DE MEEST LETTERLIJKE MANIER VAN TIJD VANGEN

Do, een fotoboekje van Christien Jaspars, gaat over ons onvermogen de tijd stil te zetten, ook al proberen we dat steeds weer....

Merel Bem

Do is een pas verschenen boekje van Christien Jaspars (1964) en het gaat over – misschien is het beter om dat niet te vertellen. Hoeveel van de achtergrond van deze foto’s moet je weten, om ze te kunnen begrijpen?

Het is natuurlijk onmogelijk om te doen alsof je het verhaal achter de foto’s niet kent, wanneer je ze al een keer hebt gezien, en weet waarom ze zijn gemaakt. Maar wellicht is het verschijnen van de publicatie – dezelfde (en méér) foto’s in een nieuwe volgorde, in een andere context dan in de tentoonstelling begin dit jaar in de Noorderlicht galerie in Groningen, of nu in de HUP Gallery in Amsterdam – een goede aanleiding om te proberen de beelden opnieuw en blanco, voor zover dat kan, te ‘ervaren’. En om, voor de zoveelste keer (maar is het ooit genoeg?) te zien waartoe de fotografie en de fotograaf in staat zijn wanneer tekst nagenoeg afwezig is.

Het formaat van Do is klein. Intiem. Op het omslag staat een zwart-wit foto van een brokkelige stenen muur met houten klapdeurtjes. Er zit veel zwart in de foto, diepzwart, dat tussen de stenen huist en de hele rechter onderhoek van de foto heeft gegijzeld.

Ook binnenin het boek is het zwart volop aanwezig, evenals grijs in alle soorten. Sommige foto’s zijn scherp, zoals die van twee sandalen, en twee donkere voeten, die eigenlijk in de sandalen horen, maar liever bloot in het zand rusten. De meeste foto’s zijn echter wazig, onscherp, bewogen.

Ze werden genomen met een pin hole camera, die eigenlijk uit niet meer dan een doosje met een gaatje bestaat. Er is geen lens om scherp te stellen, en de belichting duurt lang, waardoor de tijd gewoon door dat gaatje naar binnen stroomt. Een foto die werd gemaakt met een pin hole camera is een opeenhoping van seconden, minuten, die bij het afdrukken worden gecomprimeerd tot één beeld. Het is misschien de meest letterlijke manier van ‘tijd vangen’.

Christien Jaspars viel jaren geleden al op met haar serie over de restauratie van de moskee in Djenné, Mali. Het was een gebeurtenis die nooit eerder was vastgelegd, en Jaspars’s foto’s doen recht aan dat feit: ze zijn mysterieus en mystiek, sprookjesachtig bijna, met dat wonderlijke bouwwerk als middelpunt waar mensen als mieren omheen zwermen.

De foto’s in Do ademen dezelfde geheimzinnige sfeer uit. Er is veel symboliek: vleugels, vogels, een gat in de grond, een schedel, een bootje.

Dit boekje gaat over de dood, en over ons onvermogen om de tijd stil te zetten, ook al proberen we dat steeds weer. Dat zie en voel je absoluut ook wanneer je de aanleiding van de foto’s niet kent.

Maar gelukkig ligt het er nergens te dik bovenop. Zelfs niet wanneer Jaspars een opgekrulde blote man als een elf in het hart van een verdroogde bloem laat liggen.

Photoshop? Het doet er eigenlijk niet toe, want het is gelukkig niet pathetisch. Zo’n beeld past bij de rest. Bij de beelden van de zonovergoten woestijn, de bouwwerken van zand en twijgen, de kamelenpoten, en de blote witte vrouw in de leegte.

Do is een liefdeslied voor Armando Braag, de geliefde van Christien Jaspars, die overleed in 2001. De allerlaatste foto van het boek toont hem in kleur, een donkere man met een baardje en een tulband. Hij steekt een sigaret op. Meer komen we niet te weten. Het hoeft ook niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden