De lezer, klant van de krant, is koning; de 'kikvors' trouwens ook

Lexicon der onterecht vergeten woorden

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort. Deze week: kikvors.

Foto ANP

Een lezer stuurde het woord 'kikvors' in. De lezer, klant van de krant, is koning; de kikvors trouwens zelf ook, in het beroemde sprookje waarin hij zich, na de kus van de prinses, ontpopt als prins.

Maar nu de vraag: waarom heet(te) zo'n beest een 'kikvors'? Van 'kikker' is de herkomst duidelijk, dat is een doodordinaire onomatopee, een woord dat een klank nabootst. Kikkikkikkikkik! Maar wat heeft dat 'vors' ermee te maken?

Ik ben er altijd maar zo'n beetje van uitgegaan dat het van 'vorst' kwam, koning dus, zoals in het sprookje. Maar waarschijnlijk is dat onzin, en bestond het woord al lang daarvoor, evenals het Engelse 'frog' en het Duitse 'Frosch'. Een Duits etymologisch woordenboek vermeldt bij 'Frosch' trouwens een nogal vergezochte afstamming van het Russische woord 'prygat', dat 'springen' betekent. Nou ja, het kan.

Met dat sprookje is trouwens iets grappigs aan de hand. In de oorspronkelijke versie van de Grimm-broers krijgt de kikker helemaal geen kus van de prinses. Integendeel, zij walgt zó van de kikker dat ze hem met van weerzin dichtgeknepen ogen hard tegen de muur van haar slaapkamer smijt. Daardoor raakt de kikker omgetoverd en daar heb je hem, de overbekende knappe koningszoon.

Hoe is die kus dan in dat verhaal terechtgekomen, en wat is er met die smak tegen de muur gebeurd? Hier moet sprake zijn geweest van een zekere Disneyficatie avant la lettre. In de 20ste eeuw verdwenen uit veel sprookjes de gewelddadige details omdat die ongeschikt voor kinderen werden geacht.

Ook Walt Disney zelf veranderde trouwens graag sprookjes. De kus van de prins aan Sneeuwwitje verzon hij voor zijn film. Oorpronkelijk kwam ze tot leven doordat er een dwerg op haar kist viel, waardoor ze de giftige appel ophoestte.

Misschien ouderwets van me, maar dat vind ik eigenlijk leuker.