Column Merlijn Kerkhof

De mate van collectief pigment lijkt me de slechtste reden om naar het orkest te gaan

Stelling: Een zwart muzikaal minderwaardigheidscomplex is onnodig. 

Al een paar weken zie ik op Facebook een advertentie van een orkest dat de nieuwste sensatie in de klassieke muziek belooft te zijn. Het Chineke Orchestra is te gast in het Concertgebouw in Amsterdam. Wat er anders is, kan niemand die de foto ziet ontgaan. De musici zijn allemaal gekleurd.

Een sympathiek initiatief volgens mij, en volgens oprichter Chi-chi Nwanoku gewoon heel hard nodig. Waar bijna elk orkest wel Aziatische musici heeft, was Nwanoku – contrabassist met een Nigeriaanse vader en een Ierse moeder – eraan gewend vaak de enige zwarte musicus op het podium te zijn. In 2015 richtte ze Chineke op, met als doel minderheden te laten zien: klassieke muziek is ook voor jullie. 

Prachtig als dat lukt. Maar moest ik naar dat concert (donderdagavond, te laat om mee te nemen in dit stuk) toe? Iets stond me tegen. Ik vind het nou juist zo fijn dat ik me in de concertzaal aan het thema identiteit kan onttrekken, de mate van collectief pigment lijkt me wel de slechtste reden om te gaan. En wat als ik erover zou schrijven en Chineke de pan uit zou swingen, of als het juist zou tegenvallen (wat best mogelijk is bij een projectorkest waarvan de spelers deels op buitenmuzikale gronden zijn geselecteerd)? Woke Nederland, nooit te beroerd om iemand af te fakkelen, leest over je schouder mee; het feest van de diversiteit komt met ongemak.

Wel een goede reden om naar Chineke te luisteren: naast werk van witte household names Beethoven en Brahms stond het Vioolconcert van Samuel Coleridge-Taylor (1875-1912) op het programma. Mooi stuk. Coleridge-Taylor was een Brit met vader uit Sierra Leone. Hij werd ‘The Black Mahler’ genoemd, al klonk hij meer als Dvorák.

Ook dat is een doel van Chi-chi Nwanoku: meer ‘zwarte’ muziek op de lessenaars krijgen. In The Guardian stuitte ik op een opiniestuk van Nwanoku uit juli dit jaar. Daarin trekt ze feller van leer dan bij de oprichting van Chineke: ze noemt de zwarte en vrouwelijke componisten die de canon niet hebben gehaald slachtoffers van male whitewashing. Dat van de componisten bij de BBC Proms (de zomerse concertserie in de Royal Albert Hall in Londen) 29 van de 160 componisten vrouw waren, frustreerde haar.

Ik vind het juist knap dat de Proms er 29 hebben gevonden. Nwanoku vergeet dat het begrip klassieke muziek is ontstaan in het Duitse taalgebied in de vroege 19de eeuw, wat de Teutoonse dominantie verklaart. In die periode waarin de eerste voetstukken voor componisten werden opgericht, werden vrouwen nog ontmoedigd te componeren – en de samenstelling van de Europese bevolking zag er bepaald niet zo uit als nu. Hier is geen sprake van whitewashing, maar van statistiek.

Het is een mooi idee om componisten die minder kansen kregen een tweede leven te geven, maar je maakt het onrecht van vroeger niet ongedaan. Wie treurt om het ontbreken van zwarte klassieke componisten, kan troost putten uit toekomstmuziek. Jazz, blues, rock-’n-roll, reggae, hiphop en zelfs house komen voort uit zwarte gemeenschappen – kortom, het gros van de belangrijke genres van de 20ste eeuw.

De toekomstige klassieke componisten en musici van onze tijd heten niet John Adams of Philip Glass, maar Stevie Wonder, Nina Simone, Jimi Hendrix en Prince.

Lees verder

Dit is de dirigent van het Chineke Orchestra: de Duitser Kevin John Edusei. We spraken hem twee jaar geleden. ‘Het orkest is een soort spiegel, alles is omgedraaid.’

De vrouw die de meeste klassieke concerten in Nederland bezoekt, is een Surinaamse uit Den Helder. Maak kennis met Marlène Tjoe-Nij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden