De Libanese regisseur Ziad Doueiri kan in thuisland op kritiek rekenen. 'Ik beledig mensen, dat is wie ik ben'

The Insult is de eerste Libanese film met een Oscarnominatie

The Insult kreeg dinsdag een Oscarnominatie, als eerste Libanese film ooit. Maar lang niet iedereen in Libanon is blij met regisseur Ziad Doueiri en zijn film. De Volkskrant sprak hem over zijn film en de kunst van het beledigen.

Beeld uit de Libanees-Franse film The Insult van regisseur Ziad Doueiri.

Ziad Doueiri (54) houdt zijn telefoon op en toont het scherm: 'Kijk, dit is een nieuwsbericht van gisteren. Ken je Hassan Nasrallah?' Nasrallah, leider van Hezbollah, roept op tot een boycot van Steven Spielbergs nieuwe speelfilm The Post, omdat de Amerikaanse regisseur Israël zou ondersteunen. En hij wijst er op dat de Libanese regisseur Ziad Doueiri in Israël filmde, wat verboden is. 'Als de leider van de zwaarst bewapende politieke partij in de wereld het in zijn speech over Steven Spielberg, Israël en Ziad Doueiri heeft, dan gaat dat problemen opleveren. Dus nu krijg ik telefoontjes dat ik beter niet terug kan gaan naar Libanon.'

We spreken de Libanese filmmaker in zijn woonplaats Parijs, twee dagen voor hij genomineerd wordt voor een Oscar voor The Insult in de categorie beste niet-Engelstalige speelfilm. Het is de eerste nominatie ooit voor Libanon. Doueiri, met bril en grijze krullenbos, is een energiek verteller. Zijn drama over ruziënde bevolkingsgroepen in Beiroet gaat over een conflict tussen een Palestijnse ingenieur en een Libanese monteur, dat uitloopt in een nationale rel. Het begint als Libanees Toni vanaf zijn balkon wat water morst op de een verdieping lager werkzame Yasser.

U was dat zelf, die de planten slordig water gaf.

'Ja. Zo kwam ik op het idee voor de film. De rest is verzonnen. Het stelde niet veel voor, die echte ruzie. Hij schreeuwde, ik schreeuwde terug.'

U beledigde de Palestijn toch met exact dezelfde woorden als die in The Insult?

'Had Ariel Sharon jullie allemaal maar afgemaakt, dat riep ik ja. Alsof je tegen een Jood zegt: had Hitler jullie allemaal maar van de aarde geveegd. Ik wilde hem pijn doen, écht pijn, en ik zag dat hij een Palestijn was. Persoonlijke wrok, van mij. Want ze hadden mijn film aangevallen.'

De voor een wereldwijde Israël-boycot strijdende Palestijnse BDS-beweging voerde campagne tegen Doueiri's vorige speelfilm The Attack (2012), omdat de filmmaker daarvoor in Israël filmde. Tweeëntwintig Arabische landen, waaronder Libanon, deden de film vervolgens in de ban.

'Dus ik was boos. Fuck you! Ik kom uit een zeer linkse Libanese familie, die de Palestijnen altijd heeft verdedigd. Oké, ik schoot uit met wat ik zei tegen die ene man. Als ik boos ben, heb ik die neiging. Als sinds ik klein ben, waarschuwt mijn vader: Ziad, let op je woorden, je kwetst de gevoelens van mensen, je kunt alles zeggen in het Midden-Oosten, maar praat nooit over identiteit of religie! Maar ik pas niet op. Ik praat wel over die zaken. Ik beledig mensen, dat is wie ik ben.'

Hij kijkt de interviewer in de ogen, niet onvriendelijk: 'Als ik voldoende tijd doorbreng in Nederland, vind ik ook iets waarmee ik jou het meeste pijn kan doen, iets om je af te zeiken. Het is een talent dat ik heb. Niet dat ik er trots op ben.'

Hij kan niet naar het filmfestival van Rotterdam afreizen, waar The Insult deze week te zien is, voorafgaand aan de release in de reguliere Nederlandse bioscopen in februari. 'Helaas, ik was er graag bij geweest. Ik heb familie in Utrecht, mijn neven. Als ik ze vroeger wilde opzoeken, weigerde de Nederlandse ambassade keer op keer een visum te verstrekken. Oneerlijk vond ik dat.'

Doueiri groeide als seculiere moslim op in Libanon en studeerde film in San Diego. Hij werkte als camera-assistent van Quentin Tarantino (ander andere bij Reservoir Dogs en Pulp Fiction) en brak in 1998 door in het festivalcircuit met zijn deels autobiografische regiedebuut West-Beirut, over het leven van drie adolescenten tijdens de uitbraak van de Libanese burgeroorlog.

Tekst gaat verder onder de trailer.

'Ik stond naast Tarantino op de set, van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat, bij vijf van zijn films. Het was de best denkbare filmschool: zien hoe hij met acteurs omging, welke keuzes hij maakte. Hij begrenst zichzelf niet, hij houdt zich nooit in. Mijn films lijken in niets op die van hem, maar Tarantino heeft wel iets in me achtergelaten: dat compulsieve.

'Mijn jaren in Amerika hebben me veranderd. Gewoon al vanwege de afstand van Libanon. Ik raakte nieuwsgierig naar de vijand. Toen ik 15 was... echt, ik was in staat een christen door z'n hoofd te schieten. Libanese christenen waren rijke collaborateurs, dachten we. En wij de slachtoffers. Je zou niet geloven hoezeer ik ze haatte. Terwijl, shit ze hadden dezelfde problemen als wij: ze waren arm, werden ook gebombardeerd, kregen geen brood bij de bakker.'

Toni, de ruziënde automonteur in The Insult, is een christen. Hij is agressiever dan de Palestijn.

'Ja, maar hij is ook degene die gaandeweg de film verandert. Dát is mijn verhaal, dat je de vijand leert kennen. Toni was mijn aartsvijand. Hij vertegenwoordigt alles wat ik en mijn ouders vroeger haatten. Een aanhanger van de christelijke partij, de militie. Ik had neven die christelijke militieleden hebben gedood, en we waren heel trots op ze. Die neven werden ook gedood, als gevolg.

'Begrijp me niet verkeerd: ik hield van de oorlog, toen. Het voelde heroïsch. Ik werd in Beiroet op jonge leeftijd aan zoveel blootgesteld... Op een praktische, alledaagse wijze. Niet filosofisch, zoals jullie oorlog en extremisme analyseren, maar intuïtief, banaal. Jij ging naar school in Holland, ik in Beiroet. Op weg naar school werd ik bij drie checkpoints tegengehouden en in elkaar geslagen. Als mijn ouders brood haalden, gooiden christenen het op de grond. Holland, Frankrijk, dat zijn beschaafde plekken: verlicht, stabiel, veilig. Maar mijn jeugd was rijker, denk ik.'

Ziad Doueiri Beeld Wael Hamzeh

U werd verliefd op een Libanese vrouw uit een christelijke familie, de scenarist Jouelle Touma.

'Ja, en ik schreef samen met haar het scenario voor The Insult. Ze komt uit een zeer rechtse familie, anti-Palestijns. Ik uit een zeer linkse en pro-Palestijnse.'

Klopt het dat u van haar scheidde tijdens het schrijven van The Insult?

Opgewekt: 'Ja, maar het was een goede echtscheiding. Een geweldige zelfs. We delen een dochter en een film, we gaan amicaal met elkaar om.'

De familie van zijn ex heeft veel sympathie voor Geert Wilders, zegt Doueiri. 'Ik ben het niet met alles wat hij zegt eens, maar dat de islam onverenigbaar is met het Westen, denk ik ook. Daarmee zegt Wilders de waarheid. Jullie moeten stoppen met politiek correct zijn.'

Op de weg terug naar Libanon vanuit Venetië, waar de Palestijnse acteur uit The Insult vorig jaar september de prijs voor beste acteur won, werd Doueiri aangehouden door de militaire politie op het vliegveld van Beiroet. 'Ik werd verhoord, en ze wilden me laten voorkomen vanwege die opnamen in Israël, vijf jaar geleden. Ze hadden me voor jaren vast kunnen zetten, maar de minister-president greep in, zo kwam ik vrij. Het toeval wil dat de mij gunstig gezinde kant in de regering momenteel wat meer macht heeft. Dat kan ook zo weer anders zijn.'

Hij geeft de BDS-beweging de schuld van de arrestatie, die zou druk hebben uitgeoefend. Palestijnse activisten zorgden er in oktober ook voor dat The Insult op het laatste moment toch niet mocht worden vertoond op het filmfestival van Ramallah. 'Als Libanees burger mag je niet naar Israël. Ik deed het toch en het bezorgde me veel problemen. Goed. Ze wonnen die slag. The Attack mocht niet worden vertoond. Maar met The Insult overschreed ik geen enkele wet. Ze hebben geen zaak.'

Filmstill uit The Insult

Wat maakt de Palestijnse organisaties boos over The Insult?

'Dat ik ze de exclusiviteit van het lijden ontneem, in mijn film. Kijk: Palestijnen zíjn slachtoffers. Maar ze spelen er ook al jaren op in, omdat het ze sympathie oplevert van de wereld. The Insult zegt: ja, jullie zijn slachtoffers, ja er is jullie onrecht aangedaan, maar jullie zijn niet de enigen en jullie hebben zelf óók slachtoffers gemaakt. Nou, dat valt verkeerd.'

Tijdens zijn laatste bezoek aan Libanon reed Doueiri vanwege de veiligheid rond in een gepantserde auto, met een bodyguard. 'Maak daar alsjeblieft geen sensatie van in je artikel. Het is niet leuk, deze controverse. Ik kon niet eens bij mijn ouders logeren. Het is ook slecht voor mijn film. De helft van de Libanezen boycot The Insult. Mensen zeggen: Ziad is een collaborateur. Dat doet pijn.'

Doueiri betwijfelt of een Oscarnominatie, de eerste voor zijn land, iets kan veranderen. (tijdens het gesprek stond The Insult al op de Oscar-groslijst). 'Ik weet al wat ze gaan zeggen, want dat zeggen ze nu al: Ziad is een Zionist en Hollywood is pro-joods, dáárom geven ze hem die nominatie. Maar laten we eerst eens zien of ik wel genomineerd word.'

Het Oscargenomineerde The Insult is te zien op het International Film Festival Rotterdam en is vanaf 15/2 te zien in de bioscoop.

Beeld uit The Insult
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.