De krant moet geen omroepje spelen

Sinds PCM voor meer dan de helft in handen van een investeringsmaatschappij is gekomen, vindt de top kranten minder belangrijk, meent Bastiaan Bommeljé....

De plannen van PCM (uitgever van de Volkskrant) om een commerciëletv-zender voor 'kwaliteitsprogramma's' op te zetten (voorpagina, 21november), zijn tamelijk onbekookt en misschien enigszins verontrustend.Ze mogen passen in een strategie van verbreding van het concern, maar zehebben blijkbaar ook veel te maken met de opvatting vanPCM-bestuursvoorzitter Theo Bouwman dat 'het voortbestaan van de gedruktemedia', en in het bijzonder kranten, 'op het spel staat', zoals hij op16 november in Den Haag betoogde. Sterker nog, hij zei 'dat het zeer devraag is of PCM en andere uitgevers het redden' als ze geen tv-zendersmogen exploiteren.

Dit alarmistische geluid is behoorlijk zonderling (om niet te zeggenhilarisch), maar geenszins uniek. Enkele dagen na Bouwman vergeleek PeterVandermeersch, hoofdredacteur van het Belgische dagblad De Standaard,tijdens zijn Machiavelli-lezing de Nederlandse krantenconcerns metdinosaurussen die op 'uitsterven' staan als ze het roer niet radicaalomgooien (Forum, 23 november).

De werkelijkheid is - zoals zo vaak - veel minder spectaculair. Ondanksde woordkeus van Bouwman staat PCM niet echt op uitsterven. Het concernheeft meer dan eenderde van de markt van algemene boeken en drieëneenhalfvan de vijf landelijke dagbladen in handen. Bij een omzet van circa 640miljoen euro is er een bruto bedrijfsresultaat van 59 miljoen euro en eennettoresultaat van 10miljoen euro, ofwel 1,5 procent. Dat is nietgrandioos, maar het is slechter geweest en de magere resultaten komen nietdoordat PCM geen omroepje mag spelen van de mediawet. Ze komen misschienwel doordat PCM gebukt gaat onder management-aspiraties die helemaal nietpassen bij de kranten- en boekenbranche.

Verontrustend is misschien het aplomb waarmee een tv-zender wordtgepresenteerd als noodzakelijk voor het bedrijf. Met hetzelfde aplomb werdin 2000 gezegd dat een zelfstandige Internetpoot de toekomst van hetconcern zou zijn. Helaas moesten PCM Interactieve Media (PIM) engerelateerde internetactiviteiten binnen anderhalf jaar wordengeliquideerd, waardoor zeventig miljoen gulden verdampte en miljoenen nodigwaren voor de afwikkeling.

Het is waar dat ook in de VS krantenconcerns tv-zenders bezitten, maardaar gaat het om een andere tv-cultuur en een andere schaal. Bovendien iseen groot deel van de televisie-activiteiten gericht op debreedbandmogelijkheden van internet.

Onlangs merkte Bouwman in een interview met Planet.nl daarentegen op dat'via internet geen substantiële winsten voor kranten zijn te behalen'.Blijkbaar denkt hij wel dat een eigen tv-zender een substantiële aanwinstis voor PCM, ondanks de worsteling van de publieke omroep om kijkers enadverteerders te binden.

Op de achtergrond spelen hierbij de gevolgen van de door de vorigePCM-topman Cees Smaling geleide bedrijfsexpansie en de beoogde beursgangom die te financieren. In plaats van de bescheiden structuur met eenmeerderheidsbelang van de Stichting Het Parool (die met 57,4 procent vande aandelen beursgang tegenhield), moesten er 'mogelijkheden' geschapenworden met risicokapitaal. Als gevolg hiervan is het bedrijf nu voor52procent in handen van de Britse investeerder Apax. Dit betekent dat PCMin de greep van een hoge rendementsdwang is gekomen en onder dat juk steedsvan investeerder naar investeerder zal hoppen.

Wat betreft de beursgang is de PCM-top misschien beneveld geraakt doorirreële verwachtingen inzake de rendementen die met kranten en boekenkunnen worden behaald. Hoewel een aantal kranten (zoals de Volkskrant enNRC Handelsblad volgens eigen zeggen; openbare gegevens ontbreken) opzichzelf nog altijd behoorlijke winsten behalen, is PCM - ook met tv-zender- een te beperkt bedrijf om naar de beurs te gaan. Het concern is voordriekwart afhankelijk van de kranten, die weer voor de helft afhankelijkzijn van advertentie-inkomsten. Dat maakt PCM erg conjunctuurgevoelig. Dateen groot deel van de overige inkomsten moeten komen van de boekendivisiebiedt ook al weinig soelaas. De verkoop van algemene boeken stagneert ende rendementen in de boekenbranche zijn bescheiden, in elk geval veel lagerdan op de beursvloer wenselijk wordt geacht.

Vooral de toon waarop Bouwman de tv-plannen lanceerde, doet wederomvermoeden dat de PCM-top niet erg van kranten houdt. Voordat hij ervanrepte dat het voortbestaan van de kranten 'op het spel staat', was er in2000 al het pessimisme van PIM-directeur Van Dijk over de toekomst vanpapieren kranten. 'Trouw is wel een heel sterk merk', zei hij, 'maar devraag is of je voor 110 duizend abonnees de krant kan blijven distribueren.'En toen moest het harteloze afscheid van Het Parool nog komen, om maar tezwijgen van de slecht voorbereide en catastrofaal uitgepakte fusie van hetAD en de regionale kranten.

Het is misschien niet gemakkelijk voor alle kranten om thans tefloreren. Anderzijds is er ook geen reden voor de alarmistische somberheidvan Bouwman, noch voor een capitulatie voor de paradigmaverandering dieVandermeersch meent waar te nemen in de wereld van de nieuwsvoorziening.Hoewel de Volkskrant de afgelopen zes jaar de oplage met vijftigduizendexemplaren zag dalen, zijn de huidige driehonderduizend exemplaren helemaalniet rampzalig, en datzelfde geldt voor de NRC, die het afgelopen jaar deoplage met elfduizend zag dalen naar 250duizend. Dit zijn oplagen waar mennog geen tien jaar geleden mee in de zevende hemel was (ter vergelijk: LeMonde en de Frankfurter Allgemeine Zeitung hebben een oplage van ca.350duizend). Met ongeveer 65 van de 100 huishoudens die een krant krijgen,is Nederland geen heel slechte markt om krantenuitgever te zijn.

Natuurlijk kampen kranten met problemen: deserterende lezers,terughoudende adverteerders en stijgende bezorgkosten. Maar anderzijdskampen lezers inmiddels ook met problemen: het lage niveau van dejournalistieke opleidingen dat in de kolommen doorsijpelt, merkbaar mindereindredactie, te veel katernen, laat staan om te vullen met relevantejournalistiek, en de obsessie met het bereiken van jongeren die blijkbaarin het gehele PCM-concern van hoog tot laag woekert. Het valt zeer tebetwijfelen of de remedie voor de kwalen ligt in het maken van kranten 'diede lezer wil', zoals Vandermeersch aanbeveelt. Het valt - ook gezien debescheiden reserves van PCM - ook te betwijfelen of de remedie isinvesteren in een 'zender voor kwaliteits-tv', waarvan Bouwman oponduidelijke gronden is overtuigd. Het is misschien verstandiger voor eenkrantenconcern te investeren in de kwaliteit van de krantenredacties. Wantnog voordat de 'kwaliteits-tv' er is, rijst voor de geplaagde lezer steedsvaker de vraag: over welke kwaliteit heeft PCM het eigenlijk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden