen.

Waarom wordt uitgerekend Metropolis anno 2010 dan toch als ‘moederschip van alle sf-films’ bejubeld? Aan de verhaallijn heeft het niet gelegen; die werd direct na de verschijning vooral als ‘clichématig’ bestempeld – ook al kun je je achteraf afvragen wat hem zo anders maakt dan andere miljoenenproducties-met-boodschap.

In de film bestaat de futuristische stad Metropolis uit een onderlaag van uitgebuite arbeiders, en een bovenlaag van feestvierende rijken. De zoon van de leider wordt verliefd op een vrouw die de arbeiders juist een beter bestaan belooft. De leider vreest ongehoorzaamheid door de vreedzame preken van deze vrouw. Een robot moet van hem de gedaante van de vrouw aannemen en de arbeiders opzwepen tot opstand, zodat de leider hen met geweld kan intomen. Uiteindelijk komt alles toch nog goed, onder het motto: handen (arbeiders) en hoofd (leider) worden samengebracht door het hart (de verliefde zoon).

Het belang zit ’m dan ook in de beelden, vond onder anderen Luis Buñuel al. Hij noemde Metropolis ‘twee films in één’. Een slap verhaal, maar ‘het mooiste beeldenboek dat men zich voorstellen kan’.

Ook op een tentoonstelling in Berlijn, die nu rondom de restauratie is georganiseerd, ligt alle nadruk op de decors en attributen. Eén blik op de robotvrouw, op de massascènes en op het beeld van de futuristische stad, en je begrijpt waarom Metropolis hier ‘een van de visueel invloedrijkste films uit de geschiedenis’ wordt genoemd.

De jongen van de videotheek in Berlijn had naast Blade Runner bijvoorbeeld net zo goed Star Wars kunnen noemen, of zelfs Avatar. De verbeelding van de machine-mens, de combinatie van mythische elementen en architectonisch futurisme die in Metropolis met veel overdaad worden neergezet, zijn voor veel latere Hollywoodregisseurs een directe inspiratiebron geweest.

Het maakt Metropolis tot een van die kunstwerken die pas echt betekenis hebben gekregen in een geheel andere tijd. In dit geval vanaf de jaren zestig, toen een generatie regisseurs extra belangstelling kreeg voor sf-epossen.

Regisseur Lang maakte de omslag zelf mee. Op het moment dat hij de eerste maanastronauten zag, zo heeft hij zelf gezegd, begreep hij dat de nieuwe tijd opeens veel beter paste bij de fantasie die hij dertig jaar eerder op doek had gezet.

Merlijn Schoonenboom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden