ANALYSE

De moderne superheldjes in kinderfilms

Superheldjes redden steeds vaker de stad, het dorp of hun ouders en soms zelfs de wereld. Ze lijken sterk op hun grotere broers. Cinekid belicht de held in de kinderfilm. Hoe ziet die er tegenwoordig uit?

Phantom Boy. Beeld X
Phantom Boy.Beeld X

Het begint met een hand. Al snel trekt het door naar zijn hele arm, beide armen endan de rest van zijn lichaam. Binnen een paar tellen is de 13-jarige Michele volledig onzichtbaar. Hij schrikt zich een ongeluk wanneer hij in de spiegel kijkt. Misschien had hij wel eens gewenst om even te mogen verdwijnen, maar dit bedoelde hij nu ook weer niet.

In de Italiaanse jeugdfilm De onzichtbare jongen (Il ragazzo invisibile), in de herfstvakantie te zien op het Cinekid Festival, leert Michele zijn bijzondere gave te beheersen. Onzichtbaar zijn is soms best handig - in de meisjeskleedkamer bij gym bijvoorbeeld. Het levert ook onverwachte problemen op. Zo moet hij in zijn blootje rondlopen om te voorkomen dat hij ontdekt wordt: zijn kleren blijven gewoon zichtbaar. Dat is best koud in de winter.

De onzichtbare jongen lijkt in eerste instantie een doorsneejeugddrama over een verlegen jongen die gepest wordt op school en stiekem verliefd is op het nieuwe meisje in de klas. Pas later, wanneer er mysterieuze verdwijningen en slechteriken aan te pas komen, ontpopt Michele zich als een rasechte superheld. Hij krijgt zelfs een superheldenpak, compleet met masker en logo op de borst. En in een spannende finale vecht hij uit alle macht tegen het kwaad.

The Invisible Boy. Beeld
The Invisible Boy.Beeld

Meer kinderen superkrachten

Michele is niet het enige kind met superkrachten op Cinekid, het film- en . In de prachtige animatiefilm Phantom Boy probeert de 11-jarige Leo New York te verlossen van een schurk, waarbij het goed van pas komt dat hij uit zijn lichaam kan treden en ongezien door de stad kan vliegen. En in de Deense avonturenfilm De alles-ziener (The Shamer's Daughter) heeft het meisje Dina de gave mensen in de ziel te kunnen kijken: haar blik onthult alle daden waarvoor zij zich schamen.

Een lycra pak, al dan niet met cape en masker, was dat niet voorbehouden aan volwassen mannen (en een enkele vrouw)? Superman, Batman, Iron Man, Captain America, Black Widow, de Fantastic Four en al hun collega's - ze hebben met elkaar gemeen dat ze al een tijdje niet meer in de groei zijn. En ze heersen met hun superkrachten in de bioscoop, de laatste tien jaar meer dan ooit. Het is een gouden tijdperk voor superheldenfilms: zelfs voorheen obscure helden als Ant-Man en de vijf Guardians of the Galaxy zijn goed voor enorme kassuccessen.

Vreemd is het niet dat ook kinderfilms een graantje meepikken van de rage. Toch is het een bijzondere trend. De klassieke, kwalitatief hoogstaande jeugdfilm, zoals die jarenlang op Cinekid werd gepresenteerd, was een sociaal-realistisch drama over een kind met herkenbare problemen.

Meer dan film alleen

Naast een internationale speelfilmcompetitie biedt Cinekid, het mediafestival voor de jeugd van 4t/m 14jaar, een overzicht van de beste Nederlandse en buitenlandse jeugdfilms van het afgelopen jaar. Het festival besteedt ook aandacht aan televisie, games, installaties en apps. Kinderen kunnen zelf aan de slag in het Medialab, waar ze in staat worden gesteld om apps en games te ontwikkelen, masterclasses volgen en de nieuwste virtual reality-toepassingen uitproberen.

Fantasievol

Dat type film bestaat nog steeds, maar de laatste jaren kruipt steeds meer fantasie het Cinekidprogramma binnen. Een groot deel van het competitieprogramma bestaat nu uit films met een flinke dosis spanning en avontuur. De jonge hoofdpersonen worstelen niet langer alleen met de scheiding van hun ouders of het gepest van klasgenoten, maar gaan op expeditie naar de Noordpool (De lange weg naar het noorden) of raken verzeild in een levend bordspel (The Games Maker)

'Het is zeker een tendens', bevestigt Sannette Naeyé, directeur van Cinekid. Als filmprogrammeur van het festival ziet zij het gros van de wereldwijd geproduceerde jeugdfilms - alleen het topje van de ijsberg wordt geselecteerd voor Cinekid. Naeyé komt de laatste jaren steeds meer superheldverhalen en andere avonturenfilms tegen. Kloontjes van de grote beweging, noemt zij die. 'Zodra iets succesvol is, wordt ervan geleend. Het klassieke, realistische verhaal wordt schaarser.'

Dus redden kinderen steeds vaker de wereld, of op iets kleinere schaal: de stad, het dorp of hun ouders. Maar, tekent Naeyé erbij aan, het gaat vaak wel om kruisingen: jeugdfilms nemen elementen van het superheldengenre over en vullen die aan met vertrouwd materiaal.

Kinderen blijven kinderen in de Cinekidfilms. Ze kunnen boeven vangen, maar zijn vooral gericht op zichzelf en hun leeftijdgenoten. Meer nog dan hun volwassen tegenhangers worstelen ze daarom ook met hun bijzondere gaven, die ze soms eerder als vloek beschouwen. Michele, Dina en Leo willen helemaal niet afwijkend zijn, maar leren het beste te maken van hun uitzonderlijke situatie.

Traditionaliteit

De onderliggende boodschap van de verhalen over jonge superhelden is dan ook verrassend traditioneel. Een buitenbeentje zijn is helemaal niet erg. Juist wat je speciaal maakt, maakt je sterk. Tegenspoed valt te overwinnen. En de grootste superkrachten zijn niet onzichtbaarheid of vliegvermogen, maar vriendschap en familieliefde. Zo valt Michele na al zijn heldendaden uiteindelijk terug in de armen van zijn moeder, die een dekentje om hem heen slaat. En ook Dina kan aan het eind van haar behoorlijk griezelige avontuur even bijkomen bij haar moeder - al is De alles-ziener voorbereid op een vervolg - want ook daarin kopiëren de jeugdfilms hun grotere broers.

Gaat er iets verloren, nu kinderfilms steeds meer op de kaskrakers uit de grotemensenbioscoop gaan lijken. Is kleinschalig drama voortaan uitgebannen? Moet ieder kind een superheldje zijn? Kan de strijd tegen het kwaad, met het bijbehorende geweld, niet beter beginnen wanneer alle deelnemers een rijbewijs en stemrecht hebben?

Waarschijnlijk niet. De oorsprong van alle superheldenfilms ligt tenslotte bij de stripverhalen uit de vorige eeuw, die gemaakt werden voor kinderen. Dat de stripverfilmingen steeds grimmiger en gewelddadiger werden, is goed beschouwd een rare ontwikkeling. De lugubere Batman-films zijn zelfs voor sommige 18-plussers nog te eng en zelfs de vriendelijkste superheldenfilms, zoals Ant-Man of Guardians of the Galaxy, richten zich toch vooral op volwassenen.

The Games Maker. Beeld
The Games Maker.Beeld

Tijd over om te spelen

In feite doen de regisseurs van kinderfilms dus niets anders dan de verhalen terugbrengen bij hun oorspronkelijke publiek. Aangepast en wel, met helden op maat: een onzekere jongen, een eigenwijs meisje. En met behapbare vijanden. Er moet natuurlijk wel tijd overblijven om te spelen en naar school te gaan.

Naast een internationale speelfilmcompetitie biedt Cinekid, het mediafestival voor de jeugd van 4 t/m 14 jaar, een overzicht van de beste Nederlandse en buitenlandse jeugdfilms van het afgelopen jaar. Het festival besteedt ook aandacht aan televisie, games, installaties en apps. Kinderen kunnen zelf aan de slag in het Medialab, waar ze in staat worden gesteld om apps en games te ontwikkelen, masterclasses volgen en de nieuwste virtual reality-toepassingen uitproberen.

Cinekid Amsterdam (Westergasfabriek): 17 t/m 23/10.

Cinekid op locatie (34 filmtheaters door het hele land): 17/10 t/m 1/11.

Vijf Cinekidtips

Moemin aan de Rivièra
Regie: Xavier Picard en Hanna Hemilä
5+

De gemoedelijke Moemins reizen per ongeluk af naar de chique Côte d'Azur. Het verhaal van deze animatiefilm is wat mager, maar de handgemaakte tekeningen, trouw aan de tijdloze illustraties van Moemin-schepper Tove Jansson, maken veel goed.

De onzichtbare jongen
Regie: Gabriele Salvatores
10+

Spannend, volwassen ogend spektakel over de 13-jarige Michele die zijn bijzondere afkomst onder ogen moet zien. Mooie mix van ingetogen drama en superheldenactie.

De lange weg naar het noorden
Regie: Rémi Chayé
7+

Bijzonder fraaie Franse animatiefilm over een dappere Russische prinses, die in het voetspoor van haar verdwenen opa een ontdekkingsreis naar de Noordpool onderneemt.

Chubby
Regie Bruno Deville
12+

Kevin, een kalme jongen met flink overgewicht, probeert te ontsnappen aan de druk van zijn omgeving en kiest zijn eigen pad. De juiste vrienden kiezen is belangrijk, leert dit even droogkomische als serieuze drama.

My Skinny Sister
Regie Sanna Lenken
11+

Wanneer ze ontdekt dat haar oudere zus een eetprobleem heeft, weet Stella niet hoe ze moet helpen. Knap geacteerd, bedachtzaam sociaal-realistisch drama.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden