Reportage

De kracht van de eenvoud

Tegen het einde van het filmfestival in Cannes sturen de Lage Landen hun gelauwerde filmmakers: Oscarwinnaar Michael Dudok de Wit en de Waalse filmbroers Dardenne, die al twee Palmen wonnen. Ze betoveren, ontroeren en overtuigen.

Uit de animatiefilm The Red Turtle van Michael Dudok de Wit.

Let op het bamboe. Preciezer: let op de wortels van het bamboe. Zo luidde een van de adviezen van de Japanse studiobazen aan illustrator en regisseur Michael Dudok de Wit (58). 'Er zat niet genoeg wortel aan. Echt bamboe zag er nét even anders uit. Ook over de kleren van de personages hebben we gesproken: hoe veel of weinig huid toon je?'

Debuut

Woensdag ging Dudok de Wits animatiespeelfilmdebuut The Red Turtle in wereldpremière in Cannes, in het programmaonderdeel Un Certain Regard. Een film over een drenkeling die aanspoelt op een onbewoond eiland en wil ontsnappen aan de eenzaamheid. Zonder dialoog en realistisch getekend, vol adembenemende scènes in de natuur; van ontmoetingen met koppige reuzenschilpadden tot een verwoestende tsunami. Gaandeweg gaan waan en werkelijkheid in elkaar over: de man doodt een dier, waaruit een vrouw tevoorschijn komt, als in een mythe.

'Het is een meditatieve en poëtische film, waarin ik de traditionele verhaalstructuur omzeil, maar het is wel een toegankelijke film', zegt de in Abcoude geboren Nederlandse illustrator, die als eerste westerling ooit werd verzocht een speelfilm te maken voor de Japanse animatiestudio Ghibli. Onder de hoede van de 80-jarige Isao Takahata (Oscarnominatie The Tale of the Princess Kaguya, 2015), de animator die de studio dertig jaar geleden oprichtte met zijn inmiddels gepensioneerde, 75-jarige collega Hayao Miyazaki (Oscar voor Spirited Away, 2003).

Heiligen zijn het in de wereld van animatie. 'Waarom ik?', was de eerste reactie van Dudok de Wit toen ze hem vroegen. De Japanners bleken groot fan van zijn korte werk. Father and Daughter, zijn in 2001 met een Oscar bekroonde animatiefilm waarin een vrouw in oer-Hollands polderlandschap naar haar afwezige vader verlangt, noemden ze een zeer Japanse film. Het zit 'm in de eenvoud, vermoedelijk. En in Dudok de Wits wijze van vertellen: niet enkel lineair, maar ook cyclisch. 'Michael bezit een niet-christelijke kijk op leven en dood', liet Takahata optekenen in de persmap.

Legertje aan animatiekunstenaars

Maar dit eerdere filmpje duurde slechts achtenhalve minuut en was daarmee tot dan toe de langste film van Dudok de Wit, die naast zijn animatiewerk ook commercials maakt. 'Je zou veronderstellen dat The Red Turtle, die tien keer zo lang duurt, dan ook tien keer zo veel werk kost', zegt de Nederlander. 'Maar dat is niet zo. Het is véél zwaarder. Tachtig minuten vraagt een ander ontwerp, met meer expressie en meer complexe organische bewegingen van de karakters.'

Voor het eerst in zijn carrière moest hij een klein legertje aan animatiekunstenaars laten aanrukken, die aan de slag konden met zijn omgevings-design en tekeningen. Onder anderen animatiekunstenaar Bob Wolkers prijkt op de aftiteling, zoon van Jan. 'Hij is, naast ikzelf, de enige Nederlander. Er werkten een paar Belgen mee. Zeg twaalf animatoren voor de karakters en een stuk of zestien voor de special effects. Al met al dertig. Voor mij veel, maar piepklein vergeleken bij zo'n Californische animatiefilm.'

Dudok de Wit, die al sinds zijn 20ste in Londen woont en werkt, was helemaal niet van plan een speelfilm te maken. Hij had ze wel gezien, de bevriende Britse collega's die naar Hollywood werden gelokt met prachtige plannen en beloftes, maar zich aldaar snel geketend zagen door allerlei vertel- en tekenconventies. In Japan, bij Ghibli, lieten ze de Nederlander zo veel mogelijk vrij. 'De regisseur bepaalt', zegt Takahata. 'Zo hoort dat.' Pas toen Dudok de Wit aangaf best open te staan voor ideeën en suggesties, volgden voorzichtig wat detailopmerkingen, zoals over dat bamboe.

De Nederlander, die meedingt naar de Caméra d'Or voor beste debuut, trok tien dagen op met lokale eilanders op de Seychellen, in een minder toeristisch gebied. 'Het was me niet te doen om overlevingstechnieken - daar zijn al veel films over. Ik wilde vooral de omgeving in me opnemen.'

Herstel

Tegelijk met Dudok de Wit arriveerden ook de Belgen in Cannes. De Waalse broers Jean-Pierre (65) en Luc (62) Dardenne. Tweevoudig Palmwinnaars (Rosetta, L'enfant), dé routiniers op de rode loper tijdens deze 69ste festivaleditie. Met een hecht oeuvre zonder ook maar één misser. Hun competitiefilm La fille inconnue past er precies in: we zijn weer in de provincie Luik, waar mensen zich moeizaam staande houden aan de onderkant van de samenleving. Nu volgen we huisarts Jenny (Adèle Haenel), die niet opendoet als laat 's avonds iemand aanbelt. De dag erna hoort ze dat een onbekende Afrikaanse vrouw dood is gevonden. Op zoek naar haar identiteit raakt ze in conflict met zowel patiënten als ongure types.

Ook deze Dardennes is weer feilloos geacteerd en naturel in beeld gebracht. Een drama zonder opsmuk, over schuld en verantwoordelijkheid. 'Maar zonder boodschap', waarschuwt Luc Dardenne op de persconferentie. 'We zeggen niet dat iedereen zo moet handelen zoals Jenny.'

'We wilden een film maken over iemand die iets probeert te herstellen', vult Jean-Pierre aan. 'Iemand die repareert. Dat is wat een arts doet.'

The Red Turtle gaat 20/6 in Eye Amsterdam in première in aanwezigheid van Michael Dudok de Wit.

Transgenderhond

Met Marvin, de bulldog uit Paterson, is een grote favoriet opgestaan voor de Palm Dog, de jaarlijkse ludieke prijs voor de best acterende hond te Cannes. Daar de hond is kwestie - echte naam Nellie - al is overleden, zal de prijs dan voor het eerst postuum worden toegekend. Ook de seksewisseling tussen filmhond (mannetje) en vertolker (teefje) viel op. 'Het is een transgenderrol', zei regisseur Jim Jarmusch erover tijdens de persconferentie van zijn komedie, die goed viel bij de critici.

Kwetsbaarheid en veerkracht

'We wilden vooral de gevoeligheid van de kindertijd benadrukken', zei de gevierde Franse filmmaakster Céline Sciamma (Girlhood) bescheiden, alsof men zojuist iets volkomen vanzelfsprekends had gezien. Waar alle in animatiefilm geïnteresseerde ogen zich woensdagmiddag in Cannes richtten op The Red Turtle van de Nederlandse animator Michael Dudok de Wit, ging eerder deze week met Ma vie de courgette ook al een uitzonderlijke animatiefilm in wereldpremière.

Onder luid applaus betraden de in Zwitserland geboren regisseur Claude Barras (43) en zijn scenariste Sciamma (35) het podium voor een gesprek met het publiek. Ma vie de courgette is een stopmotion-animatiefilm over een jongen (10) met blauw haar, bijnaam Courgette, die per ongeluk zijn alcoholistische moeder doodt door het luik van zijn zolderkamer dicht te slaan als ze dreigend naar boven komt.

Hij belandt in een tehuis vol leeftijdsgenootjes, die allen emotioneel beschadigd zijn, maar ook over veel veerkracht beschikken. In een rake scène dansen ze tijdens een uitje in de bergen met hun begeleiders allemaal op hun eigen charmante manier op de hit Eisbär van Grauzone, mét stroboscoopverlichting.

Terwijl ze sinds haar eigen regiedebuut Naissance des pieuvres (2007, ze was toen 27) lovende kritieken oogst en het fraaie puberliefdesdrama Quand on a 17 ans (waarvoor ze het scenario schreef) nog volop in de Nederlandse filmhuizen draait, bevestigt Sciamma in Cannes opnieuw haar kunde wat betreft het oproepen van gedetailleerde en ogenschijnlijk achteloos overtuigende kinderwerelden.

Ze baseerde haar scenario op de voor volwassenen bedoelde roman Autobiographie d'une Courgette van Gilles Paris uit 2001, maar maakt met subtiel toegevoegde accenten dat het verhaal ondanks zijn zware thematiek ook voor kinderen behapbaar blijft. Dat werkt perfect. Regisseur Barras onderstreepte Sciamma's specialistenstatus: 'Niemand anders dan Céline kon mijn film zo tot leven wekken.'

Door: Berend Jan Bockting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden