Vonk

De missie van Teun van de Keuken

Een jongen belt op naar een vanille-ijsfabriek. 'Gebruikt u ook bevergeil?'. Zomaar een fragment uit het programma Keuringsdienst van Waarde, waarin een jonge verslaggever de mythe uitpluist of vanillesmaak werkelijk van bevergeil wordt gemaakt. Het is een van de onderzoeksjournalistieke programma's die Teun van de Keuken, journalist en televisie- en radioprogrammamaker, zo graag maakt. Verwondering om een simpel fenomeen, het verhaal achter het fenomeen uitpluizen en dat vervolgens 'vertellen aan de mensen'. Het succesvolle standaardrecept van zijn werk.

Teun van de Keuken (midden), met zijn collega's van Keuringsdienst van Waarde. Beeld anp
Teun van de Keuken (midden), met zijn collega's van Keuringsdienst van Waarde.Beeld anp

Morgen schrijft Van de Keuken in de papieren Vonk over waarom 'niemand echt van de publieke omroep houdt'. Vandaag spreekt Vonk met hem over zijn journalistieke missie, aan de hand van zijn favoriete fragmenten uit de zelfgemaakte programma's Keuringsdienst van Waarde, De Slag om Europa en De Slag om Nederland.

Laten we beginnen bij de Keuringsdienst van Waarde, een onderzoeksprogramma waar je met simpele vragen het productieverhaal achter artikelen uit ons boodschappenmandje, van vlees tot vanille-ijs en dode zeezout, achterhaalt. Welke aflevering staat je nog het meest bij?
'Het meest schokkende fragment dat ik me herinner was van mijn college Roland Duong. Voor een aflevering over soja reisde hij af naar Argentinië, waar het voer van onze varkens wordt verbouwd. Vanuit een helikopter vloog hij over het tropisch regenwoud. Daar zag je in de verte twee trekkers, met een kabel van een paar honderd meter er tussen gespannen. Die reden vooruit, terwijl achter hen de bomen als luciferhoutjes omver knapten.'

Wat maakt dit beeld tot jouw favoriete fragment?
'Het hele regenwoud werd tot een vlakte gemaaid voor ons veevoer. In één beeld werd treffend getoond hoe onze voedselwereld in elkaar zit. Dat was heftig.

'Wij hadden onze eigen varkens Ot en Sien. Die gaven we het voedsel uit de fabrieken waar we filmden. Ze werden groter en groter. Normaal worden varkens al jong geslacht. Het vlees van onze varkens was veel te groot voor de bakjes van de Albert Heijn. Een simpel karbonaadje heeft een enorm verhaal over voedselstromen achter zich.'

In De Slag om Europa (dat vorig jaar 'De Slag om Brussel' heette) onderzoeken jullie in een reeks reportages of we, zoals veel Haagse politici roepen, werkelijk macht aan Brussel verliezen. En hoe we die macht weer terug zouden kunnen veroveren.
'Veel Haagse politici die hun werk niet goed doen gebruiken Brussel als een zondebok. Als ze beslissingen moeten maken waar ze het niet mee eens zijn, verschuilen zij zich achter 'het moet van Brussel'. Mijn favoriete fragment komt uit de aflevering waarin we parlementariërs in Den Haag interviewen over Brussel. Aan een SP-Kamerlid vroegen we wie er de dienst uitmaakt. Hij zei: 'Brussel'. En wie is dat dan, Brussel? 'De ministers'. Wie controleren de ministers? 'Het Nationale Parlement'. Dus eigenlijk heeft u de macht? 'Wij zijn sceptisch over euroscepsis en willen weten of politici onzin verkopen of niet. Zit er echt zoveel macht in Brussel?'

In jouw programma's komen politici zichzelf regelmatig flink tegen. Zo ook in De Slag om Nederland, waarmee jullie een serie maakten over de 'geldverkwistende bouwwoede' in Nederland.
'Langs de weg om Amstelveen staat een enorm gebouw van KPMG leeg. Een paar honderd meter verderop staat nog een enorm gebouw, in gebruik, ook van KPMG. Hoe kan dat? In een aflevering interviewden we een woordvoerder van KPMG. We waren er achter gekomen dat er een financiële truc bestaat waardoor partners van een bedrijf belang hebben bij het bouwen van een nieuw kantoorpand. De woordvoerder wist hier niets van af, of hij deed alsof. Het was een schutterend interview.

'Later kwamen we nog eens in hetzelfde pand. Er was een dag over duurzaam ondernemen georganiseerd. Precies in dat gebouw, dat vonden we grappig. De organisatie vond het goed dat we er kwamen filmen. Met draaiende camera kwamen we daar ineens diezelfde woordvoerder tegen. 'Wat doen jullie hier? Jullie moeten hier weg!' We hebben toen nog een hand kunnen schudden en een afspraak met de directeur van KPMG gemaakt. Niet lang na het interview is hij opgestapt, na een opeenstapeling van fouten.'

Wat maakt dit fragment bijzonder in de reeks?
'Het was erg visueel: een enorm pand wordt achtergelaten voor een enorm nieuw pand. Waarom? Er blijkt een bijzondere wereld achter schuil te gaan. De wethouder vertelde later dat hij onder druk was gezet door KPMG. 'Als we niet daar naartoe mogen verhuizen, gaan we hier helemaal weg.'
'Persoonlijk is dit fragment favoriet, omdat beeld soms duidelijk maakt hoe iemand niet de waarheid vertelt, zoals de woordvoerder van KPMG.'

Wat is jouw missie als programmamaker?
'Ik loop door de wereld met een zekere verwondering. Dingen die ik niet begrijp, wil ik begrijpen. Dat vind ik belangrijk. Dus dan ga ik het uitzoeken. Het is pure journalistieke nieuwsgierigheid. Ik lees de krant en denk: 'hoe zit dat?'. Als je leest over instortende kledingfabrieken in Bangladesh, vraag je je af hoe onze kledingindustrie werkt. Het zijn voor de hand liggende vragen. Het verhaal er achter wil ik delen met mensen. Het is goed om te weten hoe het echt zit. Mijn journalistieke missie is kennis vergroten door het te delen.'

Morgen legt Teun van de Keuken in de papieren Vonk uit hoe de publieke omroep weer van zich moet laten houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden