De man die te veel nadenkt

Voor de derde keer deed regisseur Tim Burton een beroep op Johnny Depp voor een van zijn bizarre, macabere films....

'R egisseur Tim Burton heeft 'het mooiste beroep van de wereld', zegt hij. 'Ik kan Christopher Lee, Christopher Walken, Christina Ricci en Johnny Depp samen in een actiefilm laten spelen, en ze dingen laten doen die ze nog niet eerder hebben gedaan.'

Hij is even in Londen om zijn zwarte sprookje Sleepy Hollow onder de aandacht te brengen - de slotfilm van het filmfestival in Rotterdam. Het sprookje is gebaseerd op The Legend of Sleepy Hollow (1819) van de Amerikaanse schrijver Washington Irving én de 'eerste actiefilm' van Johnny Depp.

Tim Burton (41): 'Johnny rijdt paard, hangt achter een woeste hengst, heeft vechtscènes en zit keer op keer onder het bloed. Dan spreek je toch van een actiefilm?'

Sleepy Hollow is zijn derde film met Johnny Depp. En Depp heeft alweer opvallend veel weg van de regisseur: hetzelfde bleke gezicht en dezelfde zwarte lokken die alle kanten op schieten. Net zoals in Edward Scisserhands en Ed Wood. 'Ik werk graag met hem. Hij is een kameleon en hij durft er tenminste belachelijk uit te zien.'

Depp speelt Ichobad Crane, een excentrieke wetsdienaar (in het boek een onderwijzer) die zich in New York anno 1799, aan de vooravond van het nieuwe millennium, hard maakt voor een betere rechtspraak. Hij wil misdaden benaderen via de ratio, en níet met middeleeuwse martelwerktuigen bekentenissen losweken zoals rechters doorgaans doen.

Sleepy Hollow werd oorspronkelijk ontwikkeld door Kevin Walker, scenarioschrijver van inktzwarte films als Se7en en 8mm, en Kevin Yagher, specialist in make-up-effecten en maker van de roodharige pop Chucky uit de Child's Play-films. Het zou een lowbudgetfilm worden waarin om de vijf minuten een spectaculaire moord wordt gepleegd. Maar allengs werd de film steeds groter en duurder, dus ging de producer op zoek naar een regisseur van naam. Tom Stoppard (die het Oscar winnende script voor Shakespeare in Love schreef) werd gevraagd het scenario nog eens onder handen te nemen.

Toch is het voor alles een Tim Burton-film geworden. Een bizarre, soms macabere vertelling in een fantastische vormgeving. 'Het mag dan mijn eigen scenario niet zijn, als je zo lang aan een film werkt, staan je vingerafdrukken uiteindelijk toch overal.'

Ichobad Crane wordt naar Sleepy Hollow ('Slaperig Gat') gestuurd om een aantal moorden op te lossen. Een eigenaardige verschijning met een rotsvast geloof in mysterieuze poedertjes en raadselachtige instrumenten, zoals in de films van David Cronenberg. Sleepy Hollow is een boerengemeenschap in de Highlands, waar veel Nederlandse emigranten wonen. De huisjes hebben trapgevels en aan de einder staat een molen. In het gehucht zijn drie onthoofde lichamen gevonden. Dat is het werk van The Headless Horseman, geloven de dorpelingen: een wrede krijger die ooit met zijn eigen zwaard is onthoofd. Sindsdien spookt het in de bossen rond Sleepy Hollow. Maar Crane gelooft niet in spoken. Hij is ervan overtuigd dat de moordenaar een man van vlees en bloed is, en hij zal het bewijzen ook.

Burton: 'Ik houd van die tegenstelling: Ichobad, die alles met zijn hoofd wil doen, versus De Ruiter Zonder Hoofd. De man die veel te veel nadenkt, die wordt geconfronteerd met het irrationele.'

Depp wilde Crane spelen zoals hij staat beschreven in het verhaal van Irving. Met enorme oren, een lange puntneus en uitpuilende groene ogen. Maar producent Paramount zag meer in een klassieke romantische actieheld. 'Dat doet Johnny dus niet. No Way.'

Achter Cranes façade van moed en kracht zit een kwetsbare man met een erg zwakke maag, aldus de regisseur. 'Johnny speelt Crane als een meisje van elf. Zoals Angela Lansbury in Death on the Nile.

'Hij was bang dat Paramount het niet zou pikken. Een watterige, half-vrouwelijke hoofdrol in een film met een budget van 65 miljoen dollar, dat kon niet, vreesde hij.'

Maar Burton kan zich inmiddels wel wat permitteren in Hollywood. Hij begon als animator bij Disney, in 1982 maakte het excentrieke wonderkind Vincent, een hommage aan een van zijn grote idolen: griezelacteur Vincent Price. Twee jaar later volgde Frankenweenie, een prachtig filmpje van een half uur waarin een jongetje zijn dode hond weer tot leven wekt met behulp van magnetron en broodrooster.

Zijn eerste speelfilm regisseerde Burton in 1985: Pee-wee's Big Adventure. Daarna volgden Beetlejuice (1988), Batman (1989), Edward Scisserhands (1990), Batman Returns (1992) - kassakrakers die Burton tot een van de succesvolste regisseurs in het fantasy-genre maakten.

Na Ed Wood (1994), Burtons portret van 'de slechtste filmmaker aller tijden' en Mars Attacks! (1996) - minder goed bezochte films, die wel lovend werden ontvangen door de kritiek - wilde Burton Superman opnieuw verfilmen, met Nicolas Cage in de hoofdrol. Hij werkte er meer dan een jaar aan, maar het project werd, na de tegenvallende resultaten van het Will Smith-vehikel Wild Wild West, afgeblazen door producent Warner Bros. Het geld was op.

'Ik was verbijsterd', zegt Burton. 'Bijna alles was rond, ik had zelfs al locaties uitgezocht. Volgens mij hebben ze geen idee hoeveel van jezelf in zo'n film gaat zitten. Superman heeft een jaar van mijn leven gekost.'

Sleepy Hollow is een ode aan de films waaraan hij verknocht is en de regisseurs die hem ertoe brachten zelf regisseur te willen worden. Aan idolen als Mario Bava, James Whale en Roger Corman, maar ook aan obscure films als Scream Blacula Scream van Rob Kelljan en Dr. Jekyll and Sister Hyde van Roy Ward Baker.

'Toen ik opgroeide had je op zaterdagmiddag de Hammer-horrorfilms op televisie. Die waren spannend, gruwelijk en soms gewelddadig. Maar altijd met humor en een catharsis. Ook in Sleepy Hollow wordt het ene na het andere hoofd afgehakt en is het bloed roder dan rood, maar gruwelijk wordt het nooit. Ik houd niet van geweld om het geweld. Van gangsters die lachend een rits passanten neerschieten.'

In Sleepy Hollow schemert het altijd. De Mexicaanse cameraman Emmanuel Lubezki maakte beelden als uit een oude zwijgende film in een oneindige reeks. Stralend zijn alleen een aantal droomsequenties van de jonge Ichobad.

'Ik denk dat dat is terug te voeren tot mijn jeugd', lacht Burton. 'In Californië bestaan geen seizoenen. Het is er altijd mooi weer. Als er kerstversiering in de etalages hangt en er mannen met rode mutsjes op straat lopen, weet je dat het december is. Als de winkels vol pompoenen liggen, wordt het weer herfst en vieren we Halloween. Heel onwerkelijk.'

Het is niet het enige nadeel dat Burton kan bedenken over zijn geboortestreek. 'Alles, maar dan ook alles, draait er om geld. Ook in film. Iedereen weet hoeveel een film heeft gekost. Of je over het budget bent gegaan. Wie er te duur waren voor de hoofdrol. Zo kun je toch niet onbevangen naar een film gaan kijken? Film was voor mij altijd een avondje uit: anderhalf uur toegang tot een andere wereld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden