ProfielLupita Nyong’o

De kracht van actrice Lupita Nyong’o weerspiegeld in vier scènes

Zelfs als Lupita Nyong’o slachtoffers speelt, zoals in Little Monsters, blijft ze sterk. Waar komt de kracht van die actrice - de eerste zwarte Afrikaan die een acteer-oscar won - vandaan? Nyong’o in vier scènes. 

Lupita Nyong'oBeeld Hollandse Hoogte / Redux Pictures

Scène 1 

12 Years A Slave (2013) - ‘All I aks is end my life’ 

Plaats: Slavenverblijf in Louisiana

Beeld: Nacht. Nyong’o zit aan de rand van het bed van hoofdrolspeler Chiwetel Ejiofor

Scène: De verkrachte, mishandelde en vernederde slavin Patsey heeft een verzoek aan slaaf Solomon Northup. Of hij haar wil doden, vraagt ze hem poeslief. Hij weigert. Zij fleemt, smeekt, huilt. Woede, verdriet, wanhoop – alles valt af te lezen van Nyong’o’s gezicht, en dat in een krappe twee minuten tijd.

Daar was ze opeens: Lupita Nyong’o, een 30-jarig acteerkanon dat een onvergetelijke indruk maakte in de indrukwekkende film 12 Years a Slave. Zeker na deze scène kon niemand meer om haar heen.  

Misschien speelt ze wel het meest complexe personage van de film: Patsey groeide als slaaf op op de plantage en leerde te overleven door de plantagehouder te pleasen, op alle mogelijke manieren. Haar kwetsbaarheid verstopt ze onder een air van superioriteit – tot bovenstaande uitbarsting.   

Regisseur Steve McQueen vond Nyong’o, kersvers van de acteeropleiding van Yale, dankzij de eerste auditietape die ze ooit maakte. Hij was er ondersteboven van. Die vrouw is een ontdekking, wist hij meteen.

Nyong’o las in het boek van Solomon Northup dat Patsey ‘een air van verhevenheid heeft die noch de zweep, noch het werk kon breken’ en nam dat als leidraad. ‘Een vrouw die door haar pijn heen knokt, er nooit in zwelgt’, zei ze in tijdschrift Rolling Stone. ‘Zelfs niet als ze smeekt om te sterven.’ 

En daarmee vond Nyong’o, die met haar filmdebuut meteen een Oscar won voor beste vrouwelijke bijrol, wat haar van nature het beste lijkt te passen. Misschien door haar kaak, die iets naar voren staat en haar meteen iets vastberadens geeft. Misschien is het haar persoonlijkheid. Maar in alle rollen die volgden schemert onmiskenbaar een soortgelijke onverzettelijkheid door. 

Scène 2

Black Panther (2018). ‘You have ruined my mission’

Plaats: Een Afrikaans bos

Beeld: Zwaarbewapende mensenhandelaren bewaken een groep angstige vrouwen

Scène: Als superheld Black Panther opduikt om de vrouwen te redden, bedenkt Nakia (Nyong’o) zich geen seconde. De undercover-agente gaat zonder bescherming, zonder wapen, zonder superkracht, mét hoofddoek de mensenhandelaren onverschrokken te lijf. 

Na haar overdonderende debuut in 12 Years a Slave had Nyong’o carrière kunnen maken in emotionele, zware drama’s. Wat ze koos: Star Wars, horrorfilm Us, en superheldenfilm Black Panther – de eerste met een volledige zwarte cast, die zich afspeelt in een fictieve Afrikaanse staat die technologisch gezien superieur is aan het Westen. ‘Het was zo verfrissend om een Afrikaans verhaal te lezen, dat geen moment ging over hoe moeilijk het is om Afrikaan te zijn’, vertelde ze website The Wrap. Haar Nakia is een van de coolste, trotste en krachtigste zwarte vrouwen die in zo’n film voor een groot publiek te zien is.

Het is een bepaald soort publieksfilms waar Nyong’o in opduikt: films die iets in beweging willen brengen. Ze hecht daar belang aan omdat ze uit een politieke familie komt. Ze is Keniaanse maar groeide op in Mexico omdat haar vader (inmiddels gerenommeerd politicus) politiek vluchteling was – haar oom werd vermoord. ‘Mijn vader vocht voor waar hij in geloofde’, vertelde ze Vanity Fair. ‘Ik denk dat ik daarom zo diep geloof dat er dingen zijn die de moeite waard zijn om te veranderen – je leeft deels om de wereld te transformeren tot een wereld waarin je wilt leven.’

Daarbij is ze zich goed bewust dat ze voor veel zwarte meisjes een van de weinige rolmodellen is. Het maakt haar uitgesproken. Toen voor een cover van de Grazia haar kroeshaar digitaal werd verwijderd, schreef ze een fel statement, bijvoorbeeld. En deze maand verschijnt haar eerste kinderboek, Sulwe, over een meisje dat gepest wordt omdat haar huid ‘de kleur heeft van de nacht’. Zelf bad ze elke nacht tot God voor een lichtere huidskleur, vertelde ze bij de Tonight Show, en ze schreef het boek om meisjes zoals zij was meer zelfvertrouwen te geven. 

Scène 3

Us (2019) – ‘Once upon a time…’

Plaats: Het knusse vakantiehuis van de familie Wilson

Beeld: De doodsbange familie Wilson zit tegenover hun tot dan toe stilzwijgende vier dubbelgangers, gekleed in rode overalls. Nyong’o speelt zowel moeder Adeleide als de kwaadaardige Red.

Scène: Het is het eerste moment dat Red haar mond open doet. ‘Once. Upon. A. Time’, begint Nyong’o, schrapend en slikkend, aan een angstaanjagende monoloog.

‘Een stem als een kaasrasp’. Zo omschreef The New York Times de stem die Nyong’o gebruikt als Red. Niet dat zij zomaar ‘een eng stemmetje’ bedacht. Ze baseerde het op de aandoening spasmodische dysfonie, waarbij de patiënt niet meer goed kan praten door emotioneel of fysiek trauma. Zinnen blijven steken, woorden klinken geknepen. En die keuze klopt fantastisch bij het monsterlijke personage, die in bovenstaande scène met krakende stem een traumatisch verleden uit de doeken doet. 

Oké, de mensen die daadwerkelijk aan de aandoening waren er niet zo blij mee dat hun stem werd neergezet als doodeng, maar dit is kenmerkend voor Nyong’o’s voorbereiding. Haar research is grondig en breed, zodat ze haar personages volledig wil kunnen doorgronden. ‘Ze stelde allemaal vragen over de personages waar ik geen antwoord op had’, aldus regisseur Jordan Peele. ‘Terwijl ik ze als geen ander kende.’ 

Door haar groteske bewegingen en haar griezelige stem is het verleidelijk om in Us alleen naar Nyong’o te kijken als Red. Maar ze maakt ook van moeder Adeleide een opmerkelijke horrorheldin: een die empathie heeft voor haar monster en precies daar kracht uit put.

Scène 4 

Little Monsters (2019). ‘Daddy McGiggles needs a hug!’

Plaats: souvenirwinkel van knuffelboerderij Pleasant Ville Farm

Beeld: Een kleuterklas kijkt bang naar de zombies die buiten tegen de ramen staan te bloeden. Een angstige kindertelevisiester staat aan de andere kant van de ruimte, en schreeuwt dat ze ‘allemaal zullen sterven’.

Scène: ‘Hij heeft een knuffel nodig!’ Juf Caroline (Nyong’o) omarmt de man en zet tegelijkertijd een gebroken fles tegen zijn zij. Hij moet zijn gedrag aanpassen, anders gaat hij eraan, sist ze hem toe. Dan, bijna in een beweging, draait ze zich om, lacht vrolijk naar de kleutertjes en steekt twee duimen de lucht in. 

Het is bijna surrealistisch om Nyong’o te zien in Little Monsters. Ze speelt miss Caroline, een beeldschone, immer blije vrouw die in jarenvijftigjurkjes ronddartelt en liedjes van Taylor Swift speelt op de ukelele. Is dit die koninklijke vrouw uit 12 Years A Slave? Die actieheld uit Black Panther? Die onverzettelijke moeder uit Us? Uiteraard. En het is deze scène die laat zien wat de kijker dan allang instinctief aanvoelt – in welke vorm ze ook opduikt, je kunt Nyong’o maar beter niet onderschatten. Alleen al omdat ze geen simpel slachtoffer zou kunnen spelen, al zou ze het zou het willen. Aan de andere kant: met Nyong’o weet je het nooit.

Van acterende koeien tot duurzame kleding en van betoverende fotografie tot levensgrote, kunstige drollen: wekelijks tipt onze V-vlogger Lisa een evenement dat het bezoeken waard is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden