De leraar houdt altijd vol

Blackboard Jungle uit 1955 betekende het begin van een gestage stroom films en documentaires over gepassioneerde leraren. In de film van Richard Brooks gaat een even onervaren als idealistische leraar (Glenn Ford) aan de slag op een achterbuurtschool waar louter jeugdige delinquenten rond lijken te lopen....

De heroïsche docent werd niet alleen een geliefd filmpersonage in Hollywood; hij doceert inmiddels op het Chinese platteland, in het Centraal Massief en in de banlieues, in Nederlandse dorpen en steden. Ploeterend en onbaatzuchtig doet hij zijn werk, en ondanks de tegenstand van lastige ouders, onwillige rectors of bureaucratische schoolbazen, verandert de bevlogen leraar een klas vol lastpakken, buitenbeentjes en andere achtergestelde adolescenten in voorbeeldige studenten.

De idealistische leraar keerde terug in vele gedaantes. Neem Robin Williams in Dead Poets Society (Peter Weir, 1989): een onorthodoxe, uiterst gedreven onderwijzer, die anno 1959 poëzie en individualiteit introduceert op een door conformisme en materialisme beheerst jongensinternaat in Vermont, en daarmee het heilig vuur ontsteekt bij zijn leerlingen. ‘Voor de eerste keer in mijn leven weet ik wat ik wil! En voor de eerste keer ga ik het ook doen, of mijn vader het nu wil of niet! Carpe diem!’, zegt een van de jongens enthousiast.

De lelieblanke, idealistische Michelle Pfeiffer komt in Dangerous Minds (John N. Smith, 1995) tegenover een probleemklas vol onwillige Afro-Amerikaanse en Mexicaanse kinderen te staan. Na een eerste mislukte les, besluit ze karate te doceren. Daarna heeft ze geen enkel probleem meer om de orde te handhaven. Hoewel de film is gebaseerd op ware gebeurtenissen, zoals beschreven in het boek My Posse Don’t Do Homework van ex-marinier en docente LouAnne Johnson, lijken realisme en geloofwaardigheid niet de hoogste prioriteit te hebben gehad.

Veel beter is Blackboards (2000), waarin de Iraanse Samira Makhmalbaf een groep werkloze onderwijzers volgt, die door de kale bergen van Koerdistan dwalen op zoek naar leerlingen. Primaire levensbehoeften winnen van het onderwijs. Een schoolbord verandert in een brancard, een ander wordt aan stukken gehakt om er een gebroken been mee te spalken. Ook mooi: Zhang Yimou’s Not One Less (1999), waarin een 13-jarig meisje tegen bescheiden betaling tijdelijk de onderwijzer van een plattelandsschooltje vervangt.

In de documentaire Être et Avoir zoomt Nicolas Philibert in op de dagelijkse praktijk van de charismatische, geduldige schoolmeester Georges Lopez en zijn handjevol leerlingen in een uit een enkele klas bestaande dorpsschool in de Auvergne. Hij leert ze rekenen, lezen en de hulpwerkwoorden être et avoir (zijn en hebben) vervoegen, en hoe ze fatsoenlijk met elkaar moeten omgaan. Lopez’ idealisme bleek later begrensd; toen de film wereldwijd een succes werd, stapte hij naar de rechter om een deel van de winst te claimen.

Ook de beste Nederlandse meester-leerlingfilms zijn ‘kleine’ documentaires. In de vierdelige documentaireserie 4 Havo, een klas apart, in 1992 bekroond met de Zilveren Nipkow Schijf voor het beste televisieprogramma, tonen Maarten Schmidt en Thomas Doebele de dagelijkse gang van zaken in een klas van de Openbare Scholengemeenschap West-Friesland in Hoorn. Terwijl de leraren drukker zijn met orde houden dan met lesgeven, zijn de leerlingen vooral bezig met zichzelf en elkaar. De groene hemel (2007) van Roel van Dalen is een ode aan de Amsterdamse schooltuinleraar Bert Ydema, die bijna veertig jaar met hart en ziel heeft geprobeerd Amsterdamse stadskinderen liefde voor de natuur bij te brengen. In Meester Ben (2008) volgt Vuk Janic een bevlogen onderwijzer van basisschool ’t Palet in de Haagse Schilderswijk, die verwoede pogingen blijft doen zijn allochtone leerlingen iets bij te brengen. Als hij een grote kaart van Nederland omhoog houdt en vraagt welk land is afgebeeld, zegt de eerste leerling ‘Europa’ en de tweede ‘Duitsland’. Geduldig legt de onderwijzer uit dat Duitsland inderdaad nog net aan de rechterkant te zien is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden