De lijdensweg van het Beste Van Nederland

De Wereldomroep begon deze week met Zomer-tv, een programma voor Nederlanders in het buitenland. Het initiatief is met onzekerheden omgeven....

OP HET EERSTE gezicht lijkt het streven eenvoudig: maak een televisiezender met daarop het Beste Van Nederland (BVN), een selectie van de aardigste uitzendingen van de publieke omroep, en verstuur die via een satellietkanaal. De Nederlander in het buitenland, al dan niet op vakantie, kan daardoor naast de radio-uitzendingen van de Wereldomroep ook voeling houden met het vaderland via serieuze programma's als het NOS Journaal en Nova, of vermakelijk bedoelde uitzendingen als Jiskefet (VPRO) en Ron's Ballon (TROS).

Het plan voor BVN ontstond twee jaar geleden bij de Wereldomroep. Voor de organisatie die tot taak heeft de Nederlander in het buitenland te bereiken, valt het als een vlucht naar voren te beschouwen: weg van de radio, waarvan het belang terugloopt. De Wereldomroep wil op termijn 20 procent van zijn budget aan televisie gaan besteden. Nu is dat nog maar 7 procent (vijf miljoen) op een totaalbedrag van tachtig miljoen.

Het BVN-initiatief kreeg aanvankelijk een enthousiaste ontvangst in de Tweede Kamer, maar inmiddels zijn daar frustratie en ergernis bij gekomen. Het satellietkanaal is er nog niet. Het hoogst haalbare is tot dusver Zomer-TV, oftewel BVN beperkt tot de zomermaanden. Net als vorig jaar wordt ook dit jaar het experiment uitgevoerd. Voortzetting na 1 oktober is echter hoogst onzeker.

Een voortdurende machtsstrijd tussen Wereldomroep en NOS ligt daaraan ten grondslag. De eerste eist als initiatiefnemer de leidende rol op onder verwijzing naar zijn wettelijke taak Nederlanders in het buitenland te bedienen. De NOS, die gratis het merendeel van de programma's levert, weigert een ondergeschikte rol. 'Pronken met andermans veren', luidt het verwijt aan de Wereldomroep.

Uit die patstelling zijn beide instellingen nog altijd niet gekomen. 'Ik ben bezig beide spelers in een hok te krijgen', meldde staatssecretaris Nuis vorige week in de Tweede Kamer. Om er enigszins somber aan toe te voegen: 'Het is toch te gek voor woorden dat twee delen van de publieke omroep niet kunnen samenwerken.'

NOS en Wereldomroep demonstreerden dat onvermogen deze week nog eens. De NOS presteerde het afgelopen woensdagavond precies één uur eerder dan Zomer-TV in de lucht te zijn met een concurrerend alternatief: Nederland 1, 2 en 3 via de satelliet. Niks selectie van programma's: de Nederlander krijgt het allemaal. Dat ondergraaft de noodzaak voor BVN.

'Toeval', noemt de NOS het feit dat de Wereldomroep met een uur werd verslagen. 'Kinderachtig', luidt het commentaar van Wereldomroepdirecteur Lodewijk Bouwens, die het nut van het NOS-initiatief betwijfelt. In Nederland ontvangt vrijwel iedereen toch al de publieke omroep via de kabel en de ether, betoogt hij. De drie publieke zenders worden bovendien digitaal verstuurd, waardoor alle schotelbezitters met analoge apparatuur niet worden bereikt. Wat in zijn ogen resteert, is een groep van naar schatting zestig- à 75 duizend bezitters van digitale apparatuur. Bouwens: 'De noodzaak van dit NOS-initiatief ontgaat me.'

Voor het buitenland stellen de satellietuitzendingen van Nederland 1, 2 en 3 zo mogelijk nog minder voor. De NOS heeft voor alle aangekochte programma's, zoals series en speelfilms, alleen het recht die binnen Nederland uit te zenden. Aanvankelijk dreigde de merkwaardige situatie dat Nederland 1, 2 en 3 voor 25 procent (volgens de NOS) tot 50 procent (meent de Wereldomroep) 'zwarte gaten' zouden krijgen. De NOS bedacht daarop dat de zenders gecodeerd kunnen worden verstuurd, waardoor ze zowel binnen als buiten Nederland alleen met een smart card zijn te ontvangen. Dat maakt hun bereik nog kleiner.

Bij BVN doet het rechtenprobleem zich niet voor, stelt Bouwens. De geselecteerde programma's, behalve van de NOS ook afkomstig van de BRTN en regionale zenders, kunnen zonder problemen in het buitenland worden vertoond. Alleen de Wereldomroep heeft de expertise om de selectie te maken, meent Bouwens. 'De NOS kan dat misschien ooit leren, maar wij hebben al vijftig jaar ervaring in het programmeren voor een buitenlands publiek.'

Bij de NOS schiet die pretentie in het verkeerde keelgat. 'Het is toch vreemd wanneer wij de meeste programma's leveren, maar geen invloed hebben op de redactie en eindregie', aldus een woordvoerder.

Al met al heeft dit gebakkelei een wissel getrokken op Zomer-TV. Pas op 20 juni, na een interventie van Nuis, werd duidelijk dat het project zou worden voortgezet. Met grote snelheid moest vervolgens een redactie worden samengesteld en satellietruimte gehuurd. Dat laatste is maar ten dele gelukt. De digitale uitzendingen van Zomer-TV beginnen om zeven uur 's avonds, maar de meerderheid van analoge schotelbezitters kan eerst om negen uur afstemmen. 'Er was geen analoge ruimte meer te huur', aldus Bouwens.

Op het project werd vorig jaar door Nederlanders in het buitenland enthousiast gereageerd. 'Eindelijk iets anders dan derderangs spelletjes of vierderangs speelfilms op de satelliet', was de teneur van de brieven die de Wereldomroep ontving. 'Voor die reacties doe je het', aldus Klaas Treurniet, die de twintig man tellende redactie van Zomer-TV leidt. Of die redactie ook na 1 oktober nog werk heeft, hangt af van de bereidheid bij Wereldomroep en NOS na twee jaar een compromis te sluiten.

Fokke Obbema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden