Analyse Kanye West

De kwestie Kanye: wordt de rapper terecht zo afgebrand?

Toenmalig presidentskandidaat Donald Trump met Kanye West in de Trump Tower op 13 december 2016. Beeld Getty Images

Na zijn Twitter-ode aan Trump en vermetele uitspraken over de slavernij werd producer en rapper Kanye West alom voor gek verklaard. Zonde: wie zijn woorden in hun context beschouwt, ziet relevante ideeën over zaken als groepsdruk en vrijheid.

Wie de uitvoerige berichtgeving over de merkwaardige uitspraken van rapper Kanye West de afgelopen weken heeft gevolgd, zal wellicht hebben gedacht: wat voor onzin kraamt die man nu weer uit?

Zijn openlijke liefdesverklaring aan president Donald Trump op Twitter (‘Hij is mijn broeder, ik hou van iedereen’) deed eind april al stof opwaaien. Om zijn woorden kracht bij te zetten, plaatste West een foto van zijn gesigneerde petje met Donald Trumps bekende slogan: Make America Great Again. Met zijn waardering voor Trump joeg hij progressief Amerika op de kast.

Maar zijn uitspraak over slavernij tijdens een interview met online amusementsmedium TMZ (‘Als je hoort over 400 jaar slavernij... 400 jaar?! Dat klinkt mij in de oren als een keuze’), enkele dagen na zijn tweets over Trump, sloeg pas echt in als een bom. De eeuwen durende slavernij was een kéúze? Hier raakte West aan een van de meest beladen onderwerpen in de Verenigde staten  en dat werd hem niet in dank afgenomen.

Het fragment werd massaal gedeeld op Twitter en besproken in opiniestukken. Zelfs Ta-Nehesi Coates, journalist van tijdschrift The Atlantic en een invloedrijk opiniemaker, mengde zich in de verhitte discussie met een lang, bijtend essay waarin hij Kanye verweet als zwarte beroemdheid ‘witte vrijheid’ na te streven en, net als wijlen Michael Jackson, te worstelen met zijn donkere huidskleur.

Een van Kanye Wests tweets over president Donald Trump.

Wie slechts fragmenten uit het TMZ-interview ziet en alleen tweets zonder context leest, zal inderdaad tot de conclusie komen dat Kanye West zijn verstand heeft verloren. Maar de werkelijkheid is iets complexer.

Het begon zo veelbelovend toen West op 14 april weer op Twitter verscheen, na een jaar afwezigheid die was gevolgd op een ziekenhuisopname wegens uitputting en medicijnverslaving. West leek de rust zelve: hij kondigde een nieuw album aan, deelde wat plaatjes van moodboards en twitterde een serie persoonlijke inzichten met betrekking tot de vrijheid van denken, de gedachtepolitie en liefde − niet allemaal even origineel, maar wel tot nadenken stemmend. ‘Mensen demoniseren anderen om vervolgens iedereen die iets positiefs ziet in de gedemoniseerden ook te demoniseren’, twitterde hij bijvoorbeeld. ‘Praktiseer pure liefde.’ En iets luchtiger, maar niet minder waarachtig: ‘Je kunt alles zeggen zolang je er maar de juiste emoticon bij gebruikt.’

Er werd echter al gauw een karikatuur van Kanye West gemaakt. Op sociale media dreven mensen de spot met hem, zeker na zijn tweets over Trump en liefde. Entertainmentsites noemden zijn gedrag labiel – een aanname die zijn echtgenote Kim Kardashian te ver ging. Op Twitter haalde ze fel uit naar critici van West. ‘Omdat zijn ideeën van de jouwe afwijken moet opeens de gekte-kaart getrokken worden? Dit is oneerlijk.’ 

Kanye West is niet de grootste denker van deze tijd, maar het frame is inderdaad vals. En hoe warrig en ondoordacht hij zich misschien ook uitdrukt, zijn ideeën over de gedachtepolitie, autonomie en de kracht van vergeving snijden wel degelijk hout. Althans, ze zijn minstens de moeite van nadere lezing waard.

Kanye Wests twitter-profielplaatje.

Interessant in dat licht is de uitwisseling tussen Kanye West en zanger en goede vriend John Legend over de Trump-tweets van West. Op Twitter deelde West een sms van Legend waarin de laatste de hoop uitspreekt dat West zijn houding ten aanzien van Trump heroverweegt. Legend wijst West ook op diens loyale fanbase, die hij zou krenken met zijn uitspraken over de president. Direct onder die vermaning is ook de reactie van West te lezen: ‘Ik hou van je, John, en ik waardeer je gedachten. Maar mijn fans en nalatenschap erbij halen is een op angst gebaseerde tactiek, ingezet om mijn vrije denken te manipuleren.’

In een volgende tweet deelde West nog een sms van Legend: ‘Denk vrij. Maar denk ook met empathie en context. Je woorden en acties hebben gevolgen. Veel liefde.’ En: ‘Nu je toch smsjes aan het publiceren bent, wil ik graag daar graag aan toevoegen dat mijn nieuwe single uit is.’

Brabbeltaal
Tussen zijn twitter-rants door lanceerde Kanye West de afgelopen weken twee nieuwe nummers, Ye vs. The People en Lift Yourself, waarvan de lyrics brabbeltaal zijn als ‘Poopy-di scoop / Scoop-diddy-whoop’. De tracks maken waarschijnlijk deel uit van twee albums die hij in juni zegt te zullen presenteren. Een solo­album dat Love Everyone zou gaan heten en een samenwerkingsproject met rapper Kid Cudi met de titel Kids See Ghosts, dat een week later uit moet komen.

Voor beide standpunten valt iets te zeggen – al is het standpunt van Kanye West gewaagder. Want is het niet inderdaad zo dat ook aan progressieve zijde emotionele chantage wordt ingezet om de rijen te sluiten en doof te blijven voor andere meningen?

Neem de slavernij-uitspraak tijdens het TMZ-interview, waarmee West naar eigen zeggen het belang van emancipatie en het gevaar van een slaafse geest wilde illustreren. Op sociale media ging dagenlang een filmpje viraal, waarin twee losse fragmenten uit het interview aan elkaar zijn geplakt. In het ene fragment doet West de uitspraak over slavernij af als een ‘keuze’. In het tweede fragment trekt een TMZ-medewerker, Van Lathan, van leer tegen de rapper. Lathan benadrukt dat West inderdaad recht heeft op zijn eigen mening. ‘Maar er zijn feiten en er zijn reële gevolgen van alles wat je zojuist hebt gezegd. En terwijl jij een leven kunt leiden dat jij als artiest en genie hebt verdiend met je muziek, hebben sommigen van ons te maken met levensechte dreigingen en marginalisering ten gevolge van 400 jaar slavernij, waarover jij zojuist zei dat het een keuze is.’

Lathans bevlogen hartekreet werd overladen met lof, en terecht. Dat de trans-Atlantische slavernij een wrede en ontwrichtende invloed heeft, is evident. Wat we echter niet zien in het verkorte filmpje, is de zelfcorrectie die West direct na zijn gewraakte uitspraak toepast: ‘Ik wil het eigenlijk liever mentale gevangenschap noemen.’ Wat we ook niet in het filmpje zien, is hoe West na de repliek van Lathan naar hem toe loopt en spijt betuigt voor het krenken van zijn gevoelens.

Door de slavernij-uitspraak van West en de reactie van Lathan te isoleren, wordt de suggestie gewekt van twee mannen die in de loopgraven staan: de één een slecht geïnformeerde, wauwelende krankzinnige die aan de verkeerde kant van de geschiedenis staat en de ander een realist die een verbaal pak rammel uitdeelt. Niets is minder waar. Het gesprek tussen West en Lathan was in feite een waardevol voorbeeld van een fel, maar open gesprek waarin ruimte is voor het inbrengen en het bekritiseren van een afwijkende visie – en dat in een tijd waarin elkaar de vliegen afvangen in het publieke debat de norm is.

President Donald Trumps reactie op Kanye's tweet.

Luisterde je aandachtig naar de rapper tijdens het TMZ-interview, dan hoorde je hem zeer behartenswaardige zaken bepleiten, zoals het belang van compassie voor je veronderstelde vijanden. In een emotioneel betoog vertelde West dat hij spijt had van zijn harde aanval op toenmalig president George W. Bush in 2005. In dat jaar werd de stad New Orleans getroffen door de orkaan Katrina, die het leven kostte aan 1.245 mensen, merendeels Afro-Amerikanen. Overheidshulp voor de zwarte bevolking van New Orleans kwam traag op gang. Kanye West verweet president Bush destijds in niet mis te verstane bewoording dat hij niets om Afro-Amerikaanse levens zou geven. Volgens West werd hij in de jaren daarop door zijn omgeving geadviseerd om geen excuses aan te bieden. ‘Maar toen ik onlangs zag hoe George Bush zijn vader George senior in een rolstoel duwde, nadat senior net zijn vrouw had verloren… heb je enig idee hoe graag ik naar George Bush wilde gaan om sorry te zeggen en hem te vertellen dat ik die uitspraak destijds deed omdat ik me gekwetst voelde?’

Kanye's tweet over zijn door president Trump gesigneerde MAGA-pet.

De grote vraag is nu of de recente uitspraken van Kanye West slechts onderdeel zijn van een marketingstrategie, een theorie die momenteel druk wordt besproken op sociale media. Het zou kunnen. Maar ook als blijkt dat West iedereen voor de gek heeft gehouden met performancekunst, of slechts ten dele een punt heeft: hij stelt urgente onderwerpen aan de kaak, zoals groepsdruk en compassie, en heeft daarmee iets beet wat anderen kennelijk doet zweten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.