Interview

'De longread heeft de toekomst'

Onophoudelijk blijven er nieuwe uitgaven op de markt komen. Wilma de Rek onderzoekt hoe het gaat in de branche. Jeroen van Bergeijk maakt zich druk over de korte levenscyclus van het papieren boek en begon een digitale uitgeverij.

Jeroen van BergeijkBeeld Bianca Pilet

Jeroen van Bergeijk van uitgeverij Fosfor zingt op ons verzoek de lof van een app die de longreads op het web verzamelt en ontdoet van overbodige toeters en bellen.

Wat is Fosfor? 

'Fosfor is een digitale uitgeverij die e-books en long reads uitgeeft. We zijn met e-books begonnen, digitale boeken dus, en dat was eigenlijk uit frustratie. Ik ben van huis uit journalist en ik heb een paar boeken geschreven. Daarmee gebeurde wat met al die journalistieke boeken gebeurt: ze zijn eventjes te koop en worden daarna snel verramsjt. Je hebt een jaar van je leven aan zo'n boek gespendeerd en opeens is het weg. Behalve dat het frustrerend is, is het ook onnodig: je kunt er heel gemakkelijk een e-book van maken en dan is het voor altijd overal verkrijgbaar.'

CV

Jeroen van Bergeijk (49) is journalist, schrijver en sinds 2013 vooral uitgever: in maart van dat jaar richtte hij samen met de (inmiddels vertrokken) Evert Nieuwenhuis Fosfor op. Fosfor is een digitale uitgeverij die zich toelegt op literaire non-fictie. Fosfor geeft e-boeken uit en longreads, stukken die korter zijn dan een boek en langer dan een kranten- of tijdschriftenstuk. Sinds de oprichting publiceerde Fosfor 15 longreads en 130 e-boeken.

 De meeste uitgevers brengen hun papieren boeken toch ook meteen digitaal uit?

'Sinds een paar jaar wel. Maar van de boeken die ze al die jaren ervoor hebben uitgegeven, de zogeheten backlist, is de overgrote meerderheid niet als e-book verkrijgbaar. In dat gat ben ik gesprongen. Ik zag dat mijn eigen boeken weer begonnen te verkopen toen ik ze als e-book uitbracht en dacht: wat voor mij kan, kan voor andere boeken ook.

'Omdat ik digitaal uitgeven leuk vond, vroeg ik me af hoe ik verder nog concurrerend kon zijn ten opzichte van papier. Zo zijn we op de longreads gekomen: dat is een genre dat tussen het traditionele lange krantenartikel en een boek in zit.'

Het korte verhaal, zeg maar.

'Maar dan non-fictie. Een lang artikel van een paar duizend woorden. Longread is de gangbare Amerikaanse term en die hebben we maar gewoon geadopteerd. In de VS hebben initiatieven als Atavist en Matter veel succes; wat me ook sterkte was dat Amazon met de Amazon Kindle kwam, hun eigen e-reader waarop ze de 'Kindle Single' aanboden: een verhaal van tienduizend woorden, fictie of non-fictie, dat je in ongeveer twee uur uit hebt. Daar verkopen ze echt miljoenen van.

'In 2013 zijn we begonnen. Ik heb mensen die ik kende Joris van Casteren, Frank Westerman gewoon gevraagd een verhaal voor Fosfor te schrijven. Ik denk dat de longread goed aansluit bij de tegenwoordige leesbehoefte van mensen; ze willen wel verdieping maar hebben vaak geen tijd om een heel boek te lezen. Aan het begin boden we niet alleen tekst maar gingen we ook los met video's en foto's. Daar zijn we een beetje van teruggekomen: het gaat mensen toch vooral om de leeservaring, bij een longread willen ze net als bij een papieren boek in het verhaal verdwijnen.'

Loopt het?

'De e-books lopen naar verwachting. We hebben er nu 130 gemaakt. Aan rechten zijn we niets kwijt, op het moment dat uitgevers je boek gaan verramsjen, gaan de rechten weer terug naar de auteur dat weet niet iedereen, maar het is wel zo. Doorgaans bestaat van een boek wel een pdf-bestand en daarvan laten we in India een e-book maken; andere boeken kun je laten scannen. Het duurst is nog de correctie op die scans.

'De longreads wisselen. We zijn er in september 2013 mee begonnen en hebben er nu 15 uitgebracht, elke maand één. Van sommige verkopen we er een paar honderd, van andere minder en soms wordt er eentje een knaller: van De moord op de boekverkoopster van Frank Westerman hebben we er digitaal 2.000 verkocht, daarna hebben we het uitgegeven op papier en verkochten we er nog eens 5.000 . Maar een echte bestseller hebben we nog niet gehad. En die hebben we wel nodig - net als alle uitgevers - om de rest te kunnen financieren.'

Pocket app

Gratis voor alle gangbare systemen.
getpocket.com

Hoeveel gaat er naar de auteur en hoeveel naar Fosfor?

'Ik deel alles 50/50 met de auteurs. Bij een gewone uitgever krijgen de schrijvers 10 tot 12 procent. Dat was mijn tweede reden om Fosfor te beginnen: behalve: waarom is dat boek er niet meer, dacht ik ook: waarom verdien ik er zo weinig aan, als auteur? Ik vond het niet eerlijk dat de uitgever er met het grootste deel van de poet vandoor ging, terwijl ík er het meeste tijd in stak. Aan die oneerlijkheid wilde ik wat doen, dat is de basis van mijn uitgeverij.'

Kun je er al van leven?

'Ja, maar we hebben veel extra financiering gekregen, van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en van de Stichting Democratie en Media, het eerste jaar respectievelijk 90 duizend en 19 duizend euro en daarna nog eens 68 duizend en 25 duizend euro. Zonder die subsidies was het niet van de grond gekomen, maar het moet wel een keer afgelopen zijn; dat voel ik bij die fondsen ook wel. Op een gegeven moment moeten we het zelf redden. In het voorjaar gaan we naar een abonnementensysteem: je betaalt een bepaald bedrag per jaar, iets van 50 euro, en daarvoor krijg je toegang tot al onze longreads en alle e-books.'

Heb je thuis nog papieren boeken?

'Vijf billy's en die staan vol met fictie en non-fictie. Momenteel lees ik de laatste Murakami. Ik moet altijd even lezen voor ik ga slapen en dan lees ik vooral fictie; maar mijn passie zit qua werk vooral in de non-fictie. Of eigenlijk: literaire non-fictie, verhalende journalistiek, hoe je het ook maar wilt noemen. Onze longreads moeten verhalen zijn met een kop en een staart waar je ingezogen wordt, stukken zoals je ze in The New Yorker ziet of The Atlantic. Natuurlijk hebben we die schrijvers hier ook. Ik noemde Frank Westerman al - die investeert nu ook in Fosfor - maar we hebben er veel meer: Annejet van der Zijl, Judith Koelemeijer, Suzanna Jansen, Jan Brokken, Geert Mak. Geert Mak heeft pas een stuk voor Fosfor geschreven, In de ban van de krekel, in de ban van de mier: daar ben ik erg trots op.'

Er worden nog steeds veel meer papieren boeken gelezen dan e-books; het aandeel e-books bedraagt rond de 7 procent van de totale boekverkopen.

'De groeicijfers zijn veel minder hoog dan ik had verwacht. Toen we in maart 2013 begonnen, dacht ik dat het aandeel e-books nu op 20 procent zou zitten. Maar kijk naar wat er in de muziekindustrie is gebeurd; er bestaan bijna geen cd-winkels meer. Het gaat misschien minder hard dan ik dacht, maar voorlopig zit in e-books alleen maar groei en gaan papieren boeken alleen maar naar beneden.'

Als het gaat om longreads - pakkend geschreven, lange journalistieke verhalen - ben ik een veelvraat. Van die stukken die je tegenkomt in Amerikaanse tijdschriften als The New Yorker, The Atlantic, Texas Monthly, Wired of The New York Times Magazine. En in online publicaties als Medium, Roads and Kingdoms, The Atavist, Narratively of The Verge. Vroeger bezocht ik de websites van die publicaties afzonderlijk allemaal zelf, maar tegenwoordig laat ik de twitteraccounts Longform.org en Longreads.com het meeste werk doen. Elke dag presenteren de redacties van verzamelsites de beste lange journalistieke verhalen van het web.

Enfin, dan begin je te lezen in zo'n prachtverhaal. Maar ja, je bent druk-druk-druk. En je moet trouwens ook heel erg nodig Facebook checken, even twitteren, en een mailtje sturen. Geen tijd, laat staan de rust, om die stukken ook echt te lezen.

En daarom is Pocket - een app, een plugin voor je browser en een website - zo'n uitkomst. Als je gedurende de dag een mooi artikel tegenkomt, klik je in je browser even op de Pocket-button, is het verhaal onmiddellijk bewaard en zit het in je 'pocket'.

Mijn zondagmiddag wordt zo een feest. Op mijn iPad of vaak ook gewoon op mijn telefoon open ik de Pocket app en daar staan alle verhalen die ik in de loop van de week heb verzameld voor me klaar. En nog beter: de stukken worden op een rustige, aangenaam ogende manier gepresenteerd. Pocket straalt geduld uit. De app stript de artikelen namelijk van hun oorspronkelijke, vaak overdadige vormgeving en verwijdert automatisch de advertenties. Weg met alle buttons, menu's, banners en andere visuele rommel en gewoon: lekker lezen. Een nachtmerrie voor een uitgever, want lezers krijgen wel de inhoud maar niet de 'branding', laat staan de advertentie-inkomsten, maar als lezer wil je niks liever.

Tot voor kort gold de wijsheid dat mensen online geen lange verhalen wilden lezen. Pocket (en de concurrent Instapaper) heeft dat echt veranderd. Dankzij Pocket is het digitaal lezen van lange journalistieke verhalen een genot geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden