De man die met een zin je hart kan breken

James Salter is zíjn schrijvers-schrijver, maar van media redacteur Haro Kraak mag, nou vooruit, iedereen hem hebben.

James Salter als straaljagerpiloot in de Koreaanse oorlog.

In het voorjaar van 2013, toen zijn eerste roman in 34 jaar uitkwam, zag ik ze voor het eerst: de schrijvers die van de schrijver houden. Met drommen tegelijk stonden ze op om een buiging te maken: Tommy Wieringa, Ernest van der Kwast, Cees Nooteboom, A.L. Snijders, Philip Huff, Frits Abrahams.

Natuurlijk had ik gehoord van hun bestaan; als je James Salter leert kennen, is het eerste wat je te weten komt dat hij een writer's writer is, een schrijver die voornamelijk door andere schrijvers wordt bewonderd - zowel een compliment als een stomp in het gezicht.

Twee jaar eerder had ik op een camping in Frankrijk de roman Light Years gelezen en dat typische, naïeve en licht-narcistische mechanisme trad als vanzelf in werking: Salter was van mij, van de paar vrienden die ik hem aanraadde, en van de vriend die hem mij aanraadde, niet te vergeten.

Een paar weken geleden overleed Salter op 90-jarige leeftijd en, zoals dat gaat, leefde de romantisering van de writer's writer weer op. De man die, als hij wilde, met één zin je hart kon breken. De man die, ook zonder zinnen, talloze harten heeft gebroken.

Niet verwonderlijk, die verering, want naast het schrijven van prachtige boeken, leidde Salter een leven dat tot de verbeelding spreekt: straaljagerpiloot, schrijver, bergbeklimmer, kosmopoliet. Een leven bovendien dat voor ons niet meer is weggelegd, constateerde Joost de Vries, ook een van de schrijvers die van de schrijver houden, onlangs in De Groene Amsterdammer. Liefst schreef Salter over helden die leven alsof ze alles elk moment kunnen verliezen, en daar niet bang voor zijn.

'Kwetsbaarheid, hoe menselijk ook, interesseert me minder', noteerde Salter in het voorwoord van Burning the Days, een verzameling herinneringen die van hem niet de naam memoires mocht dragen (en in april als Dwars door de dagen werd heruitgegeven door De Bezige Bij). Zijn mooiste, als je het mij vraagt.

In het boek zweeft Salter van herinnering naar herinnering, schijnbaar zonder er orde in te willen aanbrengen. Vrij associërend heugt hij zich zijn jeugd in Manhattan, zijn opleiding aan de militaire academie West Point, zijn tijd als gevechtspiloot in Korea en Duitsland, en het moment waarop hij besloot 'to write or perish'. Dicht bij sterven kwam hij (toen) niet, maar hij wendde zich wel - door geldnood gedreven - tot Hollywood, waar hij scripts ging schrijven en vrienden werd met Robert Redford.

Structuur lijkt afwezig, plot al helemaal. De mensen met wie hij flarden van het leven heeft gedeeld vormen de leidraad. Hij beschrijft hen, soms vilein, soms liefdevol, altijd eerlijk en trefzeker. Met enkele lichte toetsen doemen hele levens op. Bijvoorbeeld over de boerenjongens in de luchtmacht, 'die goed voor hun auto zorgden'. Salter wilde alle details bewaren.

Lezend over zijn leven, heb je het (waan)idee dat je je al Salters wijsheid eigen maakt. Per pagina word je een rijker mens. Voor fouten kan hij je niet behoeden, voor de angst om die fouten te maken wellicht wel. Je weet het pas zeker als je ouder bent. 'Soms ben je je op het moment zelf bewust dat grote momenten plaatsvinden, soms herken je ze pas achteraf. Misschien gaat het met mensen net zo.'

Haro Kraak neemt mee

1 Zadie Smith - On Beauty Ik heb nog niets gelezen van Smith, maar ze schijnt de relevantste levende schrijver te zijn.

2 Lucas Ellerbroek - Planetenjagers Toegankelijk en geestig viersterrenboek van bevriende jonge sterrenkundige over speurtocht naar exoplaneten.

3 Anton Tsjechov - Verzamelde verhalen Door een afkeer van wollige zinnen heb ik nooit een Russische klassieker gelezen. Tsjechovs verhalen schijnen de tand des tijds het best te hebben doorstaan.

4 Marja Pruis - Kus me, straf me Won in 2013 de Jan Hanlo-prijs voor beste essaybundel.

5 Colin Barrett - Jonge gasten Omdat deze bundel van de jonge Ier de levens in een troosteloos fictief dorpje rauw, lyrisch en empathisch beschrijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden