De laatste getuigen is een prachtig boek - dichter bij het echte leven in de oorlog kun je moeilijk komen

Boek (non-fictie) - De laatste getuigen - Kinderen in de Tweede Wereldoorlog

Voor Katja Korotajeva ruikt de oorlog voor altijd naar seringen en vogelkers. Die bloeiden later dan gewoonlijk, toen de Duitsers op 22 juni 1941 de Sovjet-Unie binnenvielen. Dertien jaar was ze, toen ze met haar moeder uit Minsk moest vluchten voor de oprukkende Duitse troepen langs geblakerde dorpen. Maar de seringen bloeiden als nooit tevoren.

Korotajeva is een van de tientallen inmiddels volwassen oorlogskinderen die aan het woord komen in De laatste getuigen van de Wit-Russische schrijfster Svetlana Alexijevitsj, die in 2015 de Nobelprijs voor de Literatuur kreeg. Net als in haar andere boeken laat Alexijevitsj het verleden herleven in een symfonie van stemmen, maar dit keer zien we de oorlog door de ogen van kinderen. Het resultaat is een boek dat door je ziel snijdt.

Een man herinnert zich hoe hij als jongetje van vijf graag van oorlog droomde. Kort daarna overviel de werkelijkheid hem en zag hij hoe de Duitsers een gevangen genomen Sovjetpiloot bij het dorpshuis opknoopten. Van de ene op de andere dag barst de kinderwereld: vaders en broers verdwijnen naar het front, vaak om nooit meer terug te keren. De honger komt aankloppen ('Er bloeide geen boom meer. We hadden alle bloesemknoppen opgegeten') vergezeld door onvoorstelbare wreedheid.

Een jochie wordt op het laatste moment door partizanen gered, als de Duitsers hem willen ophangen en hij met een strop om zijn nek op een houtblok wordt getild. 'Het laatste dat ik nog weet? De geur van vers hout. Heel sterk', herinnert hij zich als volwassene. Een ander jongetje verbaasde zich erover hoe stil het was toen de inwoners van zijn dorp klaarstonden om te worden gefusilleerd. Maar vooral hoe netjes de Duitsers de grond aanstampten van het massagraf.

De oorlog neemt alles af, vaders, een huis, een moeder, soms zelfs een naam. 'Volgens mij heet ik anders. Ik herinner me vaag dat ik anders heet, maar ik weet niet meer hoe', denkt een meisje bij wie haar moeder is weggehaald, als een vrouw haar met Annetsjka aanspreekt.

Donkere vliegtuigen zaaien dood en verderf, tanks rollen langs, maar in de bewegingen van de legers is Alexijevitsj niet geïnteresseerd. Wel in een jongen van twaalf die midden in de oorlog op zijn kop krijgt van zijn moeder omdat hij een sigaret opsteekt. 'Daar hebben we het na de oorlog wel over', zegt zijn vader.

Een prachtig boek, dichter bij het echte leven in de oorlog kun je moeilijk komen.

De laatste getuigen   - Kinderen in de Tweede Wereldoorlog

non-fictie

Svetlana Alexijevitsj

De Bezige Bij;

256 pagina's; euro 29,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.