Komedie

De laatste dagen van Emma Blank

Observaties van klein Hollands leed

Omdat hij er na Ober geen zin in had opnieuw jaren aan een scenario te sleutelen, besloot Alex van Warmerdam zijn toneelstuk Adel Blank te bewerken tot een film, zoals hij eerder al eens deed met Kleine Teun. Adel werd Emma. In plaats van kamers en deuren is er nu een duinmeertje en een huis, dat speciaal voor de film werd gebouwd in Vogelenzang: zwart met witte kozijnen, amateurschilderijtjes aan de muur.


Verder bleef er vooral veel bij het oude. Emma Blank (gesteven jurken, parelkettingen) is een potentaat die haar familie een slag in de rondte koeioneert. Haar familieleden laten zich de stelselmatige vernederingen, pesterijen, manipulaties en emotionele chantage welgevallen. Omdat ze weten dat de onuitstaanbare dwingeland er spoedig niet meer zal zijn. Dat heeft ze zelf gezegd. Emma Blank is op. Voor de winter is ze dood.



Van Warmerdam – die niet alleen schreef, regisseerde en meespeelt, maar ook de aanstekelijke muziek componeerde (steelgitaar en huilende harmonica), de art direction deed en de filmposter schilderde – neemt ruim de tijd de Blankjes te introduceren. Centraal staat het secreet Emma (Marlies Heuer), om haar heen cirkelen haar ogenschijnlijk gedweeë (ex?) man Haneveld (Gene Bervoets), hun mooie, druistige dochter Gonnie (Eva van de Wijdeven), Emma’s vileine broer Walter (Van Warmerdam zelf), haar zus en rivale Bella (Annet Malherbe) en het zwakbegaafde neefje Meier (Gijs Naber).



Van de Wijdeven is niet zo onschuldig, noch zo uitgekookt als Halina Reijn was in de toneelversie, verder maken de acteurs ware kunststukjes van hun rollen. Met weinig middelen; van psychologische diepgang is geen sprake.



Ze eten, maken ruzie en kruipen bij elkaar in bed – dat is het zo’n beetje. Maar het levert wel de beste scènes op, als langzaam maar zeker duidelijk wordt hoe ver ze stuk voor stuk gaan om hun gedroomde leven realiteit te laten worden. Emma maakt er met graagte gebruik van. ‘Onder je neus wil ik een snor zien’, eist ze zomaar opeens van Haneveld. ‘Zodat je een beetje allure krijgt.’



Maar hoe vermakelijk ze ook zijn, de cartooneske personages, seksuele aberraties, droogkomische observaties van klein Hollands leed, boertige humor en geestige dialogen (‘Ik zie geen ei’, bast Emma bij het ontbijt. ‘Is het Pasen? Moet ik zoeken?’) kunnen het tekort aan dramatische structuur niet verhullen. Als de aap eenmaal uit de mouw is gekomen, begint de film te kabbelen.



Wat volgt zijn herhalingen van zetten. Meer van hetzelfde, maar net iets minder leuk. Onoverkomelijk is het niet, maar na afloop blijft het knagen dat Van Warmerdams ideeën over dienstbaarheid en omgangsvormen, bloedbanden en egoïsme, hebzucht en lage lusten, grote dromen en kleinburgerlijkheid een betere film hadden kunnen opleveren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden