Reportage

De laatste nachten in club Trouw zijn aangebroken

Wat is de nalatenschap van 5 jaar Trouw?

Muziek, ruimte, mensen, dj, licht, geluid - bij de Amsterdamse club Trouw viel alles op zijn plek. Maar na vijf jaar sluit Trouw de deuren. Wat is de nalatenschap?

De grote zaal van club Trouw. Beeld Eddo Hartmann

Niemand weet precies hoe laat het is. Een uur of negen, waarschijnlijk. Het is maandagochtend, medio december. De dansvloer is nog altijd voor zo'n driekwart gevuld - hier binnen is de nacht nog bezig. Wie deze plek op deze tijd boven zijn bed verkiest, hoeft niet op de klok te letten.

's Zomers gingen de jaloezieën voor de ramen rechts soms een paar tellen open, om de euforie van die ene perfecte plaat op dat ene perfecte moment met de eerste zonnestralen te onderstrepen. Nu houden ze het matte winterlicht eenvoudig buiten de deur.

Het epicentrum van de nacht ligt achterin de langwerpige, hoge zaal, waar de Berlijnse deephouseconnaisseur Dixon moeiteloos plaat honderdzoveel inmixt. Hij staat gelijkvloers met zijn publiek, kijkt de eerste drie dansende rijen recht in de ogen. Het verhoogde podium achter Dixon is in handen van het publiek, van buiktopmeisjes tot jongens die de dj op zijn vingers willen kijken.

De uniseks toiletten, die door de bewakers goed in de gaten worden gehouden. Beeld Eddo Hartmann

Misthoorn

Helemaal vooraan op de dansvloer staat Thijs. Hij werkt voor TomTom in Londen, zag Dixon een dag eerder in Manchester en dicteert met brede grijns over de plaat die komen gaat. We krijgen een synthesizer die klinkt als een misthoorn. Steady Note van de Duitser Daniel Bortz. Nog geen week geleden uitgebracht, maar Dixon draait 'm al langer. Het nieuwe en onbekende is hier de onderscheidende muzikale handelswaar.

Bij de eerste donkere toon zet de lichtman de zaal even in fel licht - voor zo ver je met je knipperende nachtogen kan kijken, gaan er handen in de lucht. Het geluid zwelt om de zestien tellen steviger aan, of lijkt uit diepere spelonken op te borrelen. Niet hard, wel dreigend. 'Dít is wat ze bedoelen met en vogue', zegt Thijs. 'Geweldige plaat, maar over twee maanden is iedereen 'm vergeten.'

Slotfeest

Dat geldt waarschijnlijk niet voor Trouw, de club annex restaurant annex expositieruimte aan de Amsterdamse Wibautstraat die komend weekend de deuren sluit. Vanaf het begin was duidelijk dat Trouw zich tijdelijk in de voormalige krantendrukkerij had gevestigd, maar niet dat het tijdelijke uiteindelijk vijf jaar zou duren. Vrijdagavond begint het slotfeest van ruim dertig uur met geheime line-up, Until The Music Stops.

Uitzwaaiers die de laatste plaat willen horen zullen rijen van honderden hoofden vormen voor de deur, zoals de afgelopen maanden eigenlijk elk weekend gebeurde. Het naderende einde maakte Trouw dit jaar veelbesproken en populairder dan ooit. Buitenlandse kranten en magazines schrijven toeristen voor dat ze er geweest moeten zijn, zoals technoliefhebbers in Berlijn niet om Berghain/Panoramabar heen kunnen en je in Londen Fabric als warme aanbeveling krijgt.

'Er zijn mensen die speciaal naar Amsterdam vliegen om naar Trouw te gaan', zegt mede-eigenaar Olaf Boswijk (36). De meeste 'easyJet-ravers' komen uit de omgevingen van Londen en Berlijn, nachtclubmetropolen van Europa. 'De afgelopen vijf jaar is er veel veranderd voor de stad. Amsterdam is een volwaardig alternatief voor Berlijn geworden, maar wel iets opener, vriendelijker, uitbundiger en gezelliger. Uiteindelijk wil iedereen hier toch gewoon de handjes in de lucht gooien.'

De directie van Trouw wilde de inrichting zo sober mogelijk houden: weinig tot geen decoratie. Beeld Eddo Hartmann

Spotlicht

Het is appels met peren vergelijken, maar waar de grote Nijmeegse club Matrixx (capaciteit: 2.500 bezoekers) afgelopen kerstweekend na dertien jaar de deuren vrijwel geruisloos sloot, beleeft Trouw zijn laatste akte in het spotlicht. Randstedelijke aanstellerij, hoor je hier en daar. Waar heeft de club in de voormalige krantendrukkerij alle aandacht aan te danken?

Het begon in 2008, in de hoofden van de mensen achter 'de 11', de club die vier jaar lang de elfde en bovenste verdieping bezette van het inmiddels gesloopte Post CS-gebouw, naast het Centraal Station. In juni van dat jaar stopte 11 - ook hier stond van meet af aan vast dat het om een tijdelijke locatie ging. Een maand daarvoor bood woningbouwvereniging Stadgenoot ondernemers Maike Vernooij, Daan Steures en Olaf Boswijk de leegstaande drukkerij in de Wibautstraat aan. Ze besloten ervoor te gaan.

'Het was liefde op het eerste gezicht', zegt Boswijk nu, in het steenkoude restaurantgedeelte van Trouw. Centrale verwarming is een van de dingen waar de drie nooit in hebben geïnvesteerd. Wanneer er geen dansende lijven zijn om de ruimte te verwarmen, doen elektrische kacheltjes hun best. Ze waren onder de indruk van de akoestiek en de enorme, compleet geïsoleerde ruimte, waar vroeger de drukpersen van de Volkskrant, Trouw en Het Parool ratelden. Perfect voor een club in de stad.

Ontvankelijk

Het restaurant en de club bevinden zich in dezelfde ruimte, in de kelder is een tweede zaal waarin ook exposities te zien zijn geweest. De plek is het essentiële vertrekpunt voor een club die hij voor ogen had, heeft Boswijk altijd gezegd. 'Als de plek goed is zijn mensen ontvankelijk. Ogen en oren gaan open, alles komt beter binnen.' De directie wilde de inrichting zo sober mogelijk houden: weinig tot geen decoratie, alleen een bar en een goed geluidssysteem. 'Het idee dat je op een illegaal feest staat, maar wel met ijs in je glas.'

Dat plan paste goed bij het budget. De ondernemers hadden 350 duizend euro begroot om de industriële ruimte geschikt te maken voor een club die er in eerste instantie maar twee jaar zou blijven. Omdat de sloop en herontwikkeling van de drukkerij steeds werden uitgesteld, is het huurcontract tot twee keer toe verlengd.

Anno 2009 was de tijd rijp voor een club met muzikale inhoud als leidraad. De koude, minimale techno die in 11 furore maakte, was op sterven na dood. Disco schudde het imago van ironie en kitsch van zich af en maakte onder aanvoering van dj's als Prins Thomas en Todd Terje een zelfverzekerde opleving door.

Ook het Berlijnse platenlabel Innervisions, in 2005 opgericht door de Duitse dj's Dixon en Âme, bracht de warmte terug op de dansvloer. Het tempo mocht wat omlaag, melodie en vocalen kregen nadruk. Van fijnproeverslabel tot toonaangevend instituut - de opkomst van Innervisions liep min of meer synchroon met die van Trouw, artiesten van het label waren veelvuldig in de Amsterdamse club te aanschouwen. Tijdens het Amsterdam Dance Event, dat de afgelopen jaren ook bleef groeien, organiseerde de club een jaarlijks terugkerende avond met het internationaal toonaangevende muziekweblog Resident Advisor. Over de positie van de dj tussen het publiek schreef RA: 'This lends the main room a particularly communal feel, like the crowd is giving the DJ one massive bear hug.'

Daarmee ontstond een vruchtbare bodem voor lokaal dj-talent, zo leert het jongensboekverhaal van Job Jobse (25). De Amsterdammer draaide vier jaar geleden zijn eerste platen op de wc's tijdens een illustere 'plee-rave' en groeide met zijn populaire, muzikale sets - van Lowlands tot Berghain en Burning Man - uit internationale ster. Ook buitenlandse artiesten als Nicolas Jaar, Seth Troxler, John Talabot en Joy Orbison stonden al in Trouw voor iemand ooit van ze had gehoord.

Genres uit subculturen - van Detroit techno tot Chicago house, van cosmic disco tot dubstep en al zijn genrevertakkingen - kregen in Trouw een algemeen publiek, zonder dat er concessies aan de muziek werden gedaan. Op de dansvloer stonden muziekpuristen en studenten op zoek naar een avontuurlijke uitgaansavond zij aan zij.

Zweet, sauzijnenbroodjes en waxinelichtjes

Hoe een nacht in Trouw ook eindigt, wie niet in het bezit is van een Trouwe Hondenpenning of niet op de gastenlijst staat, begint tegenwoordig altijd in een lange, lange rij. Of de nacht begint helemaal nooit, in het geval van de Amerikaanse massaproducer Skrillex. Die wilde een afterparty in Trouw organiseren omdat hij goede dingen over de club had gehoord. Dat leek niemand bij Trouw een goed idee. Wel altijd welkom: echte muziekliefhebbers, zoals een Fin die speciaal uit Helsinki overkwam om de Haagse I-F aan het werk te zien.

Eenmaal de trap naar beneden afgedaald is de garderobe de plek waar je uren later in een nog-lang-niet-naar-huis-fuik misschien zult dansen op Rihanna. Rechts de wc's, waar bewakers soms over de hokjes gluren wanneer iemand er te lang verblijft, of wanneer vrouwenvoeten de verkeerde, niet-zittende kant op staan. Wie zo met drugs wordt betrapt vliegt eruit, dat kan gebeuren.

Boven zijn het restaurant en de grote, langwerpige zaal waar het steeds maar weer veranderende lichtplan van Meeus van Dis aandacht trekt. Het rookhok. Langs de muren verhogingen waarop je ook kunt dansen, of zitten.

Op dezelfde verdieping als de garderobe en de wc's, is een winkeltje waar ijs, foto's, saucijzenbroodjes, tosti's en bananen te koop zijn. In de kelder is ook de tweede zaal, De Verdieping, met pilaren om rondjes omheen te dansen.

Stiekem verstopt is de derde zaal, de voormalige doucheruimte voor het drukkerijpersoneel, die werd omgedoopt tot Natte Cel. Tegenover de uniseks wc's de roodgeschilderde gang in, halverwege naar links, voorbij het met zwart plastic bedekte afzethek naar rechts en daar sta je, in die pikdonkere ruimte op een witbetegelde glibbervloer. Wie er voor het eerst binnenwandelt krijgt voor even het gevoel alsof-ie de plek zelf heeft ontdekt.

Bloedjeheet is het er, uitgewoond en een beetje viezig, op precies de juiste manier. Zweet langs de muren, dansende mensen op verhogingen die ooit de bankjes van de kleedruimte waren, ondefinieerbare buisconstructies ogenschijnlijk losjes aan het plafond. Rokers roken er gewoon. De langharige Noorse disco-dj Prins Thomas draaide er deze maand de hele nacht in het schitterlicht van minstens honderdvijftig mini-spiegelballen.

Terug in de bovenzaal duurt biertjes halen halverwege de nacht wat langer dan gebruikelijk. Een bezweet meisje bij de 'party bar' - een klein drankhokje op steenworp afstand van de dj, bedoeld voor de fanatiekste dansers die niet eerst door de drukte willen worstelen om de vochtvoorziening op peil te houden - probeert al minstens twee minuten de gedoofde waxinelichtjes op de bar opnieuw aan te steken. Ze verkeert in opperste concentratie. Voor haar is er even geen muziek. Het meisje, de kaarsjes en haar aansteker gaan op in gelukzalig samenspel. De jongen achter de bar kijkt eindelijk langs haar schouder, glimlacht veelbetekenend en neemt de bestelling op.

Kwaliteit

Ideaal is volgens Boswijk als mensen niet voor de namen komen, maar erop vertrouwen dat Trouw staat voor kwaliteit - wat er ook speelt. 'De essentie van een club is dat het een echt clubhuis is. Dat het een community wordt. Bezoekers van de grote historische clubs hadden allemaal het gevoel dat ze onderdeel van iets waren. Ik hoorde die verhalen altijd over de RoXY, al ben ik er zelf maar een keer of drie geweest. Via de radio, waar ik destijds als 19-jarige werkte, kreeg ik veel te maken met dj's als Marcello en Dimitri. De RoXY was hét referentiepunt.'

Kenmerkend voor Trouw waren ook avonden met slechts één dj op het affiche. Onder meer voor Dimitri Kneppers, dj Dimitri, zijn deze allnighters belangrijk geweest. 'Ze geven je een soort lanceerbasis voor alle nieuwe rare tracks', zegt hij. 'Avonden met zoveel mogelijk namen op de flyer zijn zó gehaast. Trouw gaf dj's het vertrouwen om in hun eentje een avond te vullen.'

De club werd Dimitri's thuishonk, zij het niet zoals vroeger discotheek RoXY, waar hij vanaf 1987 draaide. 'Dat waren andere tijden', zegt hij. 'House en de bijbehorende xtc waren volstrekt nieuw, het was allemaal leve de vrijheid. RoXY was meer show en decorum, steviger geworteld in de gayscene. In Trouw ging het vooral om de muziek, dat is stiekem toch waar het voor mij altijd al over ging.'

Niet dat Trouw daarmee altijd volle zalen van duizendplus bezoekers trok. Zeker in het begin werd het gewenste gemiddelde van vierhonderd bezoekers per avond niet gehaald. In 2011 balanceerde de club op de rand van faillissement. De verbouwing van de drukkerij had te veel geld gekost. Twee jaar na de opening was er een tekort van vier ton. Boswijk, die toen nog de financiën deed, moest dj's met wie hij dezelfde avond werkte vertellen dat hij ze voorlopig niet kon betalen. 'Dan faal je op alle fronten', zegt hij daarover.

Drugsdilemma

De 24-uursvergunning van Trouw brengt verantwoordelijkheden met zich mee, ook op het gebied van drugs, zegt mede-eigenaar Olaf Boswijk. Bij binnenkomst wordt gefouilleerd, maar dat houdt drugs niet buiten de deur. 'Over het algemeen gaat er weinig mis met xtc', legt Boswijk uit. 'Coke kan de sfeer negatief beïnvloeden. Ghb is een totaal andere categorie; een bedreiging voor de clubcultuur en mensenlevens. Maar uiteindelijk hebben we veel meer problemen met mensen die te veel alcohol drinken.' Tijdens het Amsterdam Dance Event vielen drie doden, vermoedelijk door vervuilde xtc. 'In de discussie na ADE mis ik de eigen verantwoordelijkheid van degene die het neemt', zegt Boswijk. 'Als jij drugs wilt gebruiken, ben jij verantwoordelijk voor wat het met je lichaam doet.'

Reorganisatie

Er moesten een reorganisatie en een zomerstop aan te pas komen om orde op zaken te stellen. Het huurcontract dat afliep, werd met twee jaar verlengd. Er werd nog eens twee ton geïnvesteerd, vooral om het restaurant te verbouwen. Vanaf dat moment ging het lopen. Trouw zette de muzikale koers door en plukte daar de vruchten van.

Toch vinden sommigen het een beetje dubbel dat Trouw - nu het einde in zicht is - zo wordt verheerlijkt. In zijn column op de website van het elektronische dansmuziekplatform DJBroadcast schrijft hoofdredacteur Eelco Couvreur over de 'compleet overdreven mythevorming' die momenteel heerst rond de club. 'Ik bedoel dat niet als aanklacht tegen Trouw', zegt Couvreur. 'Maar ik verbaas mij over het publiek - Amsterdammers die dwepen met hun club, terwijl diezelfde club het een aantal jaar geleden heel moeilijk had. Is er eindelijk een club van allure in je stad, dacht ik destijds, neem je verdomme niet de moeite om er een stukje voor te fietsen.'

'Trouw is van jou'

Het publiek heeft een belangrijke, zelfs cruciale rol, zegt Boswijk. 'Trouw is van jou', staat er bovenaan de dertien punten tellende lijst met huisregels, met daarop ook een kledingvoorschrift (wel: uitbundig en eigenzinnig, niet: maatpak en overhemd). 'Maar Trouw moet je ook verdienen.' De beloning die de organisatie soms uitdeelt aan de meest loyale bezoekers, zijn Trouwe Hondenpenningen. Ze zijn bedoeld voor mensen die, volgens de website, 'zo bij Trouw passen dat ze deel uitmaken van wie wij zijn'.

Trouwe Honden kunnen altijd de rij omzeilen en voor een tientje een kaartje kopen, ook als een avond uitverkocht is. En dan zijn er nog Trouwringen, speciale toegangsbewijzen waarmee bezitters altijd gratis naar binnen mogen. Zo probeert de club het gewenste publiek binnen te krijgen. 'Je hebt Bill, die eruitziet als een zwerver', zegt Boswijk. 'Die heeft geen ring of penning, maar loopt altijd gewoon door. En er is een gast die altijd in een witte smoking komt en de hele avond staat te jojoën. Dat soort types maken het publiek diverser.'

Wat hij vooral bedoelt te zeggen: zo'n deurbeleid is nodig om de sfeer op peil te houden. 'Soms stralen mensen in de rij met hun hele hebben en houden uit dat ze vinden dat ze het recht hebben om binnen te komen. Nee, dat hebben ze niet. Dat bepalen wij. Dat is toch het verschil tussen een club en een concertzaal. Mensen moeten zich enerzijds zo vrij mogelijk kunnen voelen, anderzijds moeten ze wel enigszins weten welk huis ze betreden.'

Het rookhok. Beeld Eddo Hartmann

Spontaniteit

Toen het laatste feest online in de voorverkoop ging, waren de kaarten binnen een minuut op. Die voorverkoop probeerde Trouw in januari dit jaar nog af te schaffen, 'om de spontaniteit terug te brengen in het nachtleven.' Door de lange wachtrijen die dat aan de deur opleverde en om bezoekers van ver tegemoet te komen, draaide de organisatie de maatregel in het voorjaar alweer terug.

Andere pogingen om de uitgaansbeleving te vernieuwen pakten beter uit. Een fotoverbod moest ervoor zorgen dat mensen 'meer in het moment' zouden zijn, in plaats van in hun telefoons. En Trouw slaagde er na lang aanhouden in om ook op zondagmiddag mensen de club in te krijgen.

24-uursvergunning

De belangrijkste omslag kwam twee jaar geleden, toen burgemeester Eberhard van der Laan hoogstpersoonlijk op bezoek kwam om Trouws eerste nacht met een 24-uursvergunning in te luiden. Dat was de laatste ontbrekende bouwsteen om nachten met het gevoel van bevrijdende oneindigheid mogelijk te maken. De vergunning zorgt er volgens Boswijk voor dat dansvloermagie niet door de klok de kop wordt ingedrukt. De eerste maanden moest Trouw immers om drie uur dicht, later om vijf, met af en toe een uitzondering naar zeven.

Daar ligt een bepaalde essentie van het nachtleven - niet de zon, maar het energiepeil van het publiek en vervolgens de clubmanager bepaalt wanneer het ochtend wordt. Magie, waar Boswijk het graag over heeft, is in zijn ogen het ongrijpbare, niet te plannen moment dat alles op zijn plek valt: muziek, ruimte, mensen, dj, licht, geluid. 'Dat iedereen het gevoel heeft dat de dansvloer op dat ene moment de gelukkigste plek op aarde is. Die gekke sfeer heb je op de een of andere manier vaak alleen in het verlengde van de nacht.'

Neem de slotminuten van een avond in mei. Een stomdronken Barnt, een jonge Duitse muzikant/dj die eigenlijk Daniel Ansorge heet en twee jaar eerder in Trouw voor het eerst buiten eigen land optrad, strompelde rond zes uur 's ochtends de club binnen. Hij had na zijn optreden in Groningen de nacht daarvoor niet geslapen en baande zich een weg naar de dj booth, waar Âme op dat moment nadacht over de plaat waarmee hij zijn set zou beëindigen.

Barnt had zijn eigen idee bij de laatste plaat. Zwaaiend met een USB-stick dwong hij zijn collega aan de kant om kersvers gecomponeerd eigen werk te laten horen. Het daaropvolgende bombardement van metalige percussie zette de club in lichterlaaie.

En nu?

Waarheen als Trouw gesloten is? Paniek is volstrekt onnodig. Spannende nieuwe plekken schieten als paddestoelen uit de grond, zoals Radion in broedplaats ACTA in Amsterdam-West, Cruquiusgilde aan de Cruquiusweg, De Marktkantine in de Jan van Galenstraat en Warehouse Elementenstraat bij Sloterdijk. Meer genestelde plekken zijn Studio80 aan het Rembrandtplein en OT301 aan de Overtoom. Naar verluidt zijn werknemers van Trouw op zoek naar een onderkomen om iets nieuws te beginnen, maar een geschikte locatie is nog niet gevonden.

De laatste plaat

Het leek soms meer dan waar ook een begrip, die laatste plaat van de nacht. Gerijpte, melancholische pop was dat doorgaans. Enjoy the Silence van Depeche Mode keerde geregeld terug. Toto's Africa. Small Town Boy van Bronski Beat. Of het knuffelige Lovely Day van Bill Withers. Maar aan het eind werd ook de toekomst gevierd. James Holden eindigde in 2010 eens met een tranentrekkend technopopnummer - Trentaseitrenta van het Italiaanse duo Margot - dat pas vorig jaar verkrijgbaar was. De avond met Dixon in december eindigde met een opgewekte Prins Thomas-remix van La Roux.

In het straks lege gebouw komen onder meer studentenwoningen, met op de begane grond horeca en in de kelder misschien een andere club. Wat laat Trouw na? Een gezonde voedingsbodem voor nieuwe dingen, zegt Dimitri Kneppers.

Dat gelooft ook Couvreur van DJBroadcast. 'Trouw is een heel goede club, inderdaad ongeëvenaard binnen Nederland, maar ook niet meer dan dat. Het is mooi zoals het was. Er gaat ook gewoon weer iets nieuws ontstaan in het vacuüm, dat gebeurt altijd.'

Maar eerst moet Trouw de verwachtingen inlossen die een slotweekend met zich meebrengt. Over de laatste plaat denkt Boswijk al drie jaar na. Dat het magie wordt weet hij zeker, maar besloten is er niks. Het moment bepaalt.

Voor de allerlaatste clubnacht in Trouw zijn vanaf zaterdagochtend 9.00 uur kaarten à 25 euro verkrijgbaar aan de deur, Wibautstraat 127. Ook te koop: Het Trouw Boek, dat een overzicht geeft van vijf jaar Trouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.