RECONSTRUCTIE

De memorabele optredens van Ol'Blue Eyes in Nederland

Ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van The Voice: een reconstructie van de twee concerten die Frank Sinatra in Nederland gaf.

De Amerikaanse zanger Frank Sinatra tijdens zijn optreden op 7 maart 1977 in het Amsterdamse Concertgebouw. Beeld anp

Impresario Lou van Rees krijgt telefoon. 'Dat is spijtig. Kan de heer Van Vollenhoven niet komen? Dan is daar niks aan te doen. Ik zal het overbrengen aan de heer Sinatra. Die zal het ook wel bijzonder spijten. Want we hebben wel een bijzonder gezelschap bij mekaar vanavond. Elton John, Don McLean, Liz Taylor. Erg jammer.'

Het is 2 juni 1975 en de showbizz zindert in afwachting van wat Van Rees alvast the concert of the century heeft gedoopt: Frank Sinatra staat die avond in het Concertgebouw. Het is voor het eerst dat hij optreedt op Nederlandse bodem, nota bene nadat hij begin jaren zeventig al een carrièrepauze had ingelast. Maar zie: Ol' Blue Eyes is back en hij doet zowaar de lage landen aan. Hij houdt, weet Van Rees, wel van wat royalty in de zaal, maar dat zit er vanavond dus niet in: Pieter van Vollenhoven en prinses Margriet zijn verhinderd.

Sinatra zou nog vier keer terugkeren naar Nederland. Voor het laatst is dat op 7 oktober 1991, dan is het Congresgebouw in Den Haag een halte op Frank Sinatra's Diamond Jubilee World Tour.

Optredens met een prijskaartje

Sinatra trad vijf keer op in Nederland. Dat mocht wat kosten.

Tussen de concerten in 1975 en 1991 trad Frank Sinatra nog drie keer op in Nederland. In 1977 keerde hij terug in het Concertgebouw, weer was Lou van Rees de organisator, weer was er een verlies. Precieze cijfers zijn niet bekend. In 1989, als onderdeel van de tournee The Ultimate Event, gaf hij twee concerten met Sammy Davis jr. en Liza Minelli. Het eerste was op 8 april in Ahoy' Rotterdam, waar VIP-tafels te huur waren voor 20 duizend gulden. Op 27 april deden ze de RAI in Amsterdam aan. Organisator was de toen 28-jarige oud-politieman Leon van der Helm, die voor het Amsterdamse café La Bastille evenementen organiseerde. Hij zou zich vertillen aan The Ultimate Event. In de RAI bleven tweeduizend stoelen onbezet. La Bastille Produkties ging failliet, met een schuld van naar verluidt 1 miljoen gulden.

Riskant

Maar een evening met The Voice is niet altijd een garantie voor een ook in cijfers klinkend resultaat. Zowel het debuut in Amsterdam als het slotakkoord in Den Haag van de misschien wel grootste entertainer van de vorige eeuw - komende zaterdag is zijn 100ste geboortedag - zou zakelijk gezien een riskante onderneming blijken.

Voor de camera's van NCRV's actualiteitenrubriek Hier en nu toont Van Rees, die al jarenlang klinkende namen uit de jazz en pop naar de Nederlandse podia haalt, in de dagen van de aanloop naar het concert zich opgewonden. Hij bestelt de drank: whisky van het merk Jack Daniel's, een fles wodka, Smirnoff, champagne, Dom Perignon, en een thermoskan warme soep voor twee personen. Vijftien jaar zit hij al achter Sinatra aan. En dan is er ineens een telefoontje uit Los Angeles. 'Dan heb je maar één ding te zeggen, en dat is ja!' De gage is 3 ton - jaren later zou Van Rees, die overleed in 1993, vertellen dat de helft na afloop in baar geld moest worden uitgekeerd.

Frank Sinatra bedankt in 1991 het publiek in het Haagse Congresgebouw. Beeld ANP

Sinatra naar Nederland

Het is juli 1991 als ook Wim Bosman uit Voorburg een onverwacht telefoontje krijgt. Hij begon in de jaren zestig als manager van The Sandy Coast, hij regelt inmiddels tournees en optredens van artiesten als Julio Iglesias, Sammy Davis Jr., Diana Ross en Neil Diamond. Bosman heeft Liz Pretty aan de lijn, de rechterhand van Sinatra's Europese promotor Harold Davison. Er is een gat in de agenda ontstaan, heeft hij soms interesse? De vraagprijs is een half miljoen dollar. Het tegenbod van Bosman van 3 ton (in dollars) wordt meteen geaccepteerd. Hij is euforisch: hij haalt Sinatra naar Nederland!

Die juni-avond in 1975 is niet iedereen in het Concertgebouw er even gerust op. Hoe zou hij geluimd zijn, The Voice? In Melbourne was hij een jaar eerder op het podium tekeer gegaan tegen journalisten. Parasieten zijn het, zwervers, en vrouwelijke verslaggevers zijn goedkope hoeren. De tournee in Duitsland wierp een schaduw vooruit. In Frankfurt en München waren de zalen halfleeg, een concert in West-Berlijn was geannuleerd. Der Spiegel schreef over zijn banden met de maffia, er verschenen stukken over Sinatra als geldwolf en diens bodyguards met losse handjes. Nicht nur Ol' Blue Eyes, auch Ol' Troublemaker is back.

Ook voor het concert in oktober 1991 in Den Haag doemt een smetje op. Bijna drie weken eerder, op 19 september, had de Diamond Jubilee World Tour het Sportpaleis in Antwerpen aan gedaan. Organisator was Hans van Breukhoven, die zo zijn Free Record Shops in België promootte. De tijd had stevig vat gekregen op 'de vitale Franky-boy', constateerde het Rotterdams Dagblad. Hij oogde stram, vergat soms zijn teksten en deelde sneren uit naar de dirigent van het orkest, zijn zoon Frank junior. 'Zijn moeder zei tegen me: help die jongen toch aan een baan.' De Volkskrant stelde vast dat 'de gouden saloonkeel onder de ouderdomsaanslag zit.' Wim Bosman maakt zich geen zorgen. Liz Pretty had hem verzekerd dat Frank goed op dreef was, deze tournee.

In het Concertgebouw in Amsterdam is het eerst Liz Taylor die de aandacht trekt van de tweeduizend toeschouwers - ze betaalden 250 gulden voor een entreekaartje. Telegraafjournalist Henk van der Meijden heeft de diva en haar Nederlandse minnaar, voormalig autoverkoper Henri Wijnberg, uitgenodigd. Ze bezoeken de zanger, die in een privéjet uit Londen was gekomen, kort in de kleedkamer. Ook de Nederlandse jetset is present, onder wie de familie Alberti met een piepjonge John de Mol in de gelederen, Toon Hermans, Barend Servet en Willem Duys.

De 5 mooiste plaatopnamen van Frank Sinatra

1. One For My Baby (And One More For The Road) (1958)
Sinatra nam in de jaren vijftig voor Capitol zijn beste albums op met het orkest van Nelson Riddle. Mooist van allemaal is het album Sings For Only The Lonely uit 1958 waarvan dit door de piano van Bill Miller ingeleide liedje de apotheose is.

2. Michael & Peter (1970)
In 1970 flopte het album Watertown, nu wordt de plaat erkend als een popmeesterwerk. Vooral dankzij het hartverscheurende Michael & Peter waarin de door zijn vrouw verlaten (is ze overleden?) Sinatra bezingt hoe het hem met de zoons vergaat. 'You'll never believe how much they're growing.'

3. Fly Me To The Moon (1964)
Geen orkest kon Sinatra zo laten swingen als dat van Count Basie. De liedjes van het album It Might As Well Be Swing (1964), werden gearrangeerd door Quincy Jones. Vanaf de eerste tikjes op de drums tot de laatste pianonoten van Basie zelf is Fly Me To The Moon perfect.

4. Young At Heart (1953)
In het jaar waarin Sinatra met de film From Here To Eternity zijn comeback beleefde, scoorde hij ook weer een hit met dit door Nelson Riddle wonderschoon gearrangeerde Young At Heart. Dit blijft een van zijn mooiste hitsingles.

5. Someone To Watch Over Me (1946)
Laten we de opnamen die Sinatra in de jaren veertig met Axel Stordahl voor Columbia maakte niet vergeten. Dit staat op het eerste echte Sinatra-album The Voice uit 1946. Hij klinkt jong, maar zijn frasering is perfect. Let ook eens op het wonderschone stukje viool en gitaar halverwege.

Sinatra Society Holland

Lou van Rees wacht Sinatra op boven aan de trap, snelt dan naar beneden om Taylor welkom te heten, maar mist daardoor de entree van The Voice, die opent met You Are the Sunshine of My Life. Onder de stoel van fan Dick Schwarz - hij zou later een van de oprichters worden van de Sinatra Society Holland, een genootschap van Sinatrafielen - loopt stiekem een cassetterecordertje mee. Hij spitst de oren als Nancy voorbijkomt. In een versie uit 1963 zit een geringschattende passage over Taylor. Keep Audrey Hepburn and Liz Taylor, Nancy's the feature - they are just the trailer. Sinatra houdt zich netjes aan het origineel uit 1945, met de filmsterren van toen. Keep Betty Grable, Lamour and Turner, she makes my heart a charcoal burner.

Hij neemt geregeld slokjes uit een glas, lauwe thee volgens hem, maar niet iedereen gelooft dat. En jawel - het zit 'm kennelijk hoog - those Germans moeten het ontgelden. Hij zou graag West-Berlijn willen opkopen. 'Dan maak ik er een parkeerplaats van.'

In de zaal zit ook Will Rutten, cameraman. Hij had zijn apparatuur in onderdelen naar binnen laten smokkelen, schroeft ze weer ineen en slaagt er heimelijk in enkele schokkerige zwart-witbeelden te schieten. Zestien jaar later zou zijn zoon, fotograaf William Rutten, het in Den Haag ook niet makkelijk hebben.

De grootste

Na The Lady is a Tramp is Sinatra snel verdwenen, de nacht in, terug naar Londen. Bandleider Bill Miller verklaart dat Amsterdam tot de beste concerten van de Europese tournee kan worden gerekend. De kranten zijn het de volgende dag met elkaar eens: Frank was in vorm. Het Vrije Volk: 'Onverwacht goed'. De Volkskrant: 'Frank mag dan oud zijn, dood is hij zeker nog niet.' De Telegraaf: 'De grootste van allemaal.'

Op een nachtelijk feestje in het Hilton gaat Lou van Rees op de schouders. Later zou blijken dat hij niet uit de kosten was geraakt. Hij had 127 man ingehuurd, 80duizend gulden ging rechtstreeks naar de fiscus. Henk van der Meijden weet zeker dat hij er niet mee zat. 'Lou had een passie voor spektakel. Dit was een geweldige promotie voor zijn bedrijf.'

Wim Bosman betreedt op 7 oktober 1991 de Prins Willem-Alexanderzaal van het Congresgebouw, waar tweeduizend man in kunnen. Hij weet dat het niet meer gaat lukken. De duurste kaartjes, die van 1.250 (met diner) en 750 gulden verkochten vlot, de goedkoopste liepen ook. Maar zo'n beetje alles wat ertussen zat, bleef leeg. Honderden plekken. Liz Pretty had hem nog gemaand er wat aan te doen: sterren haten zwarte gaten in de zaal. De avond ervoor hadden ze nog stoelen verplaatst, de nummering aangepast. Een boomverhuurbedrijf plaatste een rij palmen om de leegte te maskeren. De loop komt er ook op de dag van het concert niet meer in.

Forceren

Over het optreden lopen de meningen uiteen. Het Rotterdams Dagblad is nu enthousiast. 'Frank Sinatra imponeert als vanouds.' NRC Handelsblad: 'Volgend jaar weer? Ja, graag!'

Dick Schwarz is er ook bij. Het was een beetje pijnlijk, herinnert hij zich. Publiek wordt van de balkons naar beneden gedirigeerd. Hij hoort dat Sinatra zich moet forceren om de noten te halen. Hij beseft dat dit misschien de allerlaatste keer is dat hij hem live ziet. Amsterdam was het hoogtepunt, Den Haag is het minste in de reeks.

William Rutten staat mokkend met zijn camera achter in de zaal. Fotograferen mag alleen daar vandaan en tijdens de laatste twee nummers. Hij besluit naar voren te lopen, met een collega. Ze beginnen te fotograferen, vlak bij het podium. Na My Way ziet hij The Voice met bloemen zwaaien. Hij stelt scherp, hun blikken kruisen elkaar, de zanger wijst hem aan en gebaart naar twee bodyguards. Die slepen hem naar de uitgang. 'Get the fuck out of here.' Tot zijn verbazing en opluchting nemen ze zijn camera niet in beslag. De laatste seconden van Sinatra op een Nederlands podium zijn in zijn bezit.

Organisator Bosman rekent het snel uit: de Diamond Jubilee World Tour is een zeperd van 450 duizend gulden. Het kost hem niet de kop, hij had wat reserves en een komende tournee met James Last compenseert veel.

Gentlemen's agreement

Bosman (72), terugblikkend: 'Was zijn ster al aan het verbleken, toen? Misschien. Het kan dat de artiesten die hem vergezelden, Steve Lawrence en Eydie Gorme, te onbekend waren.' Maar de belangrijkste verklaring voor het echec was volgens hem Antwerpen. 'Toen ik het contract afsloot, was me niet verteld dat hij vlak daarvoor in het Sportpaleis stond. Zestienduizend plaatsen, op een goed uur rijden. Als ik dat had geweten, had ik het nooit gedaan.' Hans van Breukhoven, op zijn beurt, wist niks van Den Haag. In De Telegraaf toonde hij destijds zich onaangenaam verrast. Hij had naar eigen zeggen een gentlemen's agreement over exclusiviteit. Je zou kunnen zeggen: een afspraak his way.

Er is nog een verliezer, die avond. Freddy Heineken meldt zich bij de kleedkamer. Of hij zijn vriend Frank nog even de hand mag schudden. Liz Pretty doet navraag. Het is niet zeker of het lukt, zegt ze. De biermagnaat wacht, maar Sinatra heeft intussen de limousine naar vliegveld Zestienhoven genomen - meer als een dief in de nacht dan een stranger in the night.

Sinatra, a Man and His Music, het Metropole Orkest met Matt Dusk, Greetje Kauffeld, Hadewych Minis, Felix Maginn, Ruben Hein, Jon van Eerd, Tania Kross en Leonie Meijer. 10/12 Orpheus, Apeldoorn, 11/12 Cinemec Ede, 12/12 RAI Amsterdam, 13/12 Maaspoort Venlo.

Toegangsbewijs in 1975.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden