De maat is vol: regisseur Ruut Weissman ontbreekt op eigen première

#IkWeiger: collega's en oud-studenten boycotten nieuwe musical

Er deden al langer verhalen over regisseur Ruut Weissman de ronde, maar nu zijn naam opnieuw opduikt in de golf van #MeToo-verklaringen is voor een aantal collega's de maat vol.

Getuigenis zangeres en celliste Michelle Courtens:'Ik wil Weissman niet langer de hand boven het hoofd houden.' Beeld Aurélie Geurts

Maandenlang is er gewerkt aan Fiddler on the Roof, de groots opgezette theaterproductie waarin zanger en acteur Thomas Acda op zondag 5 november zijn musicaldebuut maakt. Maar als na de première in het Amsterdamse theater DeLaMar volgende week het applaus klinkt en de champagne wordt ontkurkt, zal één spilfiguur in het feestgedruis ontbreken: regisseur Ruut Weissman.

De Theateralliantie, de stichting die de Broadway-musical in opdracht van acht theaters produceerde, heeft in samenspraak met Weissman zelf besloten dat het beter is dat hij thuisblijft.

'Het moet op de première om de voorstelling gaan en niet om de persoon Ruut Weissman', zegt directeur Edwin van Balken van de Theateralliantie. Het besluit is het gevolg van aanhoudende beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag door Weissman (62). Hij was ruim dertig jaar de artistiek directeur van de Theaterschool Amsterdam en is nog altijd een invloedrijk en gevierd regisseur, bijvoorbeeld van de Hazes-musical Hij gelooft in mij.

Verhalen dat Weissman in het verleden relaties had met studenten en daarbij profiteerde van zijn machtspositie, waren er al langer. Door veel acteurs werd hij desondanks op handen gedragen. Maar nu in de wereldwijde golf van #MeToo-verklaringen zijn naam opnieuw in negatieve zin opduikt, is bij sommige theatercollega's de maat vol. Onder de noemer #IkWeiger boycotten zij zijn nieuwe musical.

'We hebben geen enkele aanleiding te veronderstellen dat Weissman zich tijdens zijn werk bij ons aan dat soort zaken schuldig heeft gemaakt', benadrukt Van Balken. Hoe heeft het dan toch zover kunnen komen dat een regisseur niet welkom is op zijn eigen premièrefeestje?

Weissman erkent drie liefdesrelaties

De eerste publieke beschuldigingen dateren van juli 2015, als een aantal actrices in de Volkskrant een boekje opendoet over de seksuele relaties van twee docenten met leerlingen op de Theaterschool in Amsterdam. Cabaretière en zangeres Mylou Frencken vertelt onder anderen dat zij eind jaren tachtig als onzekere studente een jaar lang een relatie had met Ruut Weissman, artistiek directeur van de school. 'Ik heb er nog jaren last van gehad, ook in mijn carrière', zegt Frencken.

Weissman erkent dan dat hij in de jaren tachtig inderdaad met drie studenten een liefdesrelatie had. Maar begin jaren negentig riep hij zichzelf tot de orde, vertelt hij. 'Op een dag realiseerde ik me dat mijn positie dat niet toeliet.'

In 2015 zijn er aanwijzingen dat Weissman ook in recenter tijden misbruik maakt van zijn macht. De krant krijgt inzage in een brandbrief uit 2012 over Weissman van een docent van de Theaterschool aan de vertrouwenscommissie. 'Als ik tot driemaal toe van anderen hoor dat een collega het aanlegt met meisjes uit zijn opleiding, vind ik dat zeer beschamend voor mijn opleidingsinstituut.'

De docent kan de geruchten niet bewijzen. Vrijwel niemand durft zich bovendien met naam en toenaam uit te spreken. Niet alleen is Weissman op dat moment artistiek directeur op de Theaterschool en heeft hij een zware stem in welke studenten door mogen met hun opleiding, ook is hij een belangrijk regisseur van grote theatervoorstellingen.

Weissman probeert in 2015 met een kort geding de publicatie van het artikel te voorkomen, maar de Volkskrant wint de zaak.

Zodra het verhaal over de relaties is verschenen, neemt een aantal invloedrijke theaterfiguren het voor Weissman op. Cabaretier Diederik Ebbinge van de Vliegende Panters en theatermaker en schrijver Johan Fretz publiceren stukken waarin ze de regisseur vrijpleiten en spreken van karaktermoord. Chantal Janzen en Paul de Leeuw betuigen via sociale media hun steun.

Het zijn allemaal mensen die samenwerken met Weissman, die hun carrière deels danken aan het feit dat hij hun voorstellingen regisseerde of hen uitkoos voor belangrijke rollen. Weissman is hun toneelvader, de grootheid die hen heeft gevormd in hun vak. Daar kom je voor op.

De publieke steun voor Weissman heeft als neveneffect dat andere vrouwen niet meer naar voren durven te treden met hun aanklacht. Ze zijn bang door de regisseur en zijn medestanders als leugenaar te worden afgeschilderd en nooit meer aan de bak te komen in de theaterwereld.

Een groepje anonieme actrices stuurt wel een brief naar de Volkskrant. 'Het artikel is helaas erg herkenbaar voor ons', staat er. 'Maar, belangrijker: helaas realiseren we ons óók dat het onvolledig is, dat het machtsmisbruik waarover het gaat vele malen groter is geweest. En dan hebben we het met name over de rol van Ruut Weissman.'

De ondertekenaars durven hun naam op dat moment niet bekend te maken bij de redactie, dus publiceert de Volkskrant de brief niet. Het schrijven wordt ook naar de directie van de Theaterschool gestuurd.

De affaire lijkt vervolgens over te waaien. In het voorjaar van 2016 neemt Ruut Weissman eervol afscheid als artistiek leider van de Theaterschool, om zich te kunnen storten op zijn nieuwe baan als huisregisseur bij theater DeLaMar. Hij blikt in een afscheidspraatje terug op de in zijn ogen lasterlijke publicatie in de Volkskrant. 'Kijk even naar me! Ik ben een man van 60. Er is echt geen studente die me nu nog wil hoor.'

Theater DeLaMar in Amsterdam waar op 5 november de musical Fiddler on the roof in première gaat. Regisseur Ruut Weissman zal er dan niet bij zijn. Beeld Raymond Rutting

Aangeraakt op ongepaste plekken

Nu, anderhalf jaar later, krijgt het verhaal alsnog een staartje. In de context van de wereldwijde #MeToo-discussie wordt Weissman opnieuw beschuldigd. Niet van het aangaan van relaties met studentes, maar van seksueel intimiderend gedrag.

Cruciaal hierin is de getuigenis die zangeres en celliste Michelle Courtens op 18 oktober op haar Facebook-pagina plaatst. Het gaat over haar werk in 2015 voor de door Weissman geregisseerde musical Waanzinnig Gedroomd. 'Na een ruzie, waarin het me niet lukte om precies uit te voeren wat Ruut van me vroeg, kwam hij naar me toe en zei: 'Ik hou toch van je', en probeerde me op mijn mond te kussen. Ik heb hem vriendelijk verzocht op te rotten. (...) Op latere momenten heeft hij me ongevraagd op naar mijn mening zeer ongepaste plekken aangeraakt en gezegd dat ik er geil uitzag en dat het zo zonde was dat ik lesbisch was en of ik er wel zeker van was. 'Knijp jij dat lekkere sappige k*tje van je maar eens goed samen', werd mij toegefluisterd vlak voor de première toen ik van de zenuwen moest plassen, maar niet meer naar de wc kon.'

Courtens licht toe waarom ze haar verhaal met naam en toenaam publiceerde: 'Ik wil hem niet langer de hand boven het hoofd houden.' Ze wil voorkomen dat andere vrouwen in de toekomst nog last met hem krijgen. 'Hij werkt nog steeds in deze sector. Ik wil vrouwen voor hem waarschuwen. En anderen die zoiets met hem hebben meegemaakt, laten weten dat ze niet de enige zijn.'

Een andere actrice heeft een vergelijkbare ervaring met Ruut Weissman, maar durft niet met haar naam in de krant. Ze kent Weissman al van haar opleiding op de Theaterschool. 'Hij liet ons als eerstejaars eens in niet veel meer dan een onderbroekje aan, in een soort doekje gewikkeld halfnaakt over het podium rollen. Dat was bij een productie van een vierdejaars student in de Kleine Komedie. Het voelde onveilig maar je deed het toch, we waren eerstejaars, je wilt niet worden weggestuurd van de opleiding omdat je te preuts bent.'

Enkele jaren geleden, de actrice heeft Weissman na haar afstuderen dan al lang niet gezien, wordt ze door hem gevraagd auditie te doen voor een grote theaterproductie. Zenuwachtig zit ze in de gang te wachten. 'Komt Ruut er opeens aan. Hij zoent me vol op de mond. 'Hé schat, goed dat je er bent, wat zie je er goed uit', zegt hij.' Ze is beduusd, weet nauwelijks iets uit te brengen. Ze krijgt de rol. 'Later tijdens de productie was het een soort doorlopende grap tijdens het eten: heeft iedereen al bij Ruut op schoot gezeten? Er wordt in het wereldje grappend over gedaan, maar het klopt niet.'

Weissman zei de afgelopen week tegen de Volkskrant van zowel het verhaal van Courtens als het verhaal van de anonieme actrice dat de voorvallen niet op deze manier hebben plaatsgevonden. 'Het is heel moeilijk om jezelf te verdedigen tegen zulke beschuldigingen. Maar ik zoen nooit iemand op de mond. Bij sommigen in de theaterwereld is dat een gewoonte, maar ik heb dat altijd verschrikkelijk gevonden.' Met Courtens heeft hij 'heel leuk samengewerkt', zegt Weissman. 'Ik begrijp werkelijk niet waar dit vandaan komt. Ik heb in mijn carrière met honderden vrouwen samengewerkt, die kunnen je vertellen dat ik dit soort dingen niet doe.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

De cast van Fiddler on the roof. Sommige theatercollega's boycotten de musical vanwege Weissman. Beeld anp

Wel degelijk een angstcultuur

Een aantal van de actrices die in 2015 de anonieme brief naar de Volkskrant stuurden, treedt nu alsnog naar buiten, gesterkt door de #MeToo-openbaringen van anderen. Het zijn Anne van Veen, die als student een relatie had met Theaterschool-docent Jappe Claes - vanwege zijn grensoverschrijdende gedrag moest die vorige week vertrekken bij het Nationaal Toneel.

Ook de bekende actrice Sytske van der Ster schaart zich nu openlijk achter de brief, waarin onder meer staat: 'Er leefde wel degelijk een angstcultuur tijdens onze jaren op school. (...) Het betreft een klimaat waarin mensen als Weissman de kans kregen om zich in lessituaties intimiderend te uiten. Het artistieke werd menigmaal geseksualiseerd.'

Van der Ster, die in 2001 afstudeerde aan de Theaterschool, legt dat met voorbeelden uit. 'Ik herinner me een presentatie klassieke zang. Ik zong iets van Schubert en na afloop gaf Ruut me dit mee: 'Kijk, weet je wat het is met jou? Jij hebt grote borsten maar een hele slappe kut.' Het is een klassikale opmerking. Tegen klasgenoten hoort Van der Ster hem ook vernederende dingen zeggen. Bijvoorbeeld: 'Dat was zo slecht, ga jij maar eens even in een hoekje zitten vingeren.'

Na haar afstuderen wordt ze door de Theaterschool gevraagd audities van nieuwe studenten te beoordelen. 'Tijdens een van de vergaderingen zei Ruut tegen de toenmalig directeur: 'Nou, ze worden nu echt wel te jong om te neuken toch?' Ik zei nog: ik kan jullie horen.' Maar haar opmerking sterft volgens Van der Ster weg in het gelach.

Hoe kwalijk is dit grove, vernederende taalgebruik? 'Ik heb geen affaire gehad, ik ben niet beschadigd', aldus Van der Ster. Ze deelt haar ervaringen toch, omdat ze heeft gezien dat de Theaterschool geen veilige omgeving was voor jonge studenten, terwijl Weissman de taak had daarvoor zorg te dragen. 'Daarvoor word je betaald door de overheid.'

Deuken in het vertrouwen

De opstapeling van beschuldigingen slaat nu, in tweede instantie, alsnog deuken in het vertrouwen van theatercollega's in de gevierde regisseur. Insiders uitten afgelopen week via sociale media hun verontwaardiging.

Zo weigert scenarioschrijver en producent Dick van den Heuvel, die onder meer het script schreef voor de musical Ramses, te gaan kijken naar Weissmans nieuwe musical Fiddler on the Roof. 'Ik wil daarheen! Maar ik kan daar niet heen', schrijft hij op Facebook onder de noemer #IkWeiger, uit solidariteit met de vrouwen die dit is overkomen.

Actrice Lone van Roosendaal, zelf oud-student van de Theaterschool Amsterdam, zegt ook niet naar de voorstelling te gaan als de producent zich niet uitspreekt, net als musicalschrijver Allard Blom en acteur en regisseur Pieter Loef. Frank Segers, de hoofdredacteur van de website Musicaljournaal, weigert Fiddler on the Roof te recenseren. Film- en theaterproducent In-Soo Radstake schrijft in een blog verbaasd te zijn dat Weissman ondanks de affaires rond zijn persoon überhaupt werd aangenomen bij DeLaMar.

'Ik weet dat er veel meer actrices zijn die hetzelfde is overkomen', schrijft de bekende castingdirector Harry Klooster op Facebook. 'Ik roep ze op ook hun mond open te doen want alleen dan kan er een eind worden gemaakt aan deze onverkwikkelijke praktijken.'

Zelfs cabaretier Diederik Ebbinge, die in 2015 nog publiekelijk steun betuigde aan zijn vriend Weissman, schrijft een emotionele reactie op de getuigenis van Michelle Courtens: 'Ik heb het inderdaad toen voor hem opgenomen en was overtuigd dat ik daarmee het goede deed. Nu ik dit lees draait mijn maag zich om. Ik ben er beroerd van. Het vult me met woede en het brengt me in verlegenheid. En geneer me voor mijn naïviteit hierin. (...) Mijn ogen zijn geopend.'

Ruut Weissman. Beeld ANP

Donderdag bezweken de makers van Fiddler on the Roof voor de publieke druk. Weissman zal er volgende week niet bij zijn tijdens de galapremière, zo is besloten. 'Wij gaan op sociale media niet in discussie over deze zaak', zegt directeur Edwin van Balken namens de Theateralliantie, die Fiddler on the Roof op de planken brengt.

De komende dagen maakt Weissman de voorstelling wel af. Bij de try-out van donderdag 2 november is hij er voor het laatst bij. Daarna zal de cast het zonder regisseur moeten doen.

Ruut Weissman reageerde vrijdag niet meer op verzoeken om contact over zijn afwezigheid bij de première en vervolgvragen over de beschuldigingen van oud-studenten.


De erfenis van #MeToo: een selectie uit de vele persoonlijke verhalen

Waarom Saskia Noort haar verkrachting jarenlang stilhield
'Ik zweeg omdat ik merkte dat niemand op zo'n verhaal zat te wachten.'

Jessica Durlacher: '#MeToo is een revolutie met geestvernauwing'
De schrijfster meent dat vrouwen zich niet hadden moeten isoleren in de rol van slachtoffer.

Emma Pelckmans: 'Jappe Claes had macht en controle, hij was geïnfiltreerd in mij'
Oud-studente kreeg te maken met ongewenst seksueel gedrag. Ze deed melding bij toneelschool, maar er werd nooit iets mee gedaan.

Aleid Truijens: 'Hypocriet om de machtige mannen waar we seks mee hadden achteraf te beschuldigen van misbruik'
'De mannen op wie 'we', jonge vrouwen in de jaren zeventig en tachtig, vielen, waren niet altijd de mannen die goed voor ons waren.'

#MeToo haalt seksueel geweld uit de taboesfeer, maar lost het het probleem ook op?
De hashtag #MeToo moet seksueel geweld uit de taboesfeer halen, en aantonen hoe wijdverbreid het is. Is dat gelukt? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.