Documentaire

De leugen

Kippenvel bij zingende Verdonk

'Eigenlijk is de Nederlandse overheid helemaal niet zo'n andere overheid dan ik gewend was'. Ayaan Hirsi Ali's woorden maken indruk, aan het einde van Robert Oeys documentaire De leugen, over de kwestie rond Hirsi Ali's Nederlanderschap die het kabinet Balkenende II in 2006 de kop kostte.


En toch denk je dan ook: nee, die overheid is niet hetzelfde als andere. Alleen Nederlandse oud-ministers en parlementariërs kun je zo gek krijgen dat ze in een documentaire opeens letterlijk hun lot beginnen te zingen.



Stapje voor stapje doet Oey het drama rond Hirsi Ali uit de doeken: van de onthullingen die ze in Zembla deed over haar naturalisatieprocedure, tot de val van het kabinet. Het politiek-strategische gekonkel wordt afgezet tegen een Iraans gezin dat al jaren vergeefs voor verblijfsvergunningen vecht. Zo ontstaat een ontluisterend beeld van het Haagse circus, dat gemakkelijk elk vertrouwen in de Nederlandse politiek om zeep zou kunnen helpen. Als diezelfde politici niet ook in liedjes zouden uitbarsten.



Meteen worden ze weer mensen van vlees en bloed, feilbaar en kwetsbaar. Iemand kan zich niet persoonlijker uiten dan door te zingen; zelfs als het liedje door een ander is geschreven, zoals in het geval van Erik Jan Harmens’ treffende teksten voor De leugen, breekt de ziel van de zanger door in zijn timbre en de moeite waarmee hij of zij een melodie uit de keel wringt. Dan weet zelfs een immens impopulaire politica als Verdonk te ontroeren, wanneer ze in lage, rokerige noten de eenzaamheid bezingt die ze destijds met haar onwrikbare standpunten over zichzelf afriep. Kippenvel bij een zingende Hilbrand Nawijn, Halsema en Verdonk – de mogelijkheden van film blijken onuitputtelijk.



Ook op andere fronten voorkomt regisseur Oey dat het met archiefmateriaal doorspekte De leugen een saaie verhandeling wordt. Cameraman Bert Pot laat veel beelden naar de rand toe wazig worden, zodat het vlak soms alleen in het midden scherp is, of je aandacht sneller naar bijvoorbeeld een Amerikaanse vlag wordt geleid. In plaats van met de politici neer te strijken in hun kantoor, zet Oey ze buiten de deur: Nawijn keuvelend met allochtoon keukenpersoneel, Halsema aan de wijn in een sjiek, maar leeg restaurant, terwijl Verdonk een kaal frietje bestelt in de snackbar. Het zijn dergelijke simpele, maar prikkelende vormkeuzes die de film tot een ware ervaring maken – met de wonderlijke zang-intermezzi, óók gezongen door de al jaren procederende asielzoekers en Verdonks bodyguards, als absolute meesterzet.



Op papier klinkt het wellicht een tikkeltje flauw. Maar dankzij Robert-Jan Stips’ muziek, de teksten, het camerawerk en de perfecte timing waarmee Oey gesproken en gezongen fragmenten afwisselt, kent De leugen zijn weerga niet. Vind nog maar eens een film die politieke documentaire, legal thriller én musical zo vanzelfsprekend aan elkaar smeedt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden