Podcastrecensie De wereld van Jan de Man

De kracht van De Wereld van Jan de Man schuilt niet in sensatie

Beeld Jan de Man podcast

Als ze dit gesprek een paar jaar eerder hadden gevoerd, zegt ex-drugscrimineel ‘Jan de Man’ tegen podcastmaker Romanee Rodriguez, had hij wel wat voorzorgsmaatregelen genomen. Hij had dan bijvoorbeeld even uitgezocht waar haar kinderen op school zaten, gewoon om zeker te weten dat er niets in de podcast kwam waarmee hij het niet eens was. Maar Jan de Man (een pseudoniem) is uit het criminele circuit gestapt, en dus zal hij Rodriguez blind moeten vertrouwen tijdens het maken van De wereld van Jan de Man.

Rodriguez maakte deze vijfdelige serie voor Het Zuidelijk Toneel, in het kader van het project De achterkant van... Vele uren lang sprak ze met Jan, wiens kant van het gesprek voor de veiligheid opnieuw is ingesproken door een acteur. Dat de luisteraar Jans eigen stem niet te horen krijgt hindert niet, want de acteur doet het verbluffend naturel.

Als jongetje wilde hij militair worden, vertelt Jan, het liefst bij de Amerikaanse Navy Seals. Hij wilde een held zijn, stoer, vrij en ongebonden. Maar in het Brabantse dorp waar hij opgroeide, voelde het alsof hij alleen kon kiezen tussen een geestdodende baan in een magazijn of een fabriek, of voor een bestaan als ‘vrije jongen’. Via allerlei illegale handeltjes werd Jan uiteindelijk een zware crimineel, al moet hij zelf een beetje lachen om die benaming. ‘Het is geen woord dat we voor onszelf gebruiken, nee. Zo van: hé crimineel, hoe is het nou?’

Over zijn precieze werk en zijn lidmaatschap van een niet nader genoemde motorclub kan Jan vanwege het risico herkend te worden niet uitgebreid vertellen. De nieuwsgierigheid wordt geprikkeld wanneer hij vertelt dat hij betrokken was bij een roekeloze ‘cowboyactie’, maar de luisteraar moet het met die omschrijving doen.

Dat is niet erg, want de kracht van de podcast schuilt niet in sensatie. Het is een kijkje in de belevingswereld van iemand over wie je normaal gesproken alleen in het nieuws hoort. Een tijd geleden raakte hij psychisch flink in de knoop, vertelt Jan. Mede daarom brak hij met het criminele circuit, maar het kost hem jaren later nog steeds de grootste moeite om ‘aan deze kant’ van de maatschappij te blijven. Zijn status is hij kwijt, hij heeft geen vrienden meer, wordt scheef aangekeken en niemand wil hem aannemen met ‘een gat in zijn cv van hier tot Tokio’. Daarnaast kampt hij met schuldgevoelens tegenover de mensen die hij pijn heeft gedaan. 

De gesprekken zijn zoekend, wat onhandig. Rodriguez is geen gelikte interviewer, en lijkt op een bijna naïeve manier te zeggen wat er in haar opkomt. Dat is niet storend, maar heeft juist een ontwapenend effect. Ontroerend is het als zij vertelt over haar eigen depressie, en Jan zich daardoor ook bloot durft te geven.

Toch vraag je je als luisteraar steeds af of ze Jan niet iets te veel vertrouwt. Hij zegt immers dat hij moeite heeft problemen zonder geweld op te lossen (‘die persoon slaapt nog steeds in mij’). Voor het evenwicht laat Rodriguez ook een gezin aan het woord dat is getroffen door drugscriminaliteit, en een politierechercheur die sceptisch is over Jans motieven. Moet je iemand met zo’n extreem verleden altijd blijven wantrouwen, of verdient ook hij een tweede kans? Het oordeel is aan de luisteraar.

De wereld van Jan de Man 

★★★★☆

Door Romanee Rodriguez, voor Het Zuidelijk Toneel 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden